ของเต็มบ้านอาจไม่ใช่ความขี้เกียจแต่อาจเป็นภาวะสะสมของ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บ้านที่มีของวางกองจนเดินลำบาก ไม่ได้แปลว่าเจ้าของบ้านเป็นคนขี้เกียจหรือไม่รักความสะอาดเสมอไป สำหรับบางคน การตัดสินใจทิ้งกล่องเปล่า ถุงพลาสติก เสื้อผ้าเก่า หรือกระดาษใบเดียว กลับทำให้รู้สึกกังวล เจ็บปวด และกลัวว่าจะตัดสินใจผิดอย่างรุนแรง

ภาวะนี้เรียกว่า Hoarding Disorder หรือภาวะสะสมของ ผู้ที่มีภาวะนี้มักรู้สึกว่าของแทบทุกชิ้นมีคุณค่า มีความทรงจำ หรืออาจจำเป็นในอนาคต แม้คนอื่นจะมองว่าไม่มีประโยชน์แล้วก็ตาม ความยากไม่ได้อยู่ที่การไม่ยอมเก็บบ้านอย่างเดียว แต่อยู่ที่การรู้สึกทุกข์มากเมื่อต้องแยกหรือตัดใจจากสิ่งของ

งานวิจัยพบว่า เมื่อผู้มีภาวะนี้ต้องตัดสินใจเกี่ยวกับสิ่งของของตัวเอง สมองในเครือข่ายที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจและการประเมินคุณค่าอาจทำงานแตกต่างจากคนทั่วไป นักวิทยาศาสตร์ยังไม่อาจสรุปว่าความผิดปกติของสมองเป็นสาเหตุเดียว แต่ข้อมูลช่วยอธิบายว่าทำไมคำพูดอย่าง “ก็แค่ทิ้งไปสิ” จึงไม่ทำให้ปัญหาหายไป

อาการจะเริ่มน่ากังวลเมื่อของที่สะสมรบกวนการใช้ชีวิต เช่น ปิดทางเดินจนต้องเดินเบียด ใช้เตียงหรือโต๊ะไม่ได้ ทำอาหารไม่ได้ มีปัญหาเรื่องกลิ่น เชื้อรา หรือแมลง รวมถึงทำให้คนในบ้านทะเลาะกันบ่อยครั้ง บางคนยังเก็บสัตว์หรือของที่ชำรุดไว้จำนวนมากจนเกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพและความปลอดภัย

การช่วยเหลือไม่ควรเริ่มด้วยการแอบทิ้งของทั้งหมดหรือบังคับให้เจ้าตัวเก็บบ้านทันที เพราะอาจทำให้เกิดความเครียดและไม่ไว้ใจกันมากขึ้น วิธีที่เหมาะกว่าคือพูดด้วยความห่วงใย ชวนสังเกตว่าของกำลังกระทบการนอน การเดิน หรือความปลอดภัยอย่างไร แล้วชวนพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาคลินิกเพื่อประเมินอย่างเป็นระบบ

การรักษามักใช้จิตบำบัดที่ช่วยฝึกการตัดสินใจ การจัดการความวิตกกังวล และการค่อยๆ ลดการหลีกเลี่ยง บางรายอาจได้รับยาตามอาการหรือโรคร่วม เช่น ซึมเศร้าและวิตกกังวล การเปลี่ยนแปลงมักค่อยเป็นค่อยไป เป้าหมายแรกจึงไม่ใช่ทำให้บ้านโล่งในวันเดียว แต่คือทำให้พื้นที่สำคัญกลับมาใช้งานได้และทำให้เจ้าตัวปลอดภัยขึ้น

การมองภาวะสะสมของเป็นปัญหาสุขภาพจิตช่วยให้ครอบครัวเปลี่ยนจากการตำหนิเป็นการช่วยเหลือ หากพบว่าความทุกข์จากการทิ้งของรุนแรง หรือบ้านเริ่มไม่ปลอดภัย การขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญเร็วขึ้นย่อมช่วยลดความเสียหายและความขัดแย้งในระยะยาวได้