สึกแล้วไม่ใช่มีแค่ ทิด เปิดความหมาย ทิด–หนาน–เซียง–จารย์–มหา–สมี คำไหนเรียกใคร

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับคำเรียกผู้ชายที่ผ่านการบวชพระหรือบวชสามเณรแล้วลาสิกขาออกมา ทำให้เกิดความสงสัยขึ้นมาว่า หลังจาก “สึก” แล้ว คนคนนั้นควรเรียกว่าอะไร และเหตุใดในแต่ละท้องถิ่นของประเทศไทยจึงมีคำเรียกแตกต่างกันไป ทั้ง “ทิด” “หนาน” “เซียง” หรือบางแห่งยังมีคำว่า “จารย์” ขณะที่คำว่า “มหา” และ “สมี” ซึ่งหลายคนคุ้นหู ก็มีความหมายเฉพาะของตัวเองและไม่ได้หมายถึงคนที่สึกจากพระทั่วไปเสียทั้งหมด

เรื่องนี้ถ้ามองเพียงผิวเผินอาจเป็นแค่เรื่องของคำศัพท์ แต่เมื่อค้นรายละเอียดลงไปกลับพบว่า คำเรียกเหล่านี้สะท้อนทั้งภาษา วัฒนธรรม ประเพณี การบวชเรียน และสถานะทางสังคมของคนไทยในแต่ละท้องถิ่นได้อย่างน่าสนใจ

โดยเฉพาะคนรุ่นก่อนที่เติบโตมากับวัดและชุมชน เมื่อได้ยินชื่ออย่าง “ทิดบุญ” “หนานคำ” หรือ “เซียงเมี่ยง” ก็อาจเข้าใจความหมายได้ทันที แต่สำหรับคนรุ่นใหม่ คำเหล่านี้บางคำกลับกลายเป็นศัพท์ที่ไม่ค่อยได้ยินในชีวิตประจำวัน และเมื่อพูดถึงคำว่า “สมี” หลายคนก็อาจเข้าใจผิดว่าเป็นเพียงอีกคำหนึ่งที่ใช้เรียกคนสึกจากพระ

แท้จริงแล้วไม่ใช่เช่นนั้น

เพราะคำว่า “สึก” ไม่ได้ทำให้ผู้ที่ออกจากสมณเพศทุกคนมีสถานะหรือถูกเรียกด้วยคำเดียวกันทั้งหมด หากพิจารณาตามหลักภาษาและวัฒนธรรมแล้ว จะเห็นว่าคำแต่ละคำมีบริบทของมันเอง

“ทิด” คือคำที่คนไทยคุ้นที่สุด เมื่อพระลาสิกขา

หากถามคนทั่วไปว่า “ผู้ชายที่เคยบวชพระแล้วสึกออกมาเรียกว่าอะไร” คำตอบที่ได้ยินมากที่สุดคงหนีไม่พ้นคำว่า “ทิด”

คำว่า “ทิด” เป็นคำนำหน้าชื่อผู้ที่สึกจากพระ เช่น ทิดบุญ ทิดสม หรือทิดคำ ซึ่งเป็นการใช้ที่คนไทยคุ้นเคยมายาวนาน และมีหลักฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ว่า “ทิด” หมายถึงคำนำหน้าชื่อผู้ที่สึกจากพระ

ดังนั้น หากชายคนหนึ่งอุปสมบทเป็นพระภิกษุแล้วต่อมาลาสิกขาออกมา การเรียกว่า “ทิด” จึงเป็นคำที่ตรงกับความหมายทั่วไปของภาษาไทย

อย่างไรก็ตาม มีประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจคือ เราไม่ควรเข้าใจว่า “ทิด” เป็นคำที่ใช้เฉพาะภาคกลาง หรือเป็นคำที่มีไว้สำหรับคนอีสานเท่านั้น เพราะคำนี้ปรากฏในภาษาไทยทั่วไป ขณะที่แต่ละภูมิภาคก็มีคำถิ่นของตนเองซึ่งอาจใช้คู่ขนานกันไป

พูดง่าย ๆ คือ หากสึกจากพระแล้วเรียกว่า “ทิด” ถือเป็นการใช้คำที่เข้าใจได้โดยทั่วไป แต่เมื่อเข้าสู่บริบทของภาษาเหนือหรือวัฒนธรรมบางชุมชนในภาคอีสาน เราอาจได้ยินคำอื่นที่มีความหมายเฉพาะถิ่นมากขึ้น

และนี่เองที่ทำให้เรื่องของคำเรียกหลังสึกน่าสนใจขึ้นมา

ภาคเหนือมีคำว่า “หนาน” ซึ่งไม่ใช่เพียงชื่อเล่นธรรมดา

คนทางภาคเหนือหรือผู้ที่คุ้นเคยกับภาษาถิ่นล้านนาอาจเคยได้ยินชื่อว่า “หนาน” นำหน้าชื่อชายคนหนึ่ง เช่น หนานคำ หนานแก้ว หรือหนานปั๋น

คำว่า “หนาน” ไม่ได้หมายถึงชื่อเฉพาะบุคคล แต่เป็นคำที่มีความหมายทางวัฒนธรรมอย่างชัดเจน

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ระบุว่า “หนาน” เป็นคำถิ่นพายัพ หมายถึงคนที่สึกจากเพศภิกษุ และยกตัวอย่างการใช้ในลักษณะ “หนานนั่น หนานนี่”

ดังนั้น เมื่อคนภาคเหนือบางพื้นที่เรียกชายคนหนึ่งว่า “หนาน” จึงมีนัยว่าบุคคลนั้นเคยผ่านการเป็นพระภิกษุมาแล้ว

ตรงนี้ทำให้เห็นความแตกต่างที่น่าสนใจ เพราะคำว่า “ทิด” และ “หนาน” ต่างก็เกี่ยวข้องกับผู้ที่พ้นจากสมณเพศ แต่คำหนึ่งเป็นคำที่ใช้ในภาษาไทยทั่วไป ส่วนอีกคำมีสถานะเป็นคำถิ่นพายัพ

จึงไม่ควรนำคำเรียกของภาคหนึ่งไปตัดสินว่าคนอีกภาคหนึ่งต้องใช้เหมือนกันทั้งหมด

ภาษาถิ่นเกิดขึ้นจากประวัติศาสตร์และวิถีชีวิตของผู้คน การบวชเรียนเองก็มีความผูกพันกับชุมชนอย่างลึกซึ้ง เมื่อคนในหมู่บ้านคนหนึ่งบวชพระ ชาวบ้านย่อมรับรู้ถึงช่วงเวลาที่เขาอยู่ในวัด และเมื่อกลับมาใช้ชีวิตแบบฆราวาส คำเรียกที่ติดตัวมาก็อาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ในชุมชน

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคำว่า “หนาน” จึงยังพบในชื่อเรียกของคนรุ่นก่อนในพื้นที่ภาคเหนืออยู่ไม่น้อย

“เซียง” ไม่ใช่คำเรียกพระที่สึก แต่เกี่ยวข้องกับคนที่เคยบวชสามเณร

อีกคำหนึ่งที่หลายคนอาจเคยได้ยินจากเรื่องเล่าหรือนิทานพื้นบ้านอีสาน คือ “เซียง”

คำนี้มีรายละเอียดแตกต่างจาก “ทิด” อย่างชัดเจน

ฐานข้อมูลนิทานพื้นบ้านของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ระบุคำศัพท์เฉพาะว่า “เซียง” หมายถึงคนที่บวชเณรแล้วสึกออกมา และปรากฏการใช้คำว่า “เซียงเมี่ยง” ในเรื่องเล่าพื้นบ้านอีสานอย่างชัดเจน

ตรงนี้จึงมีความแตกต่างที่ควรจำง่าย ๆ

หากพูดถึงคนที่เคยอุปสมบทเป็น พระภิกษุ แล้วสึก คำที่รู้จักกันทั่วไปคือ “ทิด”

แต่ในบริบทวัฒนธรรมบางพื้นที่ของอีสาน หากเป็นผู้ที่เคยบวชเป็น สามเณร แล้วสึก คำว่า “เซียง” ก็เป็นคำที่พบได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเขียนเหมารวมว่า “คนอีสานทุกคนใช้คำว่าเซียงเมื่อสึกจากสามเณร” เพราะภาษาถิ่นมีความแตกต่างกันตามจังหวัด หมู่บ้าน และชุมชน การใช้คำหนึ่งคำอาจแพร่หลายมากในพื้นที่หนึ่ง แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นธรรมเนียมของทุกจังหวัด

เรื่องนี้เป็นสิ่งที่ควรระวังมากในการนำข้อมูลเกี่ยวกับภาษาถิ่นมาเขียน เพราะคำว่า “ภาคอีสาน” ครอบคลุมพื้นที่กว้างมาก และวัฒนธรรมของแต่ละชุมชนก็มีรายละเอียดไม่เหมือนกัน

แล้ว “จารย์” เกี่ยวอะไรกับคนที่เคยบวช?

คำว่า “จารย์” หรือ “อาจารย์” เป็นอีกคำหนึ่งที่น่าสนใจ เพราะหากมองตามความเข้าใจในภาษาไทยปัจจุบัน เรามักนึกถึงผู้สอนหนังสือหรือผู้มีความรู้

แต่ในวัฒนธรรมอีสานบางพื้นที่ คำว่า “จารย์” มีความหมายทางสังคมและวัฒนธรรมที่ลึกกว่านั้น

คำนี้สัมพันธ์กับคำว่า “อาจารย์” และมีการใช้เรียกบุคคลที่ผ่านการบวชและได้รับการยอมรับจากชุมชนในฐานะผู้มีความรู้หรือผู้มีสถานะทางพิธีกรรม โดยรายละเอียดอาจแตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น

ประเด็นนี้จึงไม่ควรเขียนสั้น ๆ ว่า “ใครผ่านพิธีทำขวัญหรือรดน้ำแล้วจะต้องเรียกว่าจารย์” เพราะเป็นการสรุปกว้างเกินหลักฐาน

ในวัฒนธรรมอีสานมีพิธีกรรมเกี่ยวกับการยกย่องพระที่มีพรรษาและเป็นที่เคารพของชุมชน เช่น พิธีฮดสรง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมท้องถิ่น และความหมายของสถานะหลังจากนั้นอาจสัมพันธ์กับบริบทของชุมชนและประเพณีในพื้นที่

ดังนั้นคำว่า “จารย์” จึงควรนำเสนอในฐานะ คำเรียกทางวัฒนธรรมของบางพื้นที่ มากกว่าจะกำหนดเป็นกฎตายตัวว่าผู้ที่ผ่านพิธีชนิดใดชนิดหนึ่งทุกคนจะต้องมีคำนำหน้าว่า “จารย์”

นี่เป็นตัวอย่างที่ดีว่าคำเรียกในสังคมไทยไม่ได้มีเพียงความหมายตามพจนานุกรมเท่านั้น แต่บางครั้งต้องทำความเข้าใจควบคู่ไปกับบริบททางวัฒนธรรมด้วย

“มหา” ไม่ใช่คำเรียกคนสึก แต่เกี่ยวกับการสอบพระปริยัติธรรม

อีกคำหนึ่งที่คนทั่วไปอาจคุ้นเคยคือ “มหา”

หลายคนอาจคิดว่า เมื่อพระบวชนานหรือมีความรู้มาก เมื่อสึกออกมาแล้วจึงเรียกว่า “มหา” แต่ความเข้าใจนี้ไม่ตรงทั้งหมด

คำว่า “มหา” ในบริบทของคณะสงฆ์สัมพันธ์กับการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลี โดยเป็นคำที่ใช้นำหน้าชื่อภิกษุผู้สอบได้ตั้งแต่เปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไป

หลักฐานจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติแสดงให้เห็นว่า “เปรียญธรรม 3 ประโยค” เป็นระดับการสอบที่มีพิธีทรงตั้งเปรียญธรรมอย่างเป็นทางการ และผู้สอบได้มีสถานะเกี่ยวข้องกับระบบเปรียญธรรมของคณะสงฆ์

ดังนั้น คำว่า “มหา” จึงไม่ได้มีความหมายว่า “ผู้ที่สึกจากพระ”

แต่เป็นคำที่บ่งบอกถึงสถานะด้านการศึกษาพระปริยัติธรรมในระบบคณะสงฆ์

ยิ่งไปกว่านั้น เรื่องนี้ยังมีรายละเอียดทางปฏิบัติที่ซับซ้อนกว่าการจำเพียงว่า “สอบได้สามประโยคก็เป็นมหา” เพราะสถานะของพระมหาเปรียญกับสามเณรเปรียญ และกรณีลาสิกขาแล้วกลับมาบวชใหม่ ล้วนมีรายละเอียดด้านธรรมเนียมและการใช้คำนำหน้าชื่อที่ควรพิจารณาเป็นกรณีไป

จึงไม่ควรนำคำว่า “มหา” ไปจัดอยู่ในกลุ่มเดียวกับ “ทิด” หรือ “หนาน” ในฐานะคำเรียกคนหลังสึก

เพราะ “ทิด” และ “หนาน” เน้นไปที่สถานะหลังออกจากสมณเพศ ขณะที่ “มหา” เชื่อมโยงกับผลการศึกษาพระปริยัติธรรม

คำว่า “สมี” ฟังดูคล้ายคำเรียกคนสึก แต่ความหมายจริงแตกต่างกันมาก

ถ้ามีคำหนึ่งที่ควรระวังเป็นพิเศษ คำตอบคือ “สมี”

คนจำนวนไม่น้อยอาจคิดว่า “สมี” เป็นอีกคำหนึ่งที่ใช้เรียกคนที่สึกจากพระ แต่ในความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 คำว่า “สมี” หมายถึงคำเรียกพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก และยังมีความหมายโบราณว่าเป็นคำใช้เรียกพระภิกษุด้วย

ความหมายปัจจุบันที่คนส่วนใหญ่รับรู้จึงมีความเกี่ยวข้องกับพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก

คำว่า “ปาราชิก” เป็นเรื่องที่หนักมากในพระวินัย เพราะเป็นอาบัติที่ทำให้ภิกษุขาดจากความเป็นพระภิกษุ และไม่สามารถกลับมาบวชเป็นพระภิกษุได้อีกตามหลักพระวินัย

ดังนั้นจึงต้องแยกให้ชัดเจนว่า

คนที่สึกจากพระตามปกติ ไม่ควรเรียกว่า “สมี”

หากบุคคลนั้นตัดสินใจลาสิกขาออกมาเองตามขั้นตอน ก็สามารถเรียกตามบริบททั่วไปว่า “ทิด” หรือในภาษาถิ่นบางแห่งอาจใช้คำว่า “หนาน”

แต่คำว่า “สมี” มีนัยอีกอย่างหนึ่ง และหากใช้เรียกผิดบุคคล อาจกลายเป็นการกล่าวหาหรือทำให้เกิดความเข้าใจว่าบุคคลนั้นเคยต้องอธิกรณ์ขั้นร้ายแรง ทั้งที่ข้อเท็จจริงอาจไม่ได้เป็นเช่นนั้น

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่การเลือกใช้คำให้ถูก แต่เกี่ยวข้องกับความหมายและเกียรติของบุคคลโดยตรง

ที่จริงแล้ว “สึก” กับ “ลาสิกขา” ก็มีความแตกต่างด้านระดับภาษา

เมื่อพูดกันในชีวิตประจำวัน คนไทยมักใช้คำว่า “สึก” เช่น “พรุ่งนี้เขาจะสึกแล้ว” หรือ “หลังสึกก็กลับไปทำงานที่บ้าน”

แต่ในภาษาทางการและภาษาทางพระพุทธศาสนา มักพบคำว่า “ลาสิกขา” ซึ่งหมายถึงการออกจากสมณเพศ

สองคำนี้จึงอาจพูดถึงเหตุการณ์เดียวกัน แต่มีระดับภาษาและบริบทแตกต่างกัน

คำว่า “สึก” เป็นภาษาที่ประชาชนทั่วไปใช้กันอย่างแพร่หลาย ส่วน “ลาสิกขา” มีลักษณะเป็นศัพท์ทางการและทางศาสนามากกว่า

เมื่อออกจากสมณเพศแล้ว บุคคลนั้นก็กลับไปดำเนินชีวิตในฐานะฆราวาส แต่คำเรียกที่สังคมใช้กับเขาอาจแตกต่างกันตามพื้นถิ่นและประวัติการบวช

นี่จึงเป็นเหตุผลที่คำว่า “ผู้สึกจากพระ” ไม่ได้มีเพียงคำเดียวในภาษาไทย

ทำไมคนไทยสมัยก่อนจึงมีคำเรียกเกี่ยวกับการบวชมากมาย?

หากย้อนกลับไปมองสังคมไทยในอดีต การบวชไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมทางศาสนาที่เกิดขึ้นชั่วระยะหนึ่งเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนสำคัญของชีวิตชายไทยจำนวนมาก

วัดเป็นทั้งสถานที่ประกอบศาสนกิจ สถานศึกษา และศูนย์กลางของชุมชน ผู้ชายจำนวนไม่น้อยได้เรียนหนังสือ อ่านเขียน หรือศึกษาหลักธรรมจากวัด ขณะที่การบวชเป็นสามเณรหรือพระภิกษุก็อาจทำให้บุคคลได้รับความรู้และประสบการณ์ที่แตกต่างกัน

เมื่อสึกออกมา ความทรงจำเกี่ยวกับช่วงชีวิตในวัดจึงไม่ได้หายไปพร้อมกับผ้าเหลือง แต่ยังคงอยู่ในรูปของคำเรียก

คำว่า “ทิด” จึงทำหน้าที่บอกว่าคนคนหนึ่งเคยบวชพระ

“หนาน” ก็สะท้อนร่องรอยของการบวชในวัฒนธรรมถิ่นพายัพ

“เซียง” ในบริบทที่มีหลักฐานรองรับ สะท้อนผู้ที่เคยบวชสามเณรแล้วสึก

ส่วน “มหา” สะท้อนเส้นทางด้านการศึกษาพระปริยัติธรรม

ขณะที่ “จารย์” ในบางชุมชนสะท้อนสถานะทางวัฒนธรรมและการยอมรับจากสังคมท้องถิ่น

และ “สมี” กลับมีความหมายที่ต้องระมัดระวัง เพราะเกี่ยวข้องกับอธิกรณ์ขั้นปาราชิก ไม่ใช่คำทั่วไปสำหรับผู้ที่ลาสิกขา

เมื่อมองเช่นนี้จะเห็นว่า คำเรียกแต่ละคำเหมือนเป็น “ร่องรอยทางประวัติศาสตร์” ที่บอกเรื่องราวของคนคนหนึ่งได้มากกว่าที่คิด

แล้วถ้าสึกวันนี้ ควรเรียกว่าอะไร?

คำถามนี้อาจตอบได้ง่ายที่สุดว่า หากชายคนหนึ่งเคยอุปสมบทเป็นพระภิกษุแล้วลาสิกขาออกมา คำเรียกที่เป็นที่เข้าใจทั่วไปคือ “ทิด”

หากอยู่ในพื้นที่ภาคเหนือหรือบริบทภาษาถิ่นพายัพ ก็อาจพบการเรียกว่า “หนาน”

หากเป็นผู้ที่เคยบวชเป็นสามเณรแล้วสึก ในวัฒนธรรมอีสานบางพื้นที่มีคำว่า “เซียง”

ส่วน “มหา” ไม่ใช่คำเรียกคนสึก แต่สัมพันธ์กับการสอบเปรียญธรรมตั้งแต่ 3 ประโยคขึ้นไป

และ “สมี” ก็ไม่ใช่คำที่ควรใช้เรียกคนสึกทั่วไป เพราะมีความหมายเกี่ยวข้องกับพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก

ส่วน “จารย์” ต้องเข้าใจในฐานะคำเรียกที่มีบริบททางวัฒนธรรมเฉพาะถิ่น ไม่ควรนำไปกำหนดเป็นกฎว่าคนสึกทุกคนที่ผ่านพิธีบางอย่างจะต้องเรียกเช่นนั้น

สรุปคำเรียกให้เข้าใจง่าย ก่อนจะใช้ผิดความหมาย

หากรวบรวมเรื่องทั้งหมดให้สั้นและชัดเจนที่สุด สามารถจำได้ดังนี้

ทิด — คำนำหน้าชื่อผู้ที่สึกจากพระ เป็นคำที่ใช้กันทั่วไปในภาษาไทย

หนาน — คำถิ่นพายัพ หมายถึงคนที่สึกจากเพศภิกษุ

เซียง — พบในบริบทวัฒนธรรมอีสาน หมายถึงคนที่บวชเณรแล้วสึกออกมา

จารย์ — คำเรียกที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและสถานะทางสังคมในบางชุมชนอีสาน จึงควรพิจารณาตามบริบท ไม่ควรเหมารวมทุกพื้นที่

มหา — คำนำหน้าที่สัมพันธ์กับพระภิกษุผู้สอบได้เปรียญธรรมตั้งแต่ 3 ประโยคขึ้นไป ไม่ใช่คำเรียกผู้ที่สึกจากพระโดยทั่วไป

สมี — ในความหมายตามพจนานุกรมปัจจุบัน หมายถึงคำเรียกพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก และมีความหมายโบราณว่าใช้เรียกพระภิกษุด้วย

เมื่อแยกคำเหล่านี้ออกจากกัน ก็จะเห็นได้ทันทีว่า “พอสึกแล้วเรียกอะไร” ไม่ใช่คำถามที่ตอบด้วยคำเดียวแล้วจบ เพราะภาษาไทยมีทั้งคำกลาง คำถิ่น และคำที่สะท้อนสถานะทางพระศาสนาแตกต่างกัน

ที่สำคัญคือ อย่านำคำว่า “สมี” ไปใช้แทน “ทิด” เพราะความหมายแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ และอย่านำคำว่า “มหา” ไปตีความว่าเป็นเพียงผู้ชายที่บวชนานแล้วสึก เพราะคำนี้เกี่ยวข้องกับการศึกษาพระปริยัติธรรมโดยตรง

เรื่องของคำเรียกเหล่านี้จึงไม่ใช่เพียงเกร็ดภาษา แต่ยังเป็นหน้าต่างบานหนึ่งที่ทำให้เราเห็นสังคมไทยในอดีต วัดไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบพิธีกรรม หากยังเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาและชีวิตประจำวันของคนในชุมชน การบวชจึงทิ้งร่องรอยเอาไว้แม้กระทั่งในชื่อที่ผู้คนใช้เรียกกันหลังจากออกจากสมณเพศ

และบางที คำเพียงคำเดียวที่เราได้ยินมาตั้งแต่เด็ก ก็อาจมีประวัติความเป็นมายาวนานกว่าที่เราคิด

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของเรื่องนี้ไม่ใช่การจำว่า “ภาคไหนเรียกว่าอะไร” เพียงอย่างเดียว แต่คือการทำความเข้าใจว่าภาษาเกิดขึ้นจากวิถีชีวิตของผู้คน คำว่า “ทิด” “หนาน” หรือ “เซียง” จึงไม่ได้เป็นเพียงคำนำหน้าชื่อ แต่เป็นร่องรอยของวัฒนธรรมการบวชที่สืบทอดอยู่ในสังคมไทยมาหลายยุคหลายสมัย

ในยุคที่คนรุ่นใหม่อาจไม่ค่อยได้ยินคำเหล่านี้ในชีวิตประจำวัน การทำความรู้จักความหมายที่แท้จริงจึงเป็นเหมือนการเก็บรักษาความทรงจำทางภาษาเอาไว้ เพราะเมื่อคำหนึ่งค่อย ๆ หายออกไปจากการพูดของผู้คน สิ่งที่หายไปพร้อมกันอาจไม่ใช่แค่คำศัพท์ แต่คือเรื่องราวของสังคมและวัฒนธรรมที่เคยอยู่เบื้องหลังคำนั้นด้วย

ดังนั้น หากวันหนึ่งเราได้ยินคนรุ่นเก่าพูดถึง “ทิด” “หนาน” หรือ “เซียง” ก็อาจไม่ต้องมองว่าเป็นเพียงคำโบราณอีกต่อไป เพราะแต่ละคำกำลังบอกเราว่า ชายคนหนึ่งเคยผ่านช่วงชีวิตในร่มกาสาวพัสตร์มาอย่างไร และชุมชนของเขาเลือกจะจดจำช่วงชีวิตนั้นผ่านภาษาแบบใด

แหล่งที่มาของข้อมูล :

• พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ใช้ตรวจสอบความหมายของคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะ “ทิด” “หนาน” และ “สมี” ซึ่งเป็นแหล่งอ้างอิงหลักด้านความหมายของคำภาษาไทย
• ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ฐานข้อมูลนิทาน ตำนาน และเรื่องเล่าพื้นบ้าน ใช้ตรวจสอบคำว่า “เซียง” ซึ่งระบุว่าเป็นคนที่บวชเณรแล้วสึกออกมา
• สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ใช้ตรวจสอบข้อมูลเกี่ยวกับระบบเปรียญธรรม โดยมีหลักฐานการจัดพิธีทรงตั้งเปรียญธรรม 3 ประโยคอย่างเป็นทางการ จึงใช้ประกอบการอธิบายความหมายของ “มหา” และความสัมพันธ์กับการศึกษาพระปริยัติธรรม
• สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ/ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์ งานศึกษาด้านภาษาและอรรถลักษณ์ของคำเรียกบุคคล พบการอธิบาย “หนาน” ว่าเป็นคำถิ่นพายัพสำหรับคนที่สึกจากเพศภิกษุ
• ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร บทความวิชาการเรื่อง “สมี” คำโบราณกับความหมายที่เปลี่ยนไป ซึ่งอธิบายพัฒนาการของคำว่า “สมี” และยืนยันว่าพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ให้ความหมายหลักเกี่ยวกับพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก พร้อมทั้งบันทึกความหมายโบราณของคำนี้ไว้ด้วย