ฉลามที่หายสาบสูญกว่า 50 ปี กลับมาอีกครั้งในน่านน้ำปาปัวนิวกินี 🦈

ฉลามที่หายสาบสูญกว่า 50 ปี กลับมาอีกครั้งในน่านน้ำปาปัวนิวกินี 🦈

ลองจินตนาการว่ามีสัตว์ชนิดหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์รู้จักจากตัวอย่างเพียงตัวเดียว หลังจากค้นพบและตั้งชื่อให้มันแล้ว กลับไม่มีใครพบเห็นอีกเลยเป็นเวลานานกว่าครึ่งศตวรรษ เรื่องราวเช่นนี้ฟังดูคล้ายกับสัตว์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว แต่สำหรับ Sailback Houndshark หรือ Gogolia filewoodi เรื่องราวกลับหักมุม เพราะฉลามตัวนี้ไม่ได้หายไปจากโลก เพียงแต่หลบซ่อนอยู่ในโลกใต้ทะเลที่มนุษย์แทบไม่เคยเห็นเท่านั้น

ย้อนกลับไปในปี 1970 นักวิจัยพบฉลามเพศเมียที่บริเวณปากแม่น้ำโกกอล ในอ่าว Astrolabe Bay ใกล้เมือง Madang ทางตอนเหนือของปาปัวนิวกินี ตัวอย่างดังกล่าวเป็นฉลามเพศเมียที่กำลังตั้งท้องและมีตัวอ่อนระยะท้ายอยู่ภายใน 2 ตัว ต่อมาในปี 1973 นักวิทยาศาสตร์จึงนำข้อมูลของมันมาศึกษาและอธิบายเป็นชนิดใหม่ พร้อมตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Gogolia filewoodi

หลังจากนั้น ความเงียบก็เข้าปกคลุมเรื่องราวของมัน

ไม่มีตัวอย่างใหม่ที่ได้รับการยืนยัน ไม่มีภาพถ่ายจากนักวิทยาศาสตร์ และไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะบอกได้ว่าฉลามชนิดนี้มีประชากรมากน้อยเพียงใด หรือกระจายตัวอยู่บริเวณไหนของทะเลกันแน่ แม้จะมีการสำรวจสัตว์ทะเลในน่านน้ำปาปัวนิวกินีหลายครั้ง แต่ก็ยังไม่พบมันอีก

เมื่อเวลาผ่านไป Gogolia filewoodi จึงกลายเป็นหนึ่งในฉลามที่ลึกลับที่สุดชนิดหนึ่งของโลก และสถานะของมันถูกจัดอยู่ในกลุ่ม Data Deficient หรือ “ข้อมูลไม่เพียงพอ” เนื่องจากนักวิทยาศาสตร์ยังไม่มีข้อมูลมากพอที่จะประเมินจำนวนประชากรและแนวโน้มการลดลงของมัน

กระทั่งเรื่องราวกลับมาเคลื่อนไหวอีกครั้งในปี 2020

ทีมงานของ WWF ที่ทำงานร่วมกับชุมชนประมงในจังหวัด Madang กำลังสำรวจสัตว์น้ำที่ถูกนำขึ้นฝั่งและข้อมูลจากชาวประมงในพื้นที่ ระหว่างเดือนมีนาคมของปีนั้น มีการบันทึกฉลามประหลาดชนิดหนึ่งได้ถึง 5 ตัว ใกล้ปากแม่น้ำโกกอล ซึ่งเป็นบริเวณเดียวกับที่พบตัวอย่างต้นแบบเมื่อหลายสิบปีก่อน

ที่น่าทึ่งกว่านั้นคือ ทั้ง 5 ตัวเป็นเพศเมีย โดยมีขนาดตั้งแต่ประมาณ 59 ถึง 76 เซนติเมตร และถูกจับได้ภายในเวลาเพียง 2 วัน ตัวอย่างบางตัวถูกถ่ายภาพเอาไว้ ทำให้นักวิจัยสามารถนำลักษณะทางกายภาพมาเปรียบเทียบและยืนยันได้ว่า พวกมันคือ Gogolia filewoodi ตัวจริง

การค้นพบครั้งนี้เปลี่ยนความเข้าใจเกี่ยวกับฉลามชนิดนี้ทันที เพราะมันแสดงให้เห็นว่า หลังจากหายไปจากบันทึกทางวิทยาศาสตร์มานานกว่า 50 ปี Gogolia filewoodi ยังคงดำรงชีวิตอยู่ในน่านน้ำปาปัวนิวกินี

และเรื่องราวยังมีอีกหนึ่งบทสำคัญที่รอการเปิดเผย

ในเดือนกันยายนปี 2022 ชาวประมงจากหมู่บ้าน Bilbil พบฉลามชนิดนี้อีกครั้งใกล้บริเวณปากแม่น้ำโกกอล แต่คราวนี้เป็น ฉลามเพศผู้โตเต็มวัย ขนาดประมาณ 73 เซนติเมตร นี่คือครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่นักวิทยาศาสตร์มีบันทึกยืนยันของ Gogolia filewoodi เพศผู้

การพบตัวผู้มีความสำคัญอย่างมาก เพราะก่อนหน้านี้ข้อมูลเกี่ยวกับชนิดพันธุ์นี้มาจากตัวอย่างที่มีอยู่อย่างจำกัด การมีตัวอย่างทั้งเพศเมียและเพศผู้ช่วยให้นักวิจัยเริ่มศึกษาความแตกต่างระหว่างเพศ รวมถึงทำความเข้าใจชีววิทยาของมันได้มากขึ้น

หนึ่งในลักษณะที่ทำให้ฉลามชนิดนี้โดดเด่นก็คือ ครีบหลังอันแรกที่มีฐานยาวผิดปกติ ซึ่งเป็นลักษณะที่โดดเด่นในกลุ่มฉลามวงศ์ Triakidae และเป็นที่มาของชื่อสามัญว่า “Sailback Houndshark” นอกจากนี้มันยังมีดวงตาขนาดค่อนข้างใหญ่เมื่อเทียบกับรูปร่าง ทำให้มีลักษณะเฉพาะตัวที่สามารถช่วยในการจำแนกชนิดได้

น่าสนใจว่าฉลามชนิดนี้ไม่ได้ถูกพบในทะเลเปิดกว้างอย่างที่หลายคนอาจจินตนาการ แต่ตัวอย่างทั้งหมดที่มีการยืนยันในช่วงปี 2020–2022 ล้วนมาจากบริเวณใกล้ปากแม่น้ำโกกอลใน Astrolabe Bay โดยพบที่ระดับความลึกประมาณ 80–200 เมตร ทำให้นักวิจัยสงสัยว่าพื้นที่เล็ก ๆ แห่งนี้อาจเป็นถิ่นอาศัยสำคัญของมัน

ยิ่งไปกว่านั้น Gogolia ยังเป็นสกุลที่มีสมาชิกเพียงชนิดเดียว นั่นหมายความว่า Gogolia filewoodi ไม่ได้เป็นเพียงฉลามหายากธรรมดา แต่เป็นตัวแทนเพียงหนึ่งเดียวของสายวิวัฒนาการในสกุลของมันที่ยังหลงเหลืออยู่บนโลก การสูญหายของประชากรชนิดนี้จึงอาจหมายถึงการสูญเสียสายวิวัฒนาการที่มีเอกลักษณ์ไปด้วย

อย่างไรก็ตาม การค้นพบใหม่ไม่ได้หมายความว่านักวิทยาศาสตร์สามารถวางใจได้แล้วว่าเจ้าฉลามชนิดนี้ปลอดภัย เพราะตัวอย่างที่พบทั้งหมดเป็นปลาที่ถูกจับติดมากับการทำประมง หรือที่เรียกว่า bycatch ชาวประมงในพื้นที่กำลังจับปลากลุ่ม croaker หรือปลาวงศ์ Sciaenidae ด้วยเบ็ดมือ และฉลามชนิดนี้ติดขึ้นมาโดยไม่ได้เป็นเป้าหมายหลัก

ยิ่งน่ากังวลขึ้นไปอีกเมื่อพิจารณาว่าบริเวณที่พบมันอาจมีขนาดเล็กมาก หาก Gogolia filewoodi อาศัยอยู่เฉพาะบริเวณ Astrolabe Bay หรือพื้นที่ใกล้เคียงจริง ประชากรของมันก็อาจมีขอบเขตการกระจายพันธุ์แคบกว่าที่นักวิทยาศาสตร์เคยคิดไว้มาก

ในทางชีววิทยา สัตว์ที่มีถิ่นอาศัยจำกัดเช่นนี้ถือว่าน่าสนใจเป็นพิเศษ เพราะการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยในพื้นที่เดียวก็อาจส่งผลกระทบต่อประชากรทั้งหมดได้ การค้นพบว่ามันยังมีชีวิตอยู่จึงเป็นทั้งข่าวดีและคำเตือนในเวลาเดียวกัน

ข่าวดีคือ ฉลามที่โลกวิทยาศาสตร์เคยคิดว่าหายไปนานกว่าครึ่งศตวรรษยังคงว่ายน้ำอยู่ใต้ผิวน้ำ ส่วนคำเตือนคือ เราแทบไม่รู้อะไรเกี่ยวกับมันเลย ทั้งจำนวนประชากร วงจรชีวิต อาหาร พฤติกรรมการสืบพันธุ์ และขอบเขตถิ่นอาศัยที่แท้จริง

เรื่องราวของ Sailback Houndshark จึงเป็นตัวอย่างที่น่าทึ่งของสิ่งมีชีวิตที่สามารถซ่อนตัวจากสายตาของมนุษย์ได้นานถึง 50 กว่าปี และยังสะท้อนให้เห็นความสำคัญของชาวประมงท้องถิ่นต่อการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ เพราะข้อมูลสำคัญครั้งนี้ไม่ได้เกิดจากเรือสำรวจขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการพูดคุยกับคนในชุมชน การตรวจสอบสัตว์น้ำที่ถูกนำขึ้นฝั่ง และการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ

บางครั้ง สิ่งมีชีวิตที่นักวิทยาศาสตร์ตามหามานานอาจไม่ได้อยู่ในสถานที่ลึกลับสุดขอบโลก แต่อยู่ในทะเลที่ชาวบ้านออกเรือหาปลากันทุกวัน เพียงแต่เรายังไม่เคยรู้จักมันดีพอ

สำหรับ Gogolia filewoodi การกลับมาปรากฏตัวอีกครั้งหลังจากหายไปจากบันทึกทางวิทยาศาสตร์นานกว่าครึ่งศตวรรษ จึงไม่ใช่เพียงการ “พบฉลามหายาก” อีกหนึ่งชนิด แต่เป็นการเปิดประตูบานใหม่ให้กับนักวิทยาศาสตร์ได้เริ่มต้นทำความรู้จักสมาชิกที่ลึกลับที่สุดตัวหนึ่งของโลกใต้ทะเลอีกครั้ง

และบางที ใต้ผืนน้ำลึกของปาปัวนิวกินีอาจยังมีเรื่องราวอีกมากมายที่มนุษย์ไม่เคยค้นพบ รอเพียงวันหนึ่งให้ใครสักคนมองเห็นมันอีกครั้ง... 🦈🌊