ตำนาน 7 ห้างสรรพสินค้าในอดีตที่เคยรุ่งเรือง ก่อนหายไปจากความทรงจำ

ถ้าย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อน การไป “ห้างสรรพสินค้า” ไม่ได้เป็นเรื่องธรรมดาแบบทุกวันนี้

สำหรับคนยุคนั้น การเดินห้างอาจหมายถึงการได้เห็น บันไดเลื่อน เครื่องปรับอากาศ สินค้านำเข้า โรงหนัง ร้านอาหาร หรือของใหม่จากต่างประเทศ ซึ่งบางอย่างแทบไม่เคยเห็นในชีวิตประจำวันมาก่อน

แต่เมื่อเมืองขยายตัว ห้างใหม่เกิดขึ้นเรื่อย ๆ และพฤติกรรมการซื้อของเปลี่ยนไป ชื่อของห้างที่เคยคึกคักจึงค่อย ๆ หายออกจากชีวิตประจำวันของคนไทย

ต่อไปนี้คือ 7 ห้างสรรพสินค้าในอดีต ที่ครั้งหนึ่งเคยมีบทบาทสำคัญในโลกค้าปลีกไทย

1. ไทยไดมารู — ห้างที่พาคนไทยรู้จัก “บันไดเลื่อน”

ถ้าพูดถึงห้างในตำนาน ชื่อ ไทยไดมารู แทบจะหนีไม่พ้น

ห้างแห่งนี้เปิดให้บริการครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2507 และเป็นที่จดจำในฐานะห้างที่มี บันไดเลื่อนแห่งแรกของประเทศไทย รวมถึงเป็นห้างยุคแรกที่ติดตั้งเครื่องปรับอากาศ ทำให้การเดินห้างกลายเป็นประสบการณ์ใหม่ของคนกรุงเทพฯ

ต่อมาไทยไดมารูมีการย้ายทำเล รวมถึงไปอยู่ที่เสรีเซ็นเตอร์ย่านศรีนครินทร์ แต่ต้องเผชิญการแข่งขันที่รุนแรงขึ้น ขณะเดียวกันวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 ก็ซ้ำเติมธุรกิจค้าปลีกอย่างหนัก ก่อนที่ชื่อไทยไดมารูจะสิ้นสุดลงในปี พ.ศ. 2543

สิ่งที่เหลืออยู่จึงไม่ใช่ตัวห้าง แต่เป็นความทรงจำว่า ครั้งหนึ่งการขึ้นบันไดเลื่อนในห้างก็เคยเป็นเรื่องน่าตื่นเต้น

2. เมอร์รี่คิงส์ — “มีทุกสิ่งให้เลือกสรร”

ชื่อ เมอร์รี่คิงส์ เป็นอีกชื่อที่คนไทยรุ่นก่อนคุ้นหูเป็นอย่างดี

กิจการเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2520 และขยายเป็นหลายสาขาในกรุงเทพฯ และพื้นที่รอบเมือง เช่น วังบูรพา สะพานควาย วงเวียนใหญ่ ปิ่นเกล้า รังสิต และบางใหญ่

ความน่าสนใจของเมอร์รี่คิงส์ไม่ได้อยู่แค่การขายสินค้า แต่ห้างบางสาขายังกลายเป็นสถานที่จัดกิจกรรมและความบันเทิงที่ผู้คนจดจำ โดยเฉพาะสาขารังสิตที่เคยใช้เป็นสถานที่บันทึกรายการโทรทัศน์และคอนเสิร์ตในยุคนั้น

แต่เมื่อการแข่งขันในธุรกิจค้าปลีกเปลี่ยนไป ห้างแต่ละสาขาก็ทยอยปิดตัวลง สาขาวงเวียนใหญ่ปิดในปี 2550 ขณะที่สาขาสุดท้ายปิดกิจการในปี 2554

วันนี้ชื่อเมอร์รี่คิงส์จึงกลายเป็นหนึ่งใน ภาพจำของยุคห้างสรรพสินค้ารุ่นแรก ๆ ของกรุงเทพฯ

3. คาเธ่ย์ ดีพาร์ทเมนท์สโตร์ — ห้างประจำย่านที่เคยขยายตัวอย่างรวดเร็ว

คาเธ่ย์ ดีพาร์ทเมนท์สโตร์ เป็นอีกชื่อที่น่าสนใจ เพราะเติบโตจากแนวคิดการทำห้างขนาดไม่ใหญ่มาก แต่เข้าไปจับตลาดตามชุมชน

สาขาแรกอยู่ในย่านเยาวราช และกิจการขยายตัวไปยังพื้นที่ต่าง ๆ โดยเน้นสินค้าที่เข้าถึงผู้บริโภคระดับกลางถึงล่าง ทั้งของใช้ เสื้อผ้า ของเล่น หนังสือ และความบันเทิงอย่างโรงภาพยนตร์

แต่เมื่อเข้าสู่ช่วงทศวรรษ 2530 ธุรกิจเริ่มเจอปัญหาหลายด้าน ทั้งการแข่งขัน เหตุไฟไหม้ในบางสาขา และสถานการณ์เศรษฐกิจที่ถดถอย

วิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 กลายเป็นแรงกดดันครั้งใหญ่ ก่อนที่บริษัทจะถูกศาลสั่งให้ล้มละลายในปี พ.ศ. 2543

เรื่องของคาเธ่ย์จึงสะท้อนให้เห็นว่า การมีหลายสาขาไม่ได้แปลว่าจะอยู่รอด หากโครงสร้างธุรกิจรับมือกับการแข่งขันและภาวะเศรษฐกิจไม่ไหว

4. โซโก้ — ห้างญี่ปุ่นที่เคยทำให้ “อัมรินทร์พลาซ่า” เป็นชื่อคุ้นหู

ในช่วงที่ห้างญี่ปุ่นกำลังเข้ามาสร้างสีสันให้กรุงเทพฯ โซโก้ (SOGO) เป็นหนึ่งในชื่อสำคัญ

โซโก้เปิดเป็นห้างหลักของอัมรินทร์พลาซ่า ย่านราชประสงค์ และเป็นสาขาต่างประเทศแห่งแรกของเครือ Sogo อีกทั้งบริเวณอาคารยังมี McDonald's สาขาแรกของประเทศไทยในปี 2528 ทำให้สถานที่แห่งนี้กลายเป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของย่านในเวลานั้น

ภาพจำของโซโก้จึงไม่ได้มีแค่เรื่องการซื้อของ แต่ผูกเข้ากับความรู้สึกว่า ราชประสงค์กำลังกลายเป็นย่านการค้าสมัยใหม่

อย่างไรก็ตาม การแข่งขันของห้างใหม่ ๆ เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่โซโก้ประสบปัญหาผลประกอบการและท้ายที่สุดถอนตัวออกจากตลาดไทย โดยข้อมูลที่มติชนรวบรวมระบุว่าการดำเนินงานในไทยสิ้นสุดลงในปี 2546

อาคารยังอยู่ แต่ชื่อ “โซโก้” ในฐานะห้างสรรพสินค้ากลับกลายเป็นอดีตไปแล้ว

5. เยาฮัน — ห้างยักษ์ที่เข้ามาในช่วงก่อนวิกฤต

เยาฮัน (Yaohan) เป็นอีกชื่อที่หลายคนอาจจำได้ โดยเฉพาะคนที่เติบโตในกรุงเทพฯ ช่วงต้นทศวรรษ 2530

สาขาแรกในไทยเปิดที่ฟอร์จูนทาวน์ในปี พ.ศ. 2534 ก่อนขยายไปยังฟิวเจอร์พาร์คบางแคในปี 2537 แต่กิจการถอนตัวออกจากประเทศไทยในปี 2540 ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหญ่ของไทย

จุดที่ทำให้เยาฮันน่าสนใจคือมันสะท้อนความเชื่อในยุคนั้นว่า ตลาดค้าปลีกไทยกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว จนดึงดูดผู้ประกอบการต่างชาติเข้ามาขยายธุรกิจ

แต่เมื่อเศรษฐกิจพลิกจากขาขึ้นเป็นขาลง แผนการขยายตัวที่เคยดูสวยงามก็กลายเป็นภาระได้อย่างรวดเร็ว

6. โตคิว — ห้างญี่ปุ่นที่อยู่คู่ MBK มานานหลายสิบปี

ใครที่เคยเดิน MBK Center ในยุคก่อนปี 2564 น่าจะจำชื่อ “โตคิว” ได้

Tokyu Department Store เข้ามาเปิดกิจการในประเทศไทยในปี 2528 และกลายเป็นหนึ่งในคีย์เทนแนนต์สำคัญของ MBK โดยมีพื้นที่ประมาณ 12,500 ตารางเมตร

ห้างโตคิวอยู่คู่กับ MBK มายาวนานจนชื่อแทบกลายเป็นส่วนหนึ่งของภาพจำของศูนย์การค้าแห่งนี้

แต่เมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคและการแข่งขันค้าปลีกเปลี่ยนไป รวมถึงผลกระทบจากสถานการณ์โควิด-19 โตคิวตัดสินใจยุติสัญญาพื้นที่ และสาขา MBK ปิดตัวในเดือนมกราคม พ.ศ. 2564

เป็นอีกตัวอย่างของห้างที่ไม่ได้หายไปเพราะ “คนไม่รู้จัก” แต่เพราะ โลกค้าปลีกเปลี่ยนไปเร็วกว่ารูปแบบเดิมจะปรับตัวทัน

7. อิเซตัน — ห้างญี่ปุ่นที่อยู่กับคนกรุงเทพฯ ถึง 28 ปี

ถ้าโตคิวเป็นภาพจำของ MBK ชื่อ อิเซตัน ก็เป็นภาพจำของเซ็นทรัลเวิลด์สำหรับคนกรุงเทพฯ อีกจำนวนมาก

อิเซตันเปิดในประเทศไทยเมื่อปี พ.ศ. 2535 และดำเนินกิจการอยู่ที่ศูนย์การค้าเซ็นทรัลเวิลด์เป็นเวลาประมาณ 28 ปี ก่อนประกาศยุติการดำเนินงานในวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2563

ตลอดช่วงเวลานั้น อิเซตันไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ขายสินค้า แต่มีทั้งร้านอาหาร ร้านขนม สินค้าญี่ปุ่น และร้านหนังสือที่กลายเป็นภาพจำของคนจำนวนมาก

ในปี 2558 ยังเคยลงทุนประมาณ 1,000 ล้านบาทเพื่อปรับปรุงห้างครั้งใหญ่ ก่อนท้ายที่สุดจะไม่ได้ต่อสัญญาเช่าพื้นที่

การปิดของอิเซตันจึงเป็นอีกเหตุการณ์ที่ทำให้หลายคนรู้สึกว่า ยุคหนึ่งของห้างญี่ปุ่นในกรุงเทพฯ กำลังปิดฉากลง

แล้วทำไม “ห้างดัง” ถึงค่อย ๆ หายไป?

ถ้ามองทั้ง 7 แห่ง จะเห็นว่าการปิดตัวไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว

บางแห่งเจอ วิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 ขณะที่บางแห่งมีปัญหาจากการแข่งขันและการเลือกทำเล บางแห่งเป็นกรณีของการหมดสัญญาเช่า หรือรูปแบบธุรกิจเดิมไม่สามารถตอบโจทย์พฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปได้

งานศึกษาวิวัฒนาการค้าปลีกไทยยังชี้ให้เห็นว่า การขยายตัวของศูนย์การค้าขนาดใหญ่และคู่แข่งรายใหม่ทำให้ห้างรุ่นเก่าต้องเผชิญการแข่งขันที่รุนแรงขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่เมืองเริ่มมีศูนย์การค้าขนาดใหญ่กระจายออกไปนอกใจกลางเมือง

พูดง่าย ๆ คือ ห้างไม่ได้หายไปเพราะคนเลิกช้อป แต่คนเริ่มช้อปในสถานที่และรูปแบบที่แตกต่างออกไป

จากห้างที่เคยเป็น “จุดหมายปลายทาง” เพียงไม่กี่แห่ง เมืองไทยค่อย ๆ เข้าสู่ยุคศูนย์การค้าขนาดใหญ่ ไฮเปอร์มาร์เก็ต ร้านเฉพาะทาง และต่อมาคือการซื้อสินค้าออนไลน์

ดังนั้น เรื่องราวของ 7 ห้างนี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของ “ห้างเก่าที่ปิดไปแล้ว”

แต่มันคือ ภาพเล็ก ๆ ของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิตคนไทย

ครั้งหนึ่ง บันไดเลื่อนในไทยไดมารูเคยเป็นของใหม่
ครั้งหนึ่ง โซโก้เคยเป็นชื่อที่คนใช้เรียกอัมรินทร์พลาซ่า
ครั้งหนึ่ง โตคิวเคยเป็นส่วนหนึ่งของการเดิน MBK
และครั้งหนึ่ง อิเซตันเคยเป็นจุดหมายของคนที่อยากสัมผัสบรรยากาศแบบญี่ปุ่น

วันนี้ห้างเหล่านั้นอาจไม่ได้อยู่ตรงหน้าแล้ว แต่ชื่อของพวกมันยังทำหน้าที่อย่างหนึ่งได้ดีมาก นั่นคือ พาเราย้อนกลับไปเห็นว่าเมืองไทยเคยเดินทางผ่านยุคสมัยมาอย่างไร