เลื่อยไฟฟ้าเกี่ยวข้องกับการช่วยทำคลอดจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าวางเลื่อยยนต์ไว้ข้างอุปกรณ์การแพทย์ คนส่วนใหญ่คงนึกว่าเป็นฉากหนังสยองขวัญมากกว่าประวัติศาสตร์จริง เพราะภาพจำของมันคือเสียงเครื่องยนต์ดังลั่น เศษไม้กระเด็น และงานตัดโค่นต้นไม้

แต่เรื่องเล่าที่ว่าเลื่อยโซ่มีรากมาจากห้องคลอดนั้น มีส่วนจริง เพียงต้องแก้ภาพให้ตรงยุคสมัยก่อน มันไม่ใช่เลื่อยยนต์ขนาดใหญ่แบบปัจจุบัน และไม่ได้ถูกสร้างมาเป็นเครื่องมือสำหรับการผ่าคลอดทางหน้าท้อง

ต้นแบบเป็นเลื่อยโซ่ใช้มือ ไม่ใช่เลื่อยไฟฟ้า

ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 แพทย์ชาวสกอตแลนด์ John Aitken และ James Jeffray มีส่วนสำคัญต่อการพัฒนา “เลื่อยโซ่แบบยืดหยุ่น” เครื่องมือมีฟันเลื่อยเล็ก ๆ ต่อกันเป็นข้อและมีด้ามจับสองด้าน ผู้ใช้ดึงสลับไปมาเพื่อให้ฟันเลื่อยตัดกระดูกได้ผ่านแผลที่เล็กกว่าเลื่อยแข็งแบบเดิม

บทความวิชาการใน Scottish Medical Journal ระบุว่าต้นแบบนี้เกิดราว ค.ศ. 1783–1785 และปรากฏภาพในหนังสือ Principles of Midwifery or Puerperal Medicine ของ Aitken ซึ่งพิมพ์ในปี 1785 หนังสือต้นฉบับยังมีฉบับดิจิทัลให้ตรวจสอบได้

มันถูกใช้กับการคลอดยากอย่างไร

ในยุคนั้น การผ่าตัดคลอดทางหน้าท้องยังเสี่ยงสูงมาก ทั้งจากการเสียเลือด การติดเชื้อ และการไม่มีเทคนิคดมยาสลบหรือยาปฏิชีวนะตามมาตรฐานปัจจุบัน เมื่อเกิดภาวะคลอดติดขัด แพทย์บางรายจึงใช้วิธีที่เรียกว่า symphysiotomy คือผ่าหรือแยกบริเวณข้อต่อด้านหน้าของกระดูกเชิงกรานเพื่อเพิ่มพื้นที่ของช่องคลอด

เลื่อยโซ่ใช้มือจึงถูกออกแบบให้เข้าถึงกระดูกในพื้นที่แคบได้ดีขึ้น ไม่ได้มีจุดประสงค์ให้ “เลื่อยทำคลอด” แบบภาพเล่าลือที่ชวนสะพรึง การทำ symphysiotomy เองมีภาวะแทรกซ้อนสูง จึงไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัยในมุมมองการแพทย์สมัยใหม่ และถูกลดบทบาทลงเมื่อการผ่าคลอด การระงับความรู้สึก และการดูแลการติดเชื้อพัฒนาขึ้น

Jeffray ยังใช้แนวคิดของเลื่อยชนิดนี้กับการตัดกระดูกที่ป่วยหรือเสียหายด้วย จุดเด่นที่อธิบายไว้คือช่วยให้แผลเล็กลงและลดการรบกวนเนื้อเยื่อรอบกระดูกเมื่อเทียบกับเครื่องมือบางชนิดในเวลานั้น

จากเครื่องมือแพทย์สู่เครื่องตัดไม้

คำว่า “เลื่อยไฟฟ้าถูกคิดค้นเพื่อช่วยคลอด” จึงสั้นเกินไป ความจริงคือ แนวคิดเลื่อยที่มีฟันต่อกันเป็นโซ่ ถูกใช้ทางศัลยกรรมก่อน แล้วเทคโนโลยีจึงค่อยพัฒนาแยกไปสู่เครื่องตัดไม้ในเวลาต่อมา

ราวคริสต์ทศวรรษ 1830 Bernhard Heine ช่างเครื่องมือและแพทย์ชาวเยอรมันพัฒนา osteotome เครื่องตัดกระดูกที่ใช้โซ่วิ่งรอบแผ่นนำทางด้วยมือหมุน รูปทรงของมันใกล้กับเลื่อยโซ่ยุคใหม่ขึ้นอีกขั้น ส่วนเครื่องตัดไม้แบบโซ่มีสิทธิบัตรและการพัฒนาต่อเนื่องในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ก่อนจะกลายเป็นเลื่อยยนต์พกพาที่คุ้นตาในศตวรรษที่ 20

เรื่องนี้จึงไม่ใช่หลักฐานว่าแพทย์ในอดีตมี “เลื่อยยนต์” อยู่ในห้องคลอด แต่เป็นร่องรอยของยุคที่การแพทย์ต้องรับมือกับภาวะคุกคามชีวิตด้วยเครื่องมือซึ่งวันนี้ฟังดูโหดร้าย ความก้าวหน้าของสูติกรรมไม่ได้ทำให้เรื่องนี้น่ากลัวน้อยลง แต่ช่วยให้เห็นชัดว่าความปลอดภัยของการคลอดเปลี่ยนไปไกลเพียงใด