ทำความรู้จัก Demodex ไรจิ๋วที่อาศัยบนใบหน้าผู้ใหญ่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ส่องกระจกใกล้แค่ไหน เราก็เห็นเพียงขนตา รูขุมขน และผิวหน้าเรียบ ๆ แต่ใต้ภาพขยายหลายร้อยเท่า บริเวณเหล่านี้อาจมีสัตว์ขาข้อรูปร่างยาวคล้ายหนอนอาศัยอยู่ นั่นคือไรสกุล Demodex หรือที่มักเรียกกันว่าไรขนตา

ตัวเลข 100% มีที่มา แต่ต้องอ่านให้ตรงกับวิธีวิจัย งานวิจัยจาก North Carolina State University ที่ตีพิมพ์ใน PLOS ONE ปี 2014 ตรวจตัวอย่างจากผู้ใหญ่ที่อายุมากกว่า 18 ปีจำนวน 19 คนด้วยวิธีตรวจดีเอ็นเอของไร พบสัญญาณ Demodex ในผู้เข้าร่วมทุกคน ส่วนกลุ่มอายุ 18 ปีพบ 70%

ผลนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าผู้ใหญ่ทุกคนบนโลกมีไรอยู่บนขนตาโดยตรง แต่บอกว่าการตรวจด้วยวิธีระดับโมเลกุลพบหลักฐานของไรในผู้ใหญ่กลุ่มตัวอย่างทั้งหมด ขณะที่การมองเห็นตัวไรจากตัวอย่างที่เก็บด้วยวิธีทั่วไปพบเพียงประมาณ 14% เท่านั้น เพราะไรอาจซ่อนอยู่ลึกในรูขุมขนหรือกระจายเป็นหย่อม ๆ

ไรขนตาซ่อนอยู่ตรงไหน

มนุษย์มี Demodex ที่พบได้เป็นหลัก 2 ชนิด ชนิดแรกคือ Demodex folliculorum ซึ่งอาศัยอยู่ในรูขุมขน โดยเฉพาะบริเวณใบหน้า คิ้ว และขนตา อีกชนิดคือ Demodex brevis ซึ่งมักอยู่ลึกเข้าไปในต่อมไขมันที่เชื่อมกับรูขุมขน

ตัวไรมีขนาดราว 0.1–0.2 มิลลิเมตร จึงเล็กเกินกว่าจะมองเห็นด้วยตาเปล่า รูปร่างเรียวยาวทำให้ดูคล้ายหนอน แต่ทางชีววิทยามันเป็นไรในกลุ่มสัตว์ขาข้อและมีขา 8 ขา อาหารของมันมาจากไขมันผิวและเศษเซลล์บริเวณรูขุมขน การเปรียบว่ามันช่วยทำความสะอาดใบหน้าเป็นเพียงคำอธิบายให้เห็นภาพ ไม่ได้หมายความว่ามันมีหน้าที่ดูแลผิวหรือให้ประโยชน์ต่อทุกคน

ทำไมเราจึงไม่รู้สึกว่ามีมันอยู่

ขนาดที่เล็กมาก ตำแหน่งที่อยู่ลึก และวิธีเก็บตัวอย่างที่ตรวจได้เพียงบางจุด ทำให้การไม่พบตัวไรจากการส่องผิวหน้าไม่ได้แปลว่าไม่มีอยู่ งานวิจัยชิ้นเดียวกันจึงใช้การตรวจดีเอ็นเอเข้ามาช่วยหาหลักฐานที่การมองด้วยกล้องธรรมดาอาจพลาด

เรื่องที่ว่าไรเหล่านี้ออกมาเดินบนหน้าผากทุกคืนก็ไม่ควรสรุปกว้างเกินข้อมูล งานวิจัยที่ยืนยันตัวเลข 100% ตรวจหาหลักฐานของไรจากไขมันบนใบหน้า ไม่ได้ติดตามว่าไรแต่ละตัวเคลื่อนที่เวลาใดหรือเดินไปไกลแค่ไหน ดังนั้นเรายังพูดได้เพียงว่ามันอาศัยอยู่ตามรูขุมขนและต่อมไขมัน ไม่ใช่ว่าจะมีตัวไรคลานให้เห็นบนใบหน้าทุกคืน

ต้องกังวลหรือไม่

การมี Demodex ในระดับปกติมักไม่ทำให้เกิดอาการ คนจำนวนมากใช้ชีวิตตามปกติโดยไม่รู้ว่ามีสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วอาศัยอยู่บนผิวหน้า งานข้อมูลด้านโรซาเซียระบุว่าไรชนิดนี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบสิ่งมีชีวิตบนผิวหนัง และอาจพบจำนวนมากขึ้นในผู้ที่มีโรซาเซียหรือมีการอักเสบของผิว

ถ้ามีอาการคันหรือแดงรอบเปลือกตา มีคราบติดตามโคนขนตา ตาแห้ง แสบตา หรือผิวหน้าอักเสบซ้ำ ๆ ควรให้จักษุแพทย์หรือแพทย์ผิวหนังตรวจ ไม่ควรใช้สารกำจัดแมลงหรือขัดผิวแรง ๆ ด้วยตัวเอง การล้างหน้าอย่างอ่อนโยนและไม่ขยี้ตาช่วยลดการระคายเคืองได้ แต่การวินิจฉัยว่ามีไรจำนวนมากจนก่อปัญหาต้องอาศัยการตรวจที่เหมาะสม

สรุปตามหลักฐานที่มี ผู้ใหญ่จำนวนมากน่าจะมี Demodex อยู่บนใบหน้า และงานวิจัยหนึ่งตรวจพบหลักฐานของมันในผู้ใหญ่ที่อายุมากกว่า 18 ปีครบทั้งกลุ่มตัวอย่าง ตัวเลข 100% จึงเป็นผลจากวิธีตรวจและกลุ่มคนที่ศึกษา ไม่ใช่ใบรับรองว่าผู้ใหญ่ทุกคนบนโลกมีไรขนตาอยู่ทุกเส้น