ยากลุ่มจีแอลพีวันทำให้การเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหารช้าลงได้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ยากลุ่มนี้ทำงานอย่างไร

ยากลุ่มจีแอลพีวัน เช่น โอเซมปิกและเวโกวี มีฤทธิ์ลดความหิว ช่วยควบคุมระดับน้ำตาล และทำให้อาหารเคลื่อนออกจากกระเพาะช้าลง กลไกนี้ช่วยให้รู้สึกอิ่มนานขึ้น จึงมีส่วนทำให้น้ำหนักลดลง แต่ในบางรายอาจเกิดอาการทางเดินอาหารมากกว่าความรู้สึกอิ่มตามปกติ

อาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ปวดท้อง และท้องผูก ถือเป็นอาการไม่พึงประสงค์ที่พบได้ โดยเฉพาะช่วงเริ่มยา หรือช่วงเพิ่มขนาดยา การมีอาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่ากระเพาะอาหารเป็นอัมพาตเสมอไป แต่ถ้าอาการรุนแรง นานผิดปกติ หรือกินดื่มแทบไม่ได้ ต้องให้แพทย์ประเมิน

ภาวะกระเพาะอาหารเคลื่อนไหวช้าคืออะไร

ภาวะนี้หมายถึงกระเพาะอาหารบีบตัวและส่งอาหารต่อไปยังลำไส้เล็กได้ช้ากว่าปกติ ทั้งที่ไม่มีสิ่งอุดตันเป็นสาเหตุ อาหารจึงค้างอยู่ในกระเพาะนาน ทำให้รู้สึกอิ่มตั้งแต่กินไม่กี่คำ อิ่มนานหลายชั่วโมง ท้องอืด เรอบ่อย แสบร้อนกลางอก ปวดท้องส่วนบน คลื่นไส้ และอาเจียน

คำว่าอาหารค้างจนเน่าบูดอาจทำให้เข้าใจผิด อาหารในกระเพาะไม่ได้เน่าเหมือนอาหารที่วางทิ้งไว้นอกบ้าน แต่การค้างนานทำให้ย่อยและเคลื่อนผ่านช้าลง อีกทั้งอาจทำให้กินอาหารและดื่มน้ำไม่พอ จนเกิดภาวะขาดน้ำ เกลือแร่ผิดสมดุล น้ำหนักลด และไตทำงานแย่ลงได้

ยาทำให้เกิดอัมพาตถาวรหรือไม่

หลักฐานในปัจจุบันยืนยันว่าเซมากลูไทด์ทำให้การว่างของกระเพาะช้าลง และเอกสารกำกับยาระบุว่าอาจเกิดอาการทางเดินอาหารรุนแรงได้ นอกจากนี้ยังมีรายงานหลังวางจำหน่ายเกี่ยวกับภาวะลำไส้ไม่เคลื่อนไหว แต่รายงานลักษณะนี้มาจากการแจ้งอาการของผู้ใช้ยา จึงยังประเมินอัตราการเกิดและความสัมพันธ์กับยาได้ไม่แน่นอน

จึงไม่ควรสรุปว่าทุกคนที่ใช้ยาจะเกิดกระเพาะหยุดทำงาน หรืออาการจะคงอยู่ถาวร หลายกรณีอาจดีขึ้นเมื่อแพทย์ปรับขนาดยา หยุดยา หรือจัดการสาเหตุอื่นร่วมด้วย แต่บางรายอาจมีอาการต่อเนื่องและต้องตรวจเพิ่มเติม การหยุดหรือปรับยาเองอาจทำให้น้ำตาลในเลือดสูงขึ้น โดยเฉพาะคนที่ใช้ยาเพื่อรักษาเบาหวาน

ผู้ที่มีเบาหวานอยู่เดิมอาจมีภาวะกระเพาะเคลื่อนไหวช้าจากโรคเบาหวานอยู่แล้ว ยาอาจทำให้อาการเด่นขึ้นได้ กลุ่มที่เคยมีปัญหากระเพาะอาหารรุนแรง กินอาหารได้น้อย อาเจียนบ่อย หรือเพิ่งเพิ่มขนาดยา ควรแจ้งประวัติให้แพทย์ทราบก่อนใช้ต่อ

อาการที่ไม่ควรรอดูเอง

ถ้าอาเจียนซ้ำจนจิบน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อยมาก ปากแห้ง เวียนศีรษะ หน้ามืด ใจเต้นเร็ว ปวดท้องต่อเนื่อง ท้องบวมมาก ไม่ผายลมหรือไม่ถ่ายอุจจาระ อาเจียนเป็นเลือด หรือมีลักษณะคล้ายกากกาแฟ ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว อาการเหล่านี้อาจสะท้อนภาวะขาดน้ำ เลือดออก การอุดตัน หรือลำไส้ไม่เคลื่อนไหว ไม่ควรรอให้น้ำหนักลดลงมากกว่านี้แล้วค่อยตรวจ

การวินิจฉัยภาวะกระเพาะอาหารเคลื่อนไหวช้าใช้ประวัติ อาการ ตรวจร่างกาย และการตรวจเพื่อแยกโรคอื่น แพทย์อาจใช้การส่องกล้องหรือภาพถ่ายเพื่อดูว่ามีสิ่งอุดตันหรือไม่ จากนั้นอาจตรวจการเคลื่อนอาหารออกจากกระเพาะด้วยการสแกนหลังรับประทานอาหาร การตรวจลมหายใจ หรือแคปซูลตรวจการเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร อาการอย่างเดียวจึงยังยืนยันโรคไม่ได้

อาการทางตาเป็นอีกประเด็นที่ต้องรู้

หน่วยงานยาของยุโรประบุว่า ภาวะเส้นประสาทตาขาดเลือดส่วนหน้าแบบไม่อักเสบ หรือเอ็นเอไอออน อาจเป็นผลข้างเคียงที่พบได้น้อยมากของยาเซมากลูไทด์ โดยประเมินระดับความถี่ไว้ไม่เกินหนึ่งรายต่อผู้ใช้หนึ่งหมื่นราย ขณะที่หน่วยงานอาหารและยาของสหรัฐยังติดตามและประเมินสัญญาณความปลอดภัยนี้อยู่

ภาวะดังกล่าวไม่ใช่เส้นเลือดในจอตาอุดตันแบบเดียวกันทุกกรณี และยังไม่ควรกล่าวว่ายาทำให้ตาบอดเฉียบพลันทุกราย อาการเตือนสำคัญคือการมองเห็นลดลงอย่างฉับพลัน มักเกิดข้างเดียว อาจมองภาพตรงกลางหรือด้านใดด้านหนึ่งได้ไม่ชัด หากเกิดขึ้นควรหยุดกิจกรรมเสี่ยงและไปพบจักษุแพทย์ทันที แพทย์จะประเมินสาเหตุอื่นร่วมด้วย ไม่ควรรอให้อาการหายเอง

อันตรายอาจมาจากการขาดน้ำ

การอาเจียนและท้องเสียต่อเนื่องทำให้ร่างกายเสียน้ำและแร่ธาตุ ยิ่งถ้ากินได้น้อยหรือมีโรคไตอยู่เดิม ความเสี่ยงยิ่งสูงขึ้น อาการปัสสาวะน้อย สีเข้มมาก ยืนแล้วหน้ามืด สับสน อ่อนแรงผิดปกติ หรือใจเต้นเร็ว ควรได้รับการประเมิน ไม่ควรพยายามฝืนกินยาลดอาการหลายชนิดร่วมกันเอง

การจิบน้ำทีละน้อยอาจช่วยประคองระหว่างเดินทางไปพบแพทย์ แต่ไม่ควรใช้แทนการตรวจเมื่ออาเจียนไม่หยุด หากมีเบาหวาน ต้องระวังทั้งภาวะน้ำตาลสูงจากการกินยาและอาหารได้น้อย รวมถึงภาวะน้ำตาลต่ำจากยาบางชนิดที่ใช้ร่วมกัน แพทย์อาจต้องปรับแผนยา ตรวจเลือด ให้สารน้ำ หรือดูแลโภชนาการตามอาการ

ก่อนผ่าตัดต้องแจ้งว่ากำลังใช้ยา

ยากลุ่มนี้อาจทำให้มีอาหารค้างในกระเพาะ แม้เว้นอาหารตามคำแนะนำก่อนการดมยาหรือการให้ยากล่อมประสาท ความเสี่ยงสำคัญคืออาหารหรือน้ำไหลย้อนเข้าสู่ทางเดินหายใจระหว่างทำหัตถการ ผู้ที่กำลังใช้ยาและมีนัดผ่าตัด ส่องกล้อง หรือทำหัตถการที่ต้องงดอาหาร ควรแจ้งแพทย์ วิสัญญีแพทย์ และพยาบาลตั้งแต่ก่อนเริ่มกระบวนการ

ไม่ควรหยุดยาตามคำแนะนำบนสื่อสังคมโดยไม่ปรึกษาทีมรักษา เพราะชนิดยา ขนาดยา โรคร่วม และกำหนดการรักษาแตกต่างกัน แพทย์จะพิจารณาความเสี่ยงของอาหารค้างควบคู่กับความเสี่ยงจากการหยุดยา

ใช้ยาให้ปลอดภัยขึ้น

การใช้ยาควรเริ่มจากขนาดที่แพทย์กำหนดและเพิ่มตามกำหนด ไม่เร่งขนาดยาเพื่อให้น้ำหนักลดเร็ว ไม่ซื้อยาจากแหล่งที่ไม่ตรวจสอบ และไม่ใช้ปากกาฉีดร่วมกับคนอื่น ควรจดวันที่ฉีด ขนาดยา อาการคลื่นไส้ การอาเจียน การขับถ่าย และปริมาณน้ำที่ดื่ม เพื่อช่วยให้แพทย์เห็นความเปลี่ยนแปลงจริง

ถ้าอาการเพียงเล็กน้อย แพทย์อาจแนะนำให้แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก ลดอาหารมันหรือมื้อใหญ่ เคี้ยวให้ละเอียด และดื่มน้ำให้พอเหมาะ แต่ถ้ามีอาเจียนซ้ำ ปวดท้องมาก ขาดน้ำ หรือมองเห็นลดลง แนวทางสำคัญไม่ใช่การฝืนลดน้ำหนักต่อ แต่คือการหยุดความเสี่ยงและเข้ารับการประเมิน

ยากลุ่มจีแอลพีวันมีประโยชน์ต่อผู้ที่มีข้อบ่งใช้และได้รับการติดตามเหมาะสม ภาวะกระเพาะอาหารเคลื่อนไหวช้าเป็นความเสี่ยงที่ควรรู้ แต่ยังไม่มีข้อมูลสนับสนุนว่าผู้ใช้ทุกคนจะเกิดอัมพาตถาวร การสังเกตอาการและสื่อสารกับแพทย์ตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้