เคล็ดลับสร้างนิสัยการออมในครอบครัวให้ทำได้จริงและไม่ล้มเหลวกลางทาง

หลายบ้านเคยมีภาพแบบนี้เกิดขึ้น รายได้เพิ่งเข้าบัญชีไม่กี่วัน ค่าอาหาร ค่าเดินทาง ค่าเรียน ค่าน้ำไฟ และรายจ่ายจุกจิกก็ทยอยเข้ามาจนเงินเกือบหมด พอพูดกับเด็กในบ้านเรื่องการออม คำแนะนำมักจบที่คำว่าให้รู้จักเก็บ แต่คำสั้นๆ นี้ยังไม่พอ เพราะนิสัยทางการเงินเกิดจากตัวอย่างที่เห็นซ้ำๆ และระบบที่ทำให้การเก็บเงินเกิดขึ้นได้แม้ในวันที่ไม่มีแรงจูงใจ

การออมไม่ควรถูกวางเป็นเรื่องของคนที่มีเงินเหลือเท่านั้น แต่เป็นทักษะการจัดลำดับความสำคัญ เงินส่วนหนึ่งมีหน้าที่ใช้วันนี้ อีกส่วนมีหน้าที่ป้องกันปัญหาในวันหน้า และบางส่วนมีหน้าที่พาไปถึงเป้าหมาย ธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายว่าการออมคือการแบ่งรายได้ไว้ใช้ในอนาคตหรือยามฉุกเฉิน โดยสัดส่วนประมาณหนึ่งในสี่เป็นเพียงแนวทางที่ต้องปรับตามรายได้ หนี้ และภาระ

ทำไมการออมจึงล้มเหลวได้ง่าย

1. เป้าหมายกว้างเกินไป

คำว่าอยากมีเงินเก็บยังไม่ทำให้เห็นภาพ เป้าหมายควรมีจำนวนเงินและเวลา เช่น เงินสำรองค่าใช้จ่ายจำเป็น 12,000 บาทภายใน 6 เดือน เงินซื้ออุปกรณ์การเรียน หรือเงินซ่อมรถ การตั้งชื่อให้เงินแต่ละก้อนช่วยลดโอกาสดึงไปใช้กับเรื่องอื่น

2. รอให้เหลือแล้วค่อยเก็บ

ถ้าเก็บจากเงินที่เหลือหลังใช้จ่าย เงินออมมักแพ้รายจ่ายที่เกิดขึ้นก่อนเสมอ วิธีที่เป็นระบบกว่าคือกำหนดยอดออมทันทีที่รายได้เข้ามา แล้วค่อยจัดสรรเงินที่เหลือ การโอนอัตโนมัติไปบัญชีแยกช่วยลดการตัดสินใจซ้ำทุกเดือน

3. ตั้งกติกาหนักจนทำต่อไม่ได้

การบังคับให้เก็บเงินสูงตั้งแต่เดือนแรกทำให้การออมกลายเป็นการถูกตัดความสุข พอมีเหตุจำเป็นหรือเผลอใช้เงินครั้งเดียว แผนทั้งหมดก็ถูกมองว่าพัง การเริ่มจากจำนวนเล็กแต่ทำสม่ำเสมอ แล้วค่อยเพิ่มตามความพร้อม มักรักษานิสัยได้ดีกว่า

4. ใช้บัญชีเดียวกับเงินใช้จ่าย

เงินออมที่อยู่ปะปนกับเงินใช้มองไม่เห็นขอบเขต พอมียอดคงเหลือก็รู้สึกว่ายังใช้ได้ การแยกบัญชีหรือแยกซองตามหน้าที่ทำให้ตัดสินใจง่ายขึ้น โดยเฉพาะเงินฉุกเฉินที่ควรเก็บไว้ในที่ถอนใช้ได้เมื่อจำเป็น แต่ไม่ควรหยิบมาใช้กับรายจ่ายทั่วไป

5. ทำให้เด็กกลัวเรื่องเงิน

การดุทุกครั้งเมื่อเด็กซื้อของ หรือย้ำว่าห้ามใช้เงิน อาจทำให้จำได้เพียงว่าเงินเป็นเรื่องน่ากังวล การให้แบ่งเงินเป็นส่วนใช้ ส่วนออม และส่วนสำหรับเป้าหมาย พร้อมคุยถึงเหตุผลของแต่ละส่วน จะสร้างความเข้าใจมากกว่าการยึดเงินไว้ทั้งหมด

6. ผู้ใหญ่พูดอย่างหนึ่งแต่ทำอีกอย่าง

เด็กเห็นพฤติกรรมการเงินในบ้านทุกวัน ถ้าผู