สุสานฉลาม ลึก 5,400 เมตร ฟันกว่า 750 ซี่ โยงนักล่ายักษ์ก่อนยุค เมกาโลดอน

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านรายงานการสำรวจใต้มหาสมุทรของนักวิทยาศาสตร์ออสเตรเลีย แล้วต้องยอมรับว่าเป็นเรื่องที่น่าสนใจไม่น้อย เพราะใต้ผืนน้ำมหาสมุทรอินเดียที่มนุษย์แทบมองไม่เห็นอะไรด้วยตาเปล่า กลับซ่อนหลักฐานของโลกใต้ทะเลทั้งในยุคปัจจุบันและอดีตเอาไว้

เรื่องนี้เกิดขึ้นระหว่างการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเลของนักวิทยาศาสตร์บนเรือวิจัย RV Investigator ซึ่งดำเนินงานโดย CSIRO หรือองค์การวิจัยวิทยาศาสตร์และอุตสาหกรรมแห่งเครือจักรภพของออสเตรเลีย

หนึ่งในพื้นที่สำรวจคือ อุทยานทางทะเลหมู่เกาะโคโคส (Keeling Islands Marine Park) ในมหาสมุทรอินเดีย

แต่สิ่งที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องประหลาดใจ เกิดขึ้นเมื่อพวกเขาสำรวจพื้นทะเลที่ลึกลงไปถึงประมาณ 5,400 เมตร

จากการสำรวจพื้นทะเลเพียงครั้งเดียว นักวิจัยสามารถเก็บ ฟันฉลามได้มากกว่า 750 ซี่

จำนวนดังกล่าวมากพอที่จะทำให้พื้นที่แห่งนี้ถูกเรียกว่าเป็น “สุสานฉลาม” (shark graveyard) แม้ในความเป็นจริงจะไม่ได้หมายความว่าพบซากฉลามจำนวนมากนอนกองอยู่ใต้ทะเล แต่หมายถึงบริเวณพื้นมหาสมุทรที่พบฟันฉลามสะสมอยู่เป็นจำนวนมาก

และสิ่งที่น่าตื่นเต้นกว่าจำนวนฟันก็คือ ฟันเหล่านั้นไม่ได้เป็นหลักฐานของฉลามยุคเดียวกันทั้งหมด

ฟันที่พบพาเราย้อนกลับไปหลายล้านปี

หนึ่งในฟอสซิลที่น่าสนใจคือฟันของ Carcharocles chubutensis หรือชื่อที่บางแหล่งใช้ว่า Otodus chubutensis

CSIRO ระบุว่าฉลามชนิดนี้มีขนาดใหญ่มาก สามารถเติบโตได้ยาวกว่า 12 เมตร และเคยเป็นนักล่าระดับสูงสุดของมหาสมุทรในยุคของมัน

ที่สำคัญ มันมีความเกี่ยวข้องกับสายวิวัฒนาการของเมกาโลดอน

ดังนั้นจุดนี้ต้องแยกให้ออกอย่างชัดเจนว่า นักวิทยาศาสตร์ไม่ได้ค้นพบฟันของเมกาโลดอนโดยตรงแล้วสรุปว่ามีเมกาโลดอนอยู่บริเวณนั้น

แต่ฟันที่พบมีลักษณะอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านทางวิวัฒนาการ โดยเฉพาะส่วนที่เรียกว่า cusp หรือปุ่มเล็กด้านข้างของฟัน ซึ่งช่วยให้นักวิทยาศาสตร์แยกความแตกต่างระหว่าง Carcharocles chubutensis กับ Otodus megalodon ได้

CSIRO ยังระบุด้วยว่า ฟันที่พบครั้งนี้มีลักษณะที่อยู่ใกล้กับ “เส้นแบ่ง” ระหว่างฉลามโบราณกลุ่มดังกล่าวกับเมกาโลดอน จึงเป็นหลักฐานที่มีคุณค่าสำหรับการศึกษาวิวัฒนาการของฉลามยักษ์ในอดีต

แล้วทำไมฟันฉลามถึงไปอยู่ลึกถึง 5.4 กิโลเมตร?

นี่เป็นอีกประเด็นที่น่าสนใจ

ฟันฉลามเป็นส่วนที่แข็งที่สุดส่วนหนึ่งของร่างกาย และสามารถหลุดออกมาได้ตลอดชีวิตของฉลาม เมื่อฟันเหล่านั้นตกลงสู่ทะเล จึงสามารถถูกเก็บรักษาไว้ในชั้นตะกอนและกลายเป็นหลักฐานทางบรรพชีวินวิทยาได้เป็นเวลานาน

บริเวณที่นักวิทยาศาสตร์สำรวจอยู่ในเขตมหาสมุทรลึกระดับ abyssal ซึ่งโดยทั่วไปหมายถึงบริเวณที่อยู่ลึกประมาณ 3,000–6,000 เมตร

ลองนึกภาพดูว่า จุดที่นักวิทยาศาสตร์กำลังค้นหาหลักฐานนั้นอยู่ลึกจากผิวน้ำหลายกิโลเมตร และเป็นพื้นที่ที่แสงจากดวงอาทิตย์ไม่สามารถส่องลงไปถึง

แต่กลับมีหลักฐานของนักล่าที่เคยครองมหาสมุทรเมื่อหลายล้านปีก่อนซ่อนอยู่ที่นั่น

ไม่ใช่แค่ฉลามโบราณ แต่ยังพบฉลามที่ยังไม่มีชื่อ

การสำรวจครั้งนี้ยังนำไปสู่การค้นพบที่สำคัญอีกด้าน

คณะนักวิทยาศาสตร์ที่นำโดย ดร. John Keesing จาก CSIRO ยังได้ตัวอย่างฉลามฮอร์นชนิดหนึ่ง ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ทราบว่ามีความแตกต่างจากชนิดที่รู้จักกัน แต่ยังไม่ได้รับการบรรยายและตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการ

ฉลามชนิดนี้มีความน่าสนใจเป็นพิเศษ เพราะอาศัยอยู่ในน้ำที่ลึกกว่า 150 เมตร และนักวิทยาศาสตร์ยังแทบไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับพฤติกรรมของมัน

ตัวอย่างที่เก็บได้จึงมีความสำคัญต่อการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ เพราะสามารถใช้เป็น holotype หรือตัวอย่างต้นแบบสำหรับการบรรยายชนิดพันธุ์ได้

จากฉลามตัวเล็กสู่ฉลามยักษ์ ภาพเดียวสะท้อนว่ามหาสมุทรยังมีความลับอีกมาก

สิ่งที่ทำให้การค้นพบครั้งนี้น่าสนใจจึงไม่ใช่แค่คำว่า “สุสานฉลาม”

แต่เป็นการที่การสำรวจพื้นทะเลครั้งเดียว สามารถเชื่อมโยงเรื่องราวของสิ่งมีชีวิตหลายยุคสมัยเข้าด้วยกัน

ด้านหนึ่ง นักวิทยาศาสตร์พบตัวอย่างของฉลามที่ยังดำรงชีวิตอยู่ในมหาสมุทรปัจจุบัน

อีกด้านหนึ่ง พวกเขากลับพบฟันของฉลามโบราณขนาดมหึมา ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นผู้ล่าชั้นสูงสุดของมหาสมุทร

ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นในสถานที่เดียวกัน เพียงแต่หลักฐานบางส่วนมีอายุย้อนกลับไปไกลหลายล้านปี

CSIRO มองว่าการค้นพบดังกล่าวยิ่งตอกย้ำว่า มนุษย์ยังรู้จักมหาสมุทรของโลกน้อยมาก โดยเฉพาะบริเวณทะเลลึกที่เข้าถึงได้ยาก และข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญต่อการทำความเข้าใจระบบนิเวศ รวมถึงการบริหารจัดการและอนุรักษ์อุทยานทางทะเลของออสเตรเลีย

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า

 เรื่องนี้มีสิ่งที่น่าสนใจมากกว่าคำว่า “สุสานฉลาม”

เพราะถ้ามองให้ลึกลงไป การค้นพบฟันกว่า 750 ซี่ที่ก้นมหาสมุทร ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องแปลกหรือเรื่องชวนตื่นเต้นเท่านั้น แต่เป็นเหมือนหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์ธรรมชาติที่ถูกเก็บรักษาเอาไว้ใต้ทะเล

ฟันแต่ละซี่อาจช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจว่า ฉลามยักษ์ในอดีตมีวิวัฒนาการมาอย่างไร และระบบนิเวศทางทะเลในช่วงเวลาหลายล้านปีก่อนเคยเป็นอย่างไร

ที่สำคัญ เรื่องนี้ยังเตือนให้เราเห็นว่า มหาสมุทรที่ดูเหมือนเรารู้จักดีนั้น แท้จริงแล้วมนุษย์ยังสำรวจไม่ทั่วถึง

วันนี้เราอาจพบเพียงฟันฉลาม 750 ซี่

แต่วันข้างหน้า การสำรวจในพื้นที่เดียวกันหรือบริเวณใกล้เคียง อาจนำไปสู่การค้นพบสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ หรือหลักฐานทางธรรมชาติที่ช่วยตอบคำถามเกี่ยวกับวิวัฒนาการของสัตว์ทะเลที่นักวิทยาศาสตร์ยังหาคำตอบไม่ได้

ดังนั้น “สุสานฉลาม” แห่งนี้จึงไม่ควรถูกมองเพียงว่าเป็นสถานที่น่ากลัวใต้มหาสมุทร

แต่มันอาจเป็น ห้องสมุดธรรมชาติขนาดมหึมา ที่เก็บเรื่องราวของมหาสมุทรเอาไว้ยาวนานหลายล้านปี และมนุษย์เพิ่งเริ่มเปิดอ่านมันทีละหน้าเท่านั้น

แหล่งที่มาของข้อมูล :

• CSIRO – Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation หน่วยงานวิทยาศาสตร์แห่งชาติออสเตรเลีย รายงานการค้นพบฟันฉลามมากกว่า 750 ซี่ จากการสำรวจพื้นทะเลที่ความลึก 5,400 เมตร รวมถึงฟันของ Carcharocles chubutensis ซึ่งเป็นฉลามโบราณในสายวิวัฒนาการที่เกี่ยวข้องกับเมกาโลดอน
• CSIRO ระบุว่า Carcharocles chubutensis สามารถมีความยาวมากกว่า 12 เมตร และฟันที่พบมีลักษณะที่อยู่ใกล้กับช่วงเปลี่ยนผ่านทางวิวัฒนาการไปสู่ Otodus megalodon
• CSIRO ยังรายงานการเก็บตัวอย่างฉลามฮอร์นชนิดที่ยังไม่ได้รับการบรรยายและตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์ และอาศัยอยู่ในน้ำลึกกว่า 150 เมตร
• ข่าวต้นทางเผยแพร่โดย CSIRO เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม 2022 ดังนั้นเหตุการณ์นี้ ไม่ใช่การค้นพบใหม่ในปี 2026 แต่เป็นผลการสำรวจที่เกิดขึ้นในปี 2022 และถูกนำเสนอในรายงานของ CSIRO ในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน