คืนคริสต์มาส 1914 ศัตรูหยุดยิงและมีฟุตบอลเกิดขึ้นจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คืนวันที่ 24 ธันวาคม 1914 แนวเพลาะบนแนวรบตะวันตกเต็มไปด้วยโคลน ความหนาว และเสียงปืนที่ดังต่อเนื่องมาหลายเดือน ทหารอังกฤษกับเยอรมันอยู่ห่างกันเพียงไม่กี่สิบเมตร แต่ต่างฝ่ายต่างมองอีกฝั่งเป็นเป้าหมายที่ต้องยิง

คืนนั้น เสียงปืนบางช่วงกลับเงียบลงจากแนวเพลาะหลายจุด ทหารเยอรมันเริ่มร้องเพลงคริสต์มาส อีกฝั่งตอบกลับด้วยเพลงของตนเอง บรรยากาศที่เคยมีแต่ความหวาดระแวงค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นการทักทายข้ามสนามรบ

เช้าวันที่ 25 ธันวาคม ทหารบางหน่วยจึงเดินออกจากแนวเพลาะมาพบกันกลางพื้นที่ว่าง เหตุการณ์นี้ถูกเรียกว่า Christmas Truce หรือการหยุดยิงวันคริสต์มาส แต่ไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันทั้งแนวรบ และไม่มีคำสั่งจากกองบัญชาการกลาง

เพลงคริสต์มาสเปิดทางให้ศัตรูเดินออกจากเพลาะ

จดหมายของทหารที่ส่งกลับบ้านเล่าว่า ชายจากสองฝั่งเดินเข้าหากันโดยไม่มีอาวุธ พวกเขาจับมือ พูดคุย แลกบุหรี่ ช็อกโกแลต อาหาร และของใช้ชิ้นเล็ก ๆ บางพื้นที่ยังใช้ช่วงสงบชั่วคราวเพื่อเก็บหรือฝังร่างทหารที่เสียชีวิตอยู่ระหว่างแนวเพลาะ

การพบกันทำให้ทหารได้เห็นว่า คนที่อยู่ตรงข้ามไม่ได้มีลักษณะเหมือนปีศาจตามภาพโฆษณาชวนเชื่อ พวกเขาเป็นชายหนุ่มที่หนาว เหนื่อย คิดถึงบ้าน และไม่อยากอยู่ในสงครามที่ยืดเยื้อเหมือนกัน

ฟุตบอลมีหลักฐาน แต่ไม่ใช่แมตช์ใหญ่กลางสนาม

เรื่องฟุตบอลไม่ได้ถูกสร้างขึ้นภายหลังทั้งหมด หนังสือพิมพ์และจดหมายร่วมสมัยบางฉบับบันทึกว่ามีการเตะฟุตบอลในพื้นที่ว่างระหว่างแนวเพลาะ บางรายงานระบุว่าใช้ลูกบอลจริง ขณะที่บางแห่งใช้กระป๋องเนื้อกระป๋องหรือวัตถุทรงกลมแทน

ทว่าพื้นที่ตรงนั้นเต็มไปด้วยหลุมระเบิด โคลน และศพที่ยังไม่ได้เก็บกู้ การจัดการแข่งขันแบบมีทีม มีกรรมการ และมีสนามเรียบร้อยจึงเป็นเรื่องยากมาก พิพิธภัณฑ์ฟุตบอลฟีฟ่าระบุว่า หลักฐานสนับสนุนการเตะเล่นหรือความพยายามจะเล่นในบางจุด แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอสำหรับเรื่องการแข่งขันอย่างเป็นทางการระหว่างทหารอังกฤษกับเยอรมันทั้งแนวรบ

บางพื้นที่มีการเตะบอลกันจริง บางพื้นที่ทำได้เพียงยืนคุย แลกของ หรือช่วยกันเก็บศพ เพราะปืนใหญ่ยังยิงอยู่ แม้แต่ในเขตที่ทหารร้องเพลงร่วมกัน เกมฟุตบอลก็อาจถูกยกเลิกเมื่อมีคำสั่งให้ฝ่ายปืนใหญ่ยิงต่อ

ดังนั้น ภาพที่แม่นที่สุดไม่ใช่การแข่งขันฟุตบอลนัดใหญ่กลางสมรภูมิ แต่เป็นการเตะเล่นแบบฉับพลันในบางจุดของแนวรบ รายละเอียดเรื่องจำนวนผู้เล่น ผลการแข่งขัน หรือสกอร์ที่เล่าต่อกันภายหลังจึงควรอ่านด้วยความระมัดระวัง

ความสงบกินเวลาไม่นาน

การหยุดยิงสิ้นสุดลงเมื่อทหารกลับเข้าสู่แนวเพลาะและการรบเริ่มขึ้นอีกครั้ง สงครามโลกครั้งที่หนึ่งยังดำเนินต่อไปอีกหลายปี ส่วนคำกล่าวว่านายพลทุกคนโกรธจัดแล้วสั่งให้ทหารกลับไปยิงกันทันทีอาจง่ายเกินหลักฐาน ความจริงคือการหยุดยิงเกิดขึ้นเฉพาะพื้นที่ และกองทัพหลายฝ่ายเริ่มหาทางป้องกันไม่ให้ทหารสร้างความสนิทสนมกับศัตรูซ้ำในเทศกาลต่อมา

หนังสือพิมพ์อังกฤษในเวลานั้นเผยแพร่จดหมายจากแนวหน้า ทำให้ผู้คนด้านหลังได้รับรู้ว่า ทหารสองฝ่ายเคยหยุดฆ่ากันชั่วคราวและพูดคุยกันเหมือนคนธรรมดา รายงานเหล่านี้ทำให้เหตุการณ์กลายเป็นภาพจำของสงคราม แม้รายละเอียดฟุตบอลจะถูกเล่าขยายมากขึ้นตามกาลเวลา

ข้อสรุปคือ การหยุดยิงวันคริสต์มาสปี 1914 เกิดขึ้นจริงในหลายจุดของแนวรบ มีการร้องเพลง พบปะ แลกของ และช่วยกันจัดการศพ ส่วนฟุตบอลก็มีหลักฐานว่ามีการเตะเล่นหรือพยายามเล่นในบางพื้นที่ แต่ยังไม่มีหลักฐานยืนยันการแข่งขันนัดใหญ่แบบที่ภาพยนตร์หรือเรื่องเล่าทั่วไปนำเสนอ เหตุการณ์นี้จึงเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ ที่ทหารซึ่งถูกสั่งให้เป็นศัตรูกันได้แสดงตัวตนในฐานะมนุษย์ ก่อนกลับไปอยู่คนละฝั่งของแนวเพลาะอีกครั้ง