ไฟไหม้น้ำมัน ห้ามสาดน้ำเด็ดขาด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ไฟไหม้น้ำมัน ห้ามสาดน้ำเด็ดขาด

เสียงน้ำมันเดือดในกระทะเปลี่ยนเป็นเสียงแตกดังปะทุในเวลาไม่กี่วินาที เปลวไฟสีส้มลอยขึ้นเหนือกระทะ หลายคนอาจคว้าแก้วน้ำหรือขันน้ำด้วยสัญชาตญาณ เพราะคิดว่าน้ำจะช่วยลดความร้อน แต่สำหรับไฟที่เกิดจากน้ำมัน นั่นอาจเป็นการทำให้เหตุเล็กกลายเป็นไฟลุกท่วมครัว

ห้ามสาดน้ำลงบนกระทะน้ำมันที่กำลังไฟไหม้เด็ดขาด เพราะน้ำมีความหนาแน่นมากกว่าน้ำมัน จึงจมลงไปอยู่ด้านล่าง เมื่อเจอกับน้ำมันที่ร้อนจัด น้ำจะเปลี่ยนเป็นไอน้ำอย่างรวดเร็วและขยายตัว ผลักน้ำมันเดือดให้กระจายออกเป็นละอองเล็ก ๆ พร้อมเปลวไฟจำนวนมาก

สิ่งที่เห็นอาจไม่ใช่แค่ไฟวาบเหนือกระทะ แต่เป็นลูกไฟที่พุ่งขึ้นไปถึงเครื่องดูดควัน ผ้าม่าน ชั้นวางของ หรือเสื้อผ้าของคนที่ยืนอยู่ใกล้ ๆ น้ำจึงไม่ได้ทำหน้าที่ดับไฟในกรณีนี้ แต่กลายเป็นแรงส่งให้เชื้อเพลิงกระจายไปทั่วห้อง

ทำไมน้ำถึงทำให้ไฟน้ำมันรุนแรงขึ้น

ไฟต้องอาศัยเชื้อเพลิง ความร้อน และออกซิเจน น้ำมันในกระทะคือเชื้อเพลิง ส่วนเปลวไฟทำให้น้ำมันที่อยู่รอบ ๆ ร้อนต่อเนื่อง เมื่อเติมน้ำลงไป น้ำจะไม่ผสมกับน้ำมัน แต่ลงไปสัมผัสก้นกระทะซึ่งร้อนจัดก่อนจะกลายเป็นไออย่างฉับพลัน

ไอน้ำที่เกิดขึ้นจะดันน้ำมันเดือดขึ้นด้านบน น้ำมันจึงแตกตัวเป็นหยดเล็ก ๆ และมีพื้นที่สัมผัสกับอากาศมากกว่าเดิม เปลวไฟสามารถจับหยดน้ำมันเหล่านี้พร้อมกัน ทำให้เกิดไฟลุกวาบและกระจายออกนอกกระทะได้ในพริบตา

หลักการเดียวกันนี้ใช้กับน้ำมันพืช น้ำมันหมู ไขมันจากการทอด และน้ำมันที่อยู่ในหม้อทอด แม้จะเป็นไฟขนาดเล็กก็ไม่ควรทดลองสาดน้ำเพื่อดูว่าจะดับหรือไม่ เพราะความรุนแรงขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ ปริมาณน้ำ และปริมาณน้ำมัน ซึ่งคาดเดาได้ยาก

ถ้าไฟยังเล็กและอยู่ในกระทะ ให้ทำอย่างไร

อันดับแรกให้ตั้งสติ พาคนอื่นและเด็กออกห่างจากเตา หากทำได้โดยไม่ต้องเอื้อมมือผ่านเปลวไฟ ให้ปิดหัวเตาหรือแหล่งความร้อนจากด้านข้างทันที แต่ห้ามก้มเข้าไปใกล้กระทะ และห้ามพยายามยกกระทะไปเทลงในอ่างล้างจาน เพราะน้ำมันที่กำลังลุกไหม้อาจหกใส่พื้น ผนัง หรือร่างกาย

วิธีที่เหมาะกับไฟเล็กซึ่งยังอยู่ในกระทะ คือใช้ฝาโลหะที่มีขนาดพอดีค่อย ๆ เลื่อนเข้าปิดจากด้านข้าง ไม่ควรโยนฝาลงจากด้านบนหรือยกกระทะขึ้นมาเอง เมื่อปิดสนิทแล้ว ฝาจะตัดออกซิเจนและช่วยหยุดเปลวไฟ

หลังปิดฝาแล้ว อย่าเปิดดูทันที แม้จะมองไม่เห็นไฟก็ตาม เพราะน้ำมันด้านในยังร้อนและอาจติดไฟซ้ำเมื่อสัมผัสอากาศ ปล่อยให้กระทะเย็นลงเอง และอย่าเคลื่อนย้ายจนแน่ใจว่าไม่มีความร้อนหรือเปลวไฟหลงเหลือ

ฝาโลหะกับผ้าดับไฟ ใช้ต่างกันอย่างไร

ถ้ามีผ้าห่มดับเพลิงที่ออกแบบมาโดยเฉพาะและผู้ใช้รู้วิธีใช้งาน สามารถนำมาคลุมไฟเล็กจากด้านข้างเพื่อปิดกั้นอากาศได้ แต่ผ้าต้องเป็นอุปกรณ์สำหรับดับเพลิง ไม่ใช่ผ้าเช็ดจานหรือผ้าขนหนูเปียก

ผ้าเปียกอาจทำให้น้ำซึมลงไปเจอน้ำมันร้อนและเกิดไอน้ำ เช่นเดียวกับการเทน้ำลงกระทะ ส่วนผ้าแห้งทั่วไปก็อาจติดไฟหรือถูกน้ำมันร้อนดูดซับจนกลายเป็นเชื้อเพลิงเพิ่ม หากไฟลุกสูงเกินขอบกระทะหรือเริ่มลามไปยังเครื่องดูดควัน ไม่ควรพยายามคลุมเอง

เบกกิ้งโซดาหรือเกลือช่วยได้จริงไหม

เบกกิ้งโซดาและเกลือแห้งอาจช่วยกลบไฟน้ำมันที่มีขนาดเล็กมากและยังจำกัดอยู่ในจุดเดียวได้ แต่ไม่ใช่คำตอบสำหรับไฟกองใหญ่หรือไฟที่กำลังลาม การเข้าไปตักหรือเทผงใกล้เปลวไฟอาจทำให้ผู้ใช้ถูกความร้อนและน้ำมันกระเด็นใส่

ถ้าจะใช้วิธีนี้ ต้องใช้เฉพาะวัสดุที่แห้งสนิทและไม่ติดไฟง่าย โดยโปรยอย่างระมัดระวังจากด้านข้าง ไม่ควรโยนภาชนะลงไปทั้งใบ และไม่ควรใช้แป้ง น้ำตาล หรือผงที่ไม่แน่ใจ เพราะบางชนิดติดไฟและทำให้สถานการณ์รุนแรงขึ้นได้

ในทางปฏิบัติ ฝาโลหะหรือผ้าห่มดับเพลิงที่เหมาะสมมักควบคุมทิศทางได้ดีกว่า หากต้องเข้าใกล้ไฟมากเกินไปเพื่อใช้เบกกิ้งโซดาหรือเกลือ ให้ถอยออกมาและเลือกการอพยพแทนทันที

เมื่อไหร่ควรใช้ถังดับเพลิง

บ้านที่ทำอาหารด้วยการทอดเป็นประจำควรมีถังดับเพลิงที่เหมาะกับไฟจากน้ำมัน โดยเฉพาะชนิดที่ระบุว่าสำหรับไฟจากไขมันและน้ำมันปรุงอาหาร ผู้ใช้ต้องรู้ตำแหน่งถังและอ่านวิธีใช้ล่วงหน้า ไม่ใช่เพิ่งเปิดคู่มือในตอนที่ครัวเต็มไปด้วยควัน

การใช้ถังดับเพลิงควรทำเมื่อไฟยังมีขนาดเล็ก ผู้ใช้มีทางหนีอยู่ด้านหลัง และสามารถยืนในระยะที่ปลอดภัยได้ หากต้องเดินผ่านเปลวไฟ ต้องเปิดประตูเข้าไปใกล้เกินไป หรือไฟเริ่มลามไปยังวัสดุอื่น อย่าเสี่ยงดับเอง เพราะแรงฉีดที่ใช้ผิดชนิดหรือผิดทิศทางอาจทำให้น้ำมันกระจาย

ถ้าไฟไม่ดับในทันที ให้หนีออกมาก่อน

ไฟในครัวสามารถขยายตัวเร็วกว่าที่หลายคนคิด โดยเฉพาะเมื่อมีน้ำมัน ผ้า กระดาษ เฟอร์นิเจอร์ไม้ หรือเครื่องดูดควันอยู่ใกล้กัน หากปิดฝาไม่ได้ ไฟลุกสูงขึ้น มีควันหนา หรือเริ่มลามออกจากกระทะ ให้หยุดพยายามดับไฟ พาทุกคนออกจากบ้าน และปิดประตูห้องครัวเมื่อทำได้โดยไม่เสี่ยง

ออกไปยังจุดปลอดภัยแล้วโทรแจ้งเหตุเพลิงไหม้ หากอยู่ในกรุงเทพฯ สามารถโทรสายด่วน 199 ได้ ส่วนพื้นที่อื่นให้ใช้หมายเลขแจ้งเหตุของท้องถิ่น อย่ากลับเข้าไปเอาของ อย่ากลับไปเปิดฝา และอย่ายืนรออยู่หน้าประตูเพื่อดูสถานการณ์ เพราะควันไฟก็ทำให้หมดสติและเป็นอันตรายได้

ป้องกันก่อนกระทะจะลุกเป็นไฟ

อย่าเติมน้ำมันเต็มกระทะจนเกินไป โดยเฉพาะการทอดอาหารที่มีน้ำอยู่ในเนื้ออาหาร เพราะน้ำจะทำให้น้ำมันกระเด็นและอาจทำให้คนตกใจจนเผลอทำกระทะคว่ำ ซับอาหารให้แห้งก่อนทอด และถ้าน้ำมันเริ่มมีควันมากผิดปกติ ให้ปิดไฟและปล่อยให้เย็นก่อน ไม่ควรรอจนเห็นเปลวไฟ

ใช้หัวเตาด้านหลังเมื่อทำได้ หันด้ามกระทะเข้าด้านใน เก็บถุงพลาสติก กล่องกระดาษ ผ้าเช็ดมือ และภาชนะที่ติดไฟง่ายออกจากเตา ที่สำคัญคืออย่าทิ้งกระทะทอดไว้ลำพัง แม้คิดว่าจะเดินไปหยิบของเพียงไม่กี่นาที

ควรติดตั้งเครื่องตรวจจับควัน ตรวจสอบเส้นทางหนีไฟ และวางถังดับเพลิงไว้ในตำแหน่งที่หยิบได้โดยไม่ต้องเดินผ่านเตา เมื่อทุกคนในบ้านรู้ว่าต้องปิดไฟ ใช้ฝาปิด ห้ามสาดน้ำ และหนีเมื่อควบคุมไม่ได้ โอกาสที่จะตัดสินใจผิดในช่วงวินาทีสำคัญก็จะลดลง

จำสั้น ๆ เมื่อเห็นไฟไหม้กระทะ

ห้ามสาดน้ำ ห้ามยกกระทะ ห้ามใช้ผ้าเปียก และอย่าเสี่ยงเข้าใกล้ไฟที่ใหญ่เกินควบคุม หากไฟยังเล็ก ให้ปิดแหล่งความร้อนเมื่อปลอดภัย แล้วเลื่อนฝาโลหะปิดจากด้านข้าง ปล่อยให้เย็นและอย่าเปิดซ้ำเร็วเกินไป

การดับไฟน้ำมันไม่ใช่การแข่งกันใช้แรงหรือความกล้า แต่คือการหยุดความร้อนและตัดออกซิเจนโดยไม่ทำให้น้ำมันกระจาย ความรู้ไม่กี่ข้อนี้อาจดูธรรมดา แต่ในวันที่เปลวไฟลุกขึ้นกลางครัว การจำได้ว่าอะไรห้ามทำอาจช่วยปกป้องทั้งบ้านและคนที่เรารักได้