Point Nemo อยู่ห่างจากมนุษย์แค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองเปิดแผนที่แล้วปักหมุดกลางมหาสมุทรแปซิฟิกใต้ จุดที่เห็นรอบตัวมีแต่น้ำทะเลต่อไปจนสุดขอบฟ้า ไม่มีเกาะ ไม่มีเมือง และแทบไม่มีเส้นทางเรือผ่าน พิกัดนั้นมีชื่อว่า Point Nemo หรือขั้วความเข้าถึงยากของมหาสมุทร

มันไม่ได้เป็นเกาะลับหรือฐานทัพ แต่เป็นจุดคำนวณทางภูมิศาสตร์ที่อยู่ห่างจากแผ่นดินมากที่สุดบนโลก ระยะจากจุดนี้ไปยังผืนดินที่ใกล้ที่สุดราว 2,688 กิโลเมตร ทั้งสามทิศพอ ๆ กัน ได้แก่ เกาะเล็กในหมู่เกาะพิตแคร์น เกาะโมตู นูอีใกล้เกาะอีสเตอร์ และเกาะมาเฮอร์ใกล้แอนตาร์กติกา

ชื่อ “Nemo” มาจากภาษาละตินที่หมายถึง “ไม่มีใคร” และชวนให้นึกถึงกัปตันนีโมในนิยายของจูลส์ เวิร์น ชื่อนี้เข้ากับพื้นที่อย่างประหลาด เพราะต่อให้มีเรือเกิดเหตุฉุกเฉินอยู่แถวนั้น การขอความช่วยเหลือจากฝั่งต้องเผชิญระยะทางระดับข้ามประเทศหลายประเทศรวมกัน

ความโดดเดี่ยวของ Point Nemo จึงไม่ได้หมายถึงบรรยากาศเหงาอย่างเดียว แต่เป็นข้อเท็จจริงทางเรขาคณิตของโลก ตำแหน่งที่แน่นอนอาจขยับเล็กน้อยตามวิธีนิยามแนวชายฝั่งและเกาะหินขนาดเล็ก แต่หลักการยังเหมือนเดิม คือไม่มีจุดไหนในมหาสมุทรที่ไกลจากผืนดินได้เท่านี้

คนที่ใกล้ที่สุดอาจอยู่เหนือหัว

ประโยคที่ทำให้ Point Nemo ถูกพูดถึงอยู่เสมอคือ ในบางช่วง คนที่อยู่ใกล้จุดนี้ที่สุดอาจไม่ใช่ชาวประมงหรือคนบนเกาะ แต่เป็นนักบินอวกาศบนสถานีอวกาศนานาชาติ

สถานีอวกาศนานาชาติโคจรที่ระดับความสูงราว 400 กิโลเมตรเหนือพื้นโลก และวงโคจรสามารถผ่านบริเวณละติจูดของ Point Nemo ได้ เมื่อสถานีผ่านใกล้เหนือพิกัดนี้ นักบินอวกาศจึงอยู่ใกล้กว่ามนุษย์ที่อาศัยอยู่บนผืนดินซึ่งห่างออกไปราว 2,688 กิโลเมตร

ต้องเน้นว่าไม่ได้หมายความว่านักบินอวกาศเป็นเพื่อนบ้านของ Point Nemo ตลอดเวลา เพราะสถานีเคลื่อนที่เร็วและไม่ได้อยู่เหนือจุดเดิมทั้งวัน แต่การเปรียบเทียบนี้ทำให้เห็นขนาดของความเวิ้งว้างได้ชัดมาก: มนุษย์ที่ใกล้ที่สุดอาจอยู่ในอวกาศ ไม่ใช่บนโลก

สุสานของยานอวกาศอยู่ในมหาสมุทรเดียวกัน

บริเวณกว้างรอบ Point Nemo ยังถูกใช้เป็นเขตลงจอดแบบควบคุมของยานอวกาศที่ปลดประจำการ โดยมักเรียกว่า สุสานยานอวกาศ เหตุผลตรงไปตรงมา คือพื้นที่นี้ห่างไกลผู้คนและเส้นทางเดินเรือ จึงลดความเสี่ยงหากชิ้นส่วนที่ไม่เผาไหม้หมดตกถึงผิวน้ำ

ยานจำนวนมากสลายตัวตั้งแต่ชั้นบรรยากาศ ส่วนชิ้นส่วนที่ทนความร้อนกว่าจะถูกกำหนดแนวทางให้ตกในเขตแปซิฟิกใต้ที่ไร้ผู้คน ตัวอย่างที่มักถูกกล่าวถึงคือสถานีอวกาศมีร์ของรัสเซีย และยานขนส่งเสบียงหลายรุ่น หลังการปฏิบัติการของสถานีอวกาศนานาชาติสิ้นสุดลง ก็มีแผนให้เข้าสู่ชั้นบรรยากาศแบบควบคุมเหนือเขตมหาสมุทรแปซิฟิกใต้เช่นกัน

ดังนั้น Point Nemo ไม่ใช่ “จุดลับ” ที่ซ่อนอะไรอยู่ใต้ทะเล แต่เป็นผลลัพธ์ของแผนที่โลกที่ทำให้มนุษย์ต้องยอมรับว่า ยังมีพื้นที่มหาศาลซึ่งไกลจากเราเกินกว่าจะนึกภาพได้ และความว่างเปล่านั้นกลับมีบทบาทสำคัญต่อการเดินทางสู่อวกาศของมนุษย์