คัมภีร์วอยนิชอ่านไม่ออกมานานกว่าหกศตวรรษได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หนังสือเล่มหนึ่งเปิดค้างอยู่บนโต๊ะในห้องสมุดมหาวิทยาลัยเยล หน้ากระดาษเต็มไปด้วยอักขระโค้งมนเรียงเป็นบรรทัด ดูคล้ายภาษา แต่ไม่มีใครยืนยันได้ว่ามันคือภาษาอะไรเลย ข้าง ๆ กันมีภาพพืชรูปร่างประหลาด วงล้อดวงดาว และภาพอาบน้ำที่เชื่อมต่อกันด้วยท่อสีเขียว นี่คือ คัมภีร์วอยนิช หรือ Beinecke MS 408 ปริศนาที่นักประวัติศาสตร์ นักภาษาศาสตร์ และนักถอดรหัสพยายามทำความเข้าใจมานานกว่าร้อยปีนับจากมันกลับเข้าสู่ตลาดหนังสือหายากในปี 1912

สิ่งที่ยืนยันได้ก่อนคือ มันไม่ใช่ของปลอมที่เพิ่งสร้างในยุคใหม่ ผลตรวจคาร์บอนกัมมันตรังสีจากแผ่นหนังสัตว์ 4 ตัวอย่างให้ช่วงอายุราว ค.ศ. 1404–1438 ที่ความเชื่อมั่น 95% นั่นหมายความว่าอย่างน้อยวัสดุของหนังสือเล่มนี้มาจากต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 หรือประมาณ 600 ปีมาแล้ว แต่ผลตรวจบอกอายุของแผ่นหนัง ไม่ได้บอกวันเขียนหมึกอย่างเด็ดขาด

อักษรที่ยังไม่มีชื่อภาษา

ข้อความในเล่มมักถูกเรียกว่า “วอยนิชีส” เพื่อใช้เรียกอักขระชุดนี้โดยเฉพาะ ไม่ใช่ชื่อภาษาที่ถอดความได้แล้ว ผู้เขียนไม่ทราบชื่อ และยังไม่มีฉันทามติว่าข้อความเป็นรหัส ภาษาที่สร้างขึ้น หรือระบบบันทึกแบบอื่น นักถอดรหัสเคยลองมองมันผ่านวิธีเข้ารหัสหลายแนวทาง แต่ห้องสมุด Beinecke ระบุชัดว่าแนวทางด้านการเข้ารหัสยังถอดข้อความไม่สำเร็จ หากมันถูกเข้ารหัสจริง

จุดสำคัญคือ คำว่า “ยังอ่านไม่ออก” ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีความหมาย” และก็ไม่ใช่หลักฐานว่ามาจากสิ่งเหนือธรรมชาติ หลายทฤษฎีเสนอว่ามันอาจเกี่ยวกับพืช สมุนไพร ดาราศาสตร์ การแพทย์ หรือเป็นงานหลอกลวงที่สร้างขึ้นอย่างแนบเนียน แต่ยังไม่มีทฤษฎีใดอธิบายทั้งข้อความ ภาพ และประวัติของวัตถุได้ครบพอจะปิดคดี

ภาพประกอบบอกได้แค่ว่าเคยสนใจเรื่องอะไร

แม้จะอ่านตัวหนังสือไม่ได้ แต่ภาพช่วยให้แบ่งเนื้อหาออกเป็นกลุ่มใหญ่ได้ ห้องสมุดเยลจัดหมวดภาพไว้ 6 ส่วน ได้แก่ ภาพพืช แผนภาพดาราศาสตร์และโหราศาสตร์ ภาพการอาบน้ำหรือบ่อน้ำ แผนภาพจักรวาล ภาพสมุนไพรและรากพืช รวมถึงหน้าข้อความที่มีเครื่องหมายคล้ายดอกดาวกำกับเป็นตอน ๆ

ภาพพืชจำนวนมากดูไม่ตรงกับพืชชนิดใดชนิดหนึ่งอย่างชัดเจน บางภาพอาจเป็นการรวมลักษณะจากหลายชนิดเข้าด้วยกัน หรือเป็นงานวาดที่ผ่านการคัดลอกจนคลาดเคลื่อน ส่วนวงล้อดาวและจักรราศีชี้เพียงว่าผู้ทำหนังสือสนใจความสัมพันธ์ระหว่างฟ้า ธรรมชาติ และร่างกายตามกรอบความรู้ของยุโรปยุคนั้น ไม่ได้พิสูจน์ว่าผู้เขียนมีความรู้ล้ำยุค

แล้วมันเป็นตำราแพทย์หรือเรื่องหลอกลวงกันแน่

คำตอบที่ซื่อตรงที่สุดคือ ยังยืนยันไม่ได้ทั้งสองทาง ภาพบ่อและทางน้ำทำให้หลายคนโยงไปยังการแพทย์หรือการบำบัดด้วยน้ำ แต่ภาพไม่ใช่คำแปล ขณะเดียวกัน การที่แผ่นหนังมีอายุเก่าและหมึกกับสีมีความสอดคล้องกับวัตถุยุคศตวรรษที่ 15 ก็ทำให้การอธิบายว่าเป็นของปลอมสมัยใหม่ทำได้ยากขึ้นมาก

ดังนั้นเสน่ห์ของคัมภีร์วอยนิชไม่ได้อยู่ที่คำกล่าวว่านักถอดรหัส “ยอมแพ้” แบบสิ้นหวัง แต่อยู่ที่มันยังบังคับให้ทุกข้อเสนอผ่านหลักฐานเดียวกัน: อายุของวัสดุ รูปแบบอักษร ภาพประกอบ และประวัติการครอบครอง ปัจจุบันภาพสแกนความละเอียดสูงของทั้งเล่มเปิดให้ศึกษาสาธารณะแล้ว ปริศนายังไม่จบ เพียงแต่คำตอบที่น่าเชื่อถือจะต้องอ่านหนังสือเล่มนี้ได้จริง ไม่ใช่แค่ตีความจากภาพที่ชวนให้จินตนาการ