ทำไมคนถึงเชื่อว่า “กินดีงูสด ๆ” ช่วยเพิ่มสมรรถภาพร่างกาย? ความเชื่อเก่าแก่ที่อาจแลกมาด้วยความเสี่ยง

ทำไมคนถึงเชื่อว่า “กินดีงูสด ๆ” ช่วยเพิ่มสมรรถภาพร่างกาย? ความเชื่อเก่าแก่ที่อาจแลกมาด้วยความเสี่ยง

ในหลายพื้นที่ของเอเชีย เราอาจเคยได้ยินเรื่องเล่าที่ว่า “ดีงู” เป็นของบำรุงชั้นดี ยิ่งกินสด ๆ ยิ่งช่วยให้ร่างกายแข็งแรง กระปรี้กระเปร่า หรือแม้แต่เพิ่มสมรรถภาพทางเพศในผู้ชาย ความเชื่อนี้ถูกถ่ายทอดต่อกันมาเป็นเวลานานเสียจนหลายคนอาจคิดว่าเป็นข้อเท็จจริงทางการแพทย์ ทั้งที่เมื่อมองด้วยความรู้ทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบัน เรื่องนี้มีรายละเอียดที่แตกต่างออกไปมาก

“ดีงู” ที่คนเรียกกันนั้น โดยทั่วไปหมายถึง ถุงน้ำดีและน้ำดีของงู ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบย่อยอาหาร น้ำดีถูกสร้างขึ้นจากตับและเก็บไว้ในถุงน้ำดี หน้าที่สำคัญตามธรรมชาติของมันคือช่วยในการย่อยและดูดซึมไขมัน ไม่ได้เป็นอวัยวะที่ทำหน้าที่สะสม “พลังชีวิต” หรือฮอร์โมนเพิ่มกำลังแต่อย่างใด

อย่างไรก็ตาม การใช้ส่วนต่าง ๆ ของงูเป็นยาพื้นบ้านมีประวัติยาวนานในหลายวัฒนธรรม โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออก งานทบทวนเกี่ยวกับการใช้ดีจากสัตว์ในตำรับยาแผนจีนพบว่า น้ำดีจากสัตว์หลายชนิดเคยถูกนำมาใช้รักษาอาการและโรคหลายประเภทมาเป็นเวลานาน และดีงูก็เป็นหนึ่งในวัตถุดิบที่ปรากฏอยู่ในศาสตร์การแพทย์ดั้งเดิมบางแขนง

เมื่อความเชื่อเหล่านี้เดินทางผ่านรุ่นสู่รุ่น สรรพคุณก็ถูกขยายจากการใช้รักษาอาการบางอย่างไปสู่ความคิดเรื่อง การเพิ่มกำลัง เพิ่มความแข็งแรง และความเป็นชาย มีเอกสารเกี่ยวกับการบริโภคงูในวัฒนธรรมจีนที่กล่าวถึงความเชื่อว่าดีงูช่วยเรื่องความแข็งแกร่งของเพศชาย ขณะที่เนื้อและส่วนอื่น ๆ ของงูถูกมองว่าสามารถช่วย “เสริมพลัง” ของร่างกายได้

อีกเหตุผลหนึ่งที่น่าสนใจคือ “ภาพลักษณ์ของงู” เอง งูเป็นสัตว์ที่มีรูปร่างยาว เคลื่อนไหวรวดเร็ว และสามารถจับเหยื่อได้อย่างฉับพลัน ในหลายวัฒนธรรมจึงถูกเชื่อมโยงเชิงสัญลักษณ์เข้ากับความแข็งแรง พลังชีวิต และพลังทางเพศ มีการศึกษาด้านวัฒนธรรมเกี่ยวกับอาหารและยากระตุ้นสมรรถภาพที่ชี้ว่า สัตว์บางชนิด—including งู—ถูกนำมาใช้เป็นยาบำรุงทางเพศส่วนหนึ่งจากรูปลักษณ์และสัญลักษณ์ที่คนเชื่อมโยงกับความเป็นชาย

ความเชื่อนี้ยังพบเห็นได้ในวัฒนธรรมการดื่ม เหล้างู หรือการนำเลือดและดีงูผสมกับสุรา ในบางพื้นที่ของเวียดนามมีความเชื่อพื้นบ้านว่าเครื่องดื่มจากงูสามารถช่วยเพิ่มความแข็งแกร่งและสมรรถภาพทางเพศของผู้ชายได้ แม้ความเชื่อนั้นไม่ได้หมายความว่าจะได้รับการยืนยันจากการทดลองทางการแพทย์ก็ตาม

แล้วเหตุใดคนบางคนจึงกินแล้วรู้สึกว่า “มีแรงขึ้นจริง”?

ส่วนหนึ่งอาจเกี่ยวข้องกับสิ่งที่เรียกว่า ผลจากความคาดหวังหรือ placebo effect เมื่อคนเรามีความเชื่ออย่างแรงกล้าว่าสิ่งหนึ่งจะทำให้ตัวเองแข็งแรงขึ้น ความรู้สึกกระปรี้กระเปร่า ความมั่นใจ หรือการรับรู้อาการต่าง ๆ ก็สามารถเปลี่ยนไปได้ นอกจากนี้ ในหลายกรณีดีงูไม่ได้ถูกกินเพียงอย่างเดียว แต่รับประทานพร้อมเหล้าหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งในระยะสั้นอาจทำให้รู้สึกผ่อนคลาย ร้อนวูบวาบ หรือกล้าขึ้น ความรู้สึกเหล่านี้จึงอาจถูกตีความต่อไปว่าเป็นผลของ “ดีงู”

แต่ตรงนี้เองที่ต้องแยก “ความรู้สึกว่าดีขึ้น” ออกจาก “สมรรถภาพทางร่างกายดีขึ้นจริง”

จนถึงปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกคุณภาพสูงที่ยืนยันว่าการกลืนดีงูสดสามารถเพิ่มกำลัง เพิ่มฮอร์โมนเพศชาย เพิ่มกล้ามเนื้อ หรือรักษาภาวะเสื่อมสมรรถภาพทางเพศในมนุษย์ได้อย่างน่าเชื่อถือ หลักฐานเกี่ยวกับดีงูส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการใช้ตามตำรับดั้งเดิมหรือการศึกษาสารประกอบบางชนิด มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่าการกิน ถุงน้ำดีดิบทั้งลูก จะทำให้ร่างกายแข็งแรงขึ้น

ที่สำคัญกว่านั้นคือ การกินดีงูสดไม่ได้เป็นเรื่องที่ปราศจากอันตราย

มีรายงานทางการแพทย์เกี่ยวกับผู้ที่เกิด ตับอักเสบเฉียบพลันและไตวาย ภายหลังรับประทานถุงน้ำดีงู และมีการศึกษาสารในน้ำดีของงูบางชนิดพบความเป็นพิษในระดับสูงเมื่อได้รับในปริมาณมาก

นอกจากนี้ งูยังสามารถเป็นพาหะของปรสิตบางชนิดได้ หนึ่งในโรคที่มีรายงานเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมกินงูดิบคือ sparganosis ซึ่งเกิดจากตัวอ่อนของพยาธิในกลุ่ม Spirometra งานทบทวนเกี่ยวกับโรคนี้ระบุว่ามีผู้ป่วยในจีนจำนวนหนึ่งที่สัมพันธ์กับการกินเนื้องูดิบ ดื่มเลือดงู หรือกลืนถุงน้ำดีงู

นั่นหมายความว่าแนวคิดที่ว่า “ยิ่งสดยิ่งดี” ในกรณีนี้อาจกลับกันโดยสิ้นเชิง เพราะการกินสดไม่ได้เพิ่มคุณค่าที่ได้รับการพิสูจน์ แต่กลับเพิ่มโอกาสสัมผัสเชื้อโรคหรือปรสิตที่อาจมากับสัตว์ดิบ

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ “รสขม” ของดีงูอาจมีส่วนสร้างภาพจำเกี่ยวกับความเป็นยา ในวัฒนธรรมอาหารหลายแห่ง สารที่มีรสขมมักถูกเชื่อมโยงกับความคิดเรื่องยา การล้างพิษ หรือยาบำรุง เมื่อคนได้สัมผัสรสขมรุนแรงและรู้สึกว่ากำลังกินบางอย่างที่หาได้ยาก ประสบการณ์นั้นก็ยิ่งช่วยตอกย้ำความรู้สึกว่า “ของชิ้นนี้ต้องแรงและมีสรรพคุณ”

เมื่อบวกเข้ากับภาพของงูซึ่งถูกมองว่าเป็นสัตว์แข็งแรง ว่องไว และเต็มไปด้วยพลัง จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่สังคมในอดีตจะพัฒนาความเชื่อว่า หากรับประทานอวัยวะบางส่วนของมัน พลังของสัตว์นั้นอาจถ่ายทอดมายังคนกินด้วย

แต่ร่างกายมนุษย์ไม่ได้ทำงานเช่นนั้น

การกินอวัยวะของสัตว์ที่แข็งแรงไม่ได้หมายความว่าคุณสมบัติของสัตว์ตัวนั้นจะถูกถ่ายทอดมายังเรา เช่นเดียวกับการกินหัวใจสัตว์ไม่ได้ทำให้หัวใจของคนแข็งแรงขึ้นโดยอัตโนมัติ และการกินกล้ามเนื้อของสัตว์ที่วิ่งเร็วก็ไม่ได้ทำให้คนวิ่งเร็วขึ้น สิ่งที่เข้าสู่ระบบย่อยอาหารจะถูกแตกออกเป็นสารอาหารหรือสารประกอบต่าง ๆ ก่อนถูกดูดซึมและนำไปใช้ตามกระบวนการของร่างกาย

ดังนั้น คำตอบของคำถามว่า “ทำไมคนถึงเชื่อว่ากินดีงูสดแล้วเพิ่มสมรรถภาพ?” จึงอาจไม่ได้อยู่ที่สรรพคุณของดีงูเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ในส่วนผสมของประวัติศาสตร์การแพทย์พื้นบ้าน ความเชื่อเรื่องพลังชีวิต สัญลักษณ์ของงู ความหายากของวัตถุดิบ ประสบการณ์จากรุ่นก่อน และผลทางจิตใจจากการคาดหวังว่าสิ่งที่กินเข้าไปจะช่วยให้แข็งแรงขึ้น

ความเชื่อเช่นนี้เป็นเรื่องน่าสนใจในฐานะวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ แต่หากมองในมุมสุขภาพ ยังไม่มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์รองรับให้กินดีงูสดเพื่อเพิ่มสมรรถภาพร่างกายหรือสมรรถภาพทางเพศ และในทางกลับกันกลับมีรายงานความเสี่ยงทั้งจากปรสิต ตลอดจนความเป็นพิษต่อตับและไต

บางครั้ง “ของบำรุง” ที่เล่าต่อกันมานานหลายชั่วอายุคน จึงอาจน่าสนใจในฐานะเรื่องราวของภูมิปัญญาและความเชื่อ แต่ไม่ได้หมายความว่าเราจำเป็นต้องทดลองกับร่างกายของตัวเอง เพราะสำหรับ ดีงูสด สิ่งที่วิทยาศาสตร์ในวันนี้บอกเราได้ชัดเจนกว่าสรรพคุณ คือคำว่า “มีความเสี่ยง และไม่คุ้มที่จะลอง”