เงิน 100 บาทเมื่อ 30 ปีก่อน กับวันนี้ ซื้อของได้ต่างกันแค่ไหน?

เงิน 100 บาทในวันนี้อาจดูเป็นเงินจำนวนไม่มาก แต่ถ้าย้อนกลับไปประมาณ 30 ปี ตัวเลข 100 บาทเดียวกันกลับมีอำนาจซื้อสูงกว่าปัจจุบันอย่างเห็นได้ชัด เพราะราคาสินค้าและบริการค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงตามภาวะเงินเฟ้อในแต่ละช่วงเวลา

ข้อมูลดัชนีราคาผู้บริโภคของไทยที่จัดทำต่อเนื่องมาตั้งแต่อดีต สามารถใช้เปรียบเทียบระดับราคาสินค้าโดยรวมในแต่ละยุคได้ โดยข้อมูลของธนาคารแห่งประเทศไทยแสดงชุดดัชนีราคาผู้บริโภคย้อนหลังหลายทศวรรษ ขณะที่สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าก็มีข้อมูล CPI ย้อนหลังตั้งแต่ปี 2519 จนถึงปัจจุบัน 

หากใช้ปี พ.ศ. 2539 หรือ ค.ศ. 1996 เป็นจุดเริ่มต้น แล้วเปรียบเทียบกับระดับราคาในช่วงปัจจุบัน จะพบว่าระดับราคาสินค้าโดยรวมเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัวตลอดช่วง 30 ปีที่ผ่านมา เงิน 100 บาทในปี 2539 จึงมีอำนาจซื้อใกล้เคียงกับเงิน ประมาณ 180 บาทในปัจจุบัน เมื่อประเมินด้วยดัชนีราคาผู้บริโภคโดยรวม

พูดอีกแบบคือ หากเมื่อ 30 ปีก่อนมีเงิน 100 บาทแล้วสามารถซื้อสินค้าในตะกร้าหนึ่งได้ วันนี้อาจต้องใช้เงินราว 180 บาท เพื่อซื้อสินค้าในตะกร้าที่มีระดับราคาใกล้เคียงกัน ทั้งนี้เป็นการเปรียบเทียบ “ราคาโดยเฉลี่ย” ไม่ได้หมายความว่าสินค้าทุกชนิดแพงขึ้น 80%

เหตุผลที่ตัวเลขแต่ละอย่างเปลี่ยนไม่เท่ากันก็เพราะสินค้าแต่ละประเภทมีปัจจัยด้านราคาต่างกัน เช่น อาหารสดอาจเปลี่ยนตามฤดูกาลและต้นทุนการผลิต ขณะที่น้ำมันได้รับผลกระทบจากราคาพลังงานโลก ส่วนค่าเช่าที่อยู่อาศัยและราคาที่ดินก็มีปัจจัยเฉพาะของพื้นที่เข้ามาเกี่ยวข้อง

ตัวอย่างที่เห็นภาพง่ายคือ อาหารและของกินในชีวิตประจำวัน เมื่อหลายสิบปีก่อน เงิน 100 บาทสามารถซื้ออาหารได้หลายอย่างในร้านค้าหรือร้านอาหารทั่วไป แต่ปัจจุบันในหลายพื้นที่ เงินจำนวนเดียวกันอาจซื้ออาหารได้เพียงหนึ่งหรือสองรายการ โดยเฉพาะในเมืองที่มีต้นทุนค่าเช่าและค่าแรงสูงขึ้น

อย่างไรก็ตาม การบอกว่า “เงิน 100 บาทวันนี้จนกว่าเมื่อก่อน” ต้องระวัง เพราะกำลังซื้อไม่ได้ขึ้นอยู่กับราคาสินค้าเพียงอย่างเดียว รายได้ของคนก็เปลี่ยนไปด้วย หากรายได้เพิ่มขึ้นเร็วกว่าราคาสินค้า ความสามารถในการซื้อของก็อาจไม่ได้ลดลงมากเท่าที่ตัวเลขเงินเฟ้อบอก

ข้อมูลทางเศรษฐกิจของไทยยังแสดงให้เห็นว่าเงินเฟ้อไม่ได้เพิ่มขึ้นเป็นเส้นตรงทุกปี บางช่วงราคาสินค้าปรับขึ้นเร็ว ขณะที่บางช่วงแทบไม่เพิ่มขึ้นหรือมีภาวะราคาลดลงด้วย เช่น ปี 2025 ไทยมีเงินเฟ้อทั่วไปติดลบเล็กน้อยตามข้อมูลของหน่วยงานด้านเศรษฐกิจการค้า 

ดังนั้น 100 บาทเมื่อ 30 ปีก่อนกับ 100 บาทวันนี้จึงมีมูลค่าตัวเลขเท่ากัน แต่มีอำนาจซื้อไม่เท่ากัน และเมื่อมองผ่านราคาสินค้าโดยเฉลี่ย จะเห็นว่าคนในอดีตสามารถใช้เงินจำนวน 100 บาทซื้อสินค้าได้มากกว่าคนในปัจจุบันพอสมควร

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมผู้ใหญ่หลายคนจึงรู้สึกว่า “เมื่อก่อนเงิน 100 บาทซื้อของได้เต็มมือ” ขณะที่ทุกวันนี้เงินจำนวนเดียวกันหมดไปอย่างรวดเร็ว — ไม่ใช่เพราะธนบัตร 100 บาทเปลี่ยนไป แต่เพราะ ราคาของสิ่งที่เงิน 100 บาทสามารถซื้อได้เปลี่ยนไปตามกาลเวลา