ทำไมฝ่าเท้าจึงชื้นง่ายและมีกลิ่นเมื่ออยู่ในรองเท้า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังถอดรองเท้าหลังเดินทั้งวัน หลายคนจะรู้สึกได้ทันทีว่าถุงเท้าชื้นกว่าส่วนอื่นของร่างกาย บางครั้งความชื้นนี้มาพร้อมกลิ่นอับจนต้องรีบนำรองเท้าไปผึ่งลม

ฝ่าเท้าเป็นบริเวณที่มีต่อมเหงื่อหนาแน่นมาก เพราะมีต่อมเหงื่อชนิดเอคคริน ซึ่งช่วยระบายความร้อนและควบคุมอุณหภูมิร่างกาย ตัวเลขที่ถูกอ้างถึงบ่อยคือประมาณ 250,000 ต่อมต่อเท้า หรือรวมสองข้างราว 500,000 ต่อม

ตัวเลขนี้ควรอ่านเป็นค่าประมาณ ไม่ใช่จำนวนตายตัวของทุกคน งานวิจัยด้านการกระจายตัวของต่อมเหงื่อพบว่าฝ่ามือและฝ่าเท้ามีความหนาแน่นสูงกว่าบริเวณอื่นหลายจุด จึงมีศักยภาพในการสร้างความชื้นได้มาก

ฝ่าเท้าเป็นพื้นที่ที่มีต่อมเหงื่อหนาแน่น

ต่อมเหงื่อเอคครินเปิดออกสู่ผิวหนังโดยตรงและผลิตเหงื่อที่มีน้ำเป็นส่วนใหญ่ ฝ่าเท้าและฝ่ามือเป็นพื้นที่พิเศษ เพราะมีต่อมเหงื่ออยู่หนาแน่น แม้พื้นที่จะไม่ใหญ่เท่าลำตัว แต่มีช่องทางปล่อยเหงื่อจำนวนมากอยู่รวมกัน

บทความทบทวนด้านสรีรวิทยาระบุว่าร่างกายมนุษย์มีต่อมเหงื่อเอคครินประมาณ 2–4 ล้านต่อม และอัตราการหลั่งเหงื่อเปลี่ยนตามอุณหภูมิ การออกแรง ความเคยชินต่ออากาศร้อน ขนาดร่างกาย และความแตกต่างของแต่ละคน

ส่วนตัวเลข 250,000 ต่อมต่อเท้าเป็นค่าที่แหล่งข้อมูลด้านการดูแลเท้าหลายแห่งใช้สื่อสารให้เห็นภาพรวมของความหนาแน่น ตัวเลขจริงอาจแตกต่างกันตามวิธีนับ พื้นที่ที่นำมาคำนวณ อายุ และสภาพร่างกายของแต่ละคน

ปริมาณเหงื่อประมาณครึ่งไพนต์ต่อวันก็เป็นค่าคร่าว ๆ เช่นกัน ครึ่งไพนต์แบบสหรัฐฯ อยู่ที่ประมาณ 237 มิลลิลิตร ส่วนครึ่งไพนต์แบบอังกฤษอยู่ที่ประมาณ 284 มิลลิลิตร ดังนั้นการพูดว่าเท้าสองข้างอาจสร้างเหงื่อราว 250 มิลลิลิตรต่อวันจึงเป็นการปัดตัวเลขเพื่อให้เข้าใจง่าย ไม่ใช่ปริมาณที่ทุกคนจะผลิตได้เท่ากัน

วันที่อากาศร้อน เดินนาน ออกกำลังกาย หรือใส่รองเท้าที่ระบายอากาศไม่ดี ความชื้นบริเวณเท้าจะเพิ่มขึ้นได้ ส่วนบางคนที่มีภาวะเหงื่อออกมากอาจมีเหงื่อออกมากกว่าค่าทั่วไปอย่างชัดเจน แม้อยู่ในห้องเย็นหรือไม่ได้ออกแรง

เหงื่อไม่ได้มีกลิ่นตั้งแต่ออกจากผิว

เหงื่อจากต่อมเอคครินมีน้ำและเกลือแร่เป็นส่วนหลัก จึงมักไม่มีกลิ่นแรงด้วยตัวเอง กลิ่นเท้าเกิดจากจุลินทรีย์บนผิวหนังและในถุงเท้าหรือรองเท้าย่อยสลายสารต่าง ๆ ที่อยู่ในเหงื่อและเศษเซลล์ผิว

รองเท้าหุ้มปิดสร้างสภาพแวดล้อมที่อุ่น ชื้น และอากาศถ่ายเทน้อย เหงื่อจึงระเหยได้ช้า ถุงเท้ากับพื้นรองเท้าดูดซับความชื้นไว้หลายชั่วโมง จุลินทรีย์จึงมีสภาพเหมาะสมต่อการเพิ่มจำนวนและสร้างสารระเหยที่มีกลิ่นเฉพาะตัว

เหตุนี้จึงอธิบายได้ว่าคนที่เหงื่อออกมากอาจไม่ได้มีกลิ่นเท้าเสมอไป หากเท้าแห้งและรองเท้าได้รับการผึ่งลมดี ส่วนคนที่เหงื่อไม่มากก็ยังมีกลิ่นได้ ถ้าความชื้นถูกกักอยู่ในรองเท้าเป็นเวลานาน

ลดกลิ่นด้วยการจัดการความชื้น

• ล้างเท้าเป็นประจำและเช็ดให้แห้ง โดยเฉพาะซอกนิ้ว

• เปลี่ยนถุงเท้าทุกวัน หรือเปลี่ยนระหว่างวันเมื่อเปียกชื้น

• สลับรองเท้าแต่ละคู่เพื่อให้คู่ที่ใช้แล้วมีเวลาระบายความชื้น

• เลือกถุงเท้าและรองเท้าที่ระบายอากาศได้ดี

• ถ้าเหงื่อออกมากจนรบกวนชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องผลิตภัณฑ์ลดเหงื่อและสาเหตุที่เป็นไปได้

ฝ่าเท้าของคนเราจึงมีลักษณะเหมือนพื้นที่ปล่อยเหงื่อขนาดเล็กที่ทำงานอยู่ตลอดวัน ตัวเลขประมาณ 500,000 ต่อมทั้งสองข้างและเหงื่อราว 250 มิลลิลิตรเป็นค่าประมาณเพื่ออธิบายความหนาแน่นและปริมาณที่อาจเกิดขึ้น ไม่ใช่ค่ามาตรฐานเดียวของทุกคน

ส่วนกลิ่นที่คุ้นเคยหลังถอดรองเท้าไม่ได้มาจากเหงื่อเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากความชื้น ความร้อน อากาศถ่ายเทน้อย และการทำงานของจุลินทรีย์ร่วมกัน การทำให้เท้า ถุงเท้า และรองเท้าแห้งจึงจัดการต้นเหตุได้ตรงกว่าการใช้น้ำหอมกลบกลิ่น