ทำไมไทยติดกับดักรายได้ปานกลาง ทั้งที่มีโรงงาน ส่งออก และเทคโนโลยีครบ
ทำไมเศรษฐกิจโตได้ แต่โตไม่แรงเหมือนเดิม
คำว่า กับดักรายได้ปานกลาง ฟังแล้วเหมือนประเทศโดนอะไรบางอย่างขังไว้ แต่ความจริงไม่มีเส้นหรือประตูที่ปิดตาย ประเทศยังโตได้ คนบางกลุ่มยังรวยขึ้น บริษัทบางแห่งยังขยายตัว เพียงแต่ทั้งระบบเริ่มเจอปัญหาว่า สูตรที่เคยทำให้โตเร็ว ใช้ต่อแล้วไม่แรงเหมือนเดิม
ไทยเป็นประเทศรายได้ปานกลางระดับบนมาตั้งแต่ปี 2011 ช่วงก่อนหน้านั้นเครื่องยนต์สำคัญคือแรงงานจำนวนมาก ค่าแรงยังแข่งขันได้ การลงทุนจากต่างชาติ การสร้างโรงงาน และการย้ายแรงงานจากภาคเกษตรเข้าสู่อุตสาหกรรมที่ผลิตมูลค่าได้สูงกว่า โมเดลแบบนี้ช่วยยกระดับรายได้ได้เร็วมากในช่วงหนึ่ง
แต่พอรายได้และค่าแรงสูงขึ้น เกมเปลี่ยนทันที
จะกลับไปแข่งด้วยคำว่า ถูกกว่า อย่างเดียวก็ยาก จะกระโดดไปแข่งด้วยคำว่า เก่งกว่า ก็ยังทำได้ไม่เต็มที่
นี่คือจุดอึดอัดของประเทศรายได้ปานกลางหลายแห่ง โรงงานยังมี ส่งออกยังได้ ถนน ท่าเรือ ไฟฟ้า อินเทอร์เน็ตก็ดีกว่าสมัยรายได้ต่ำมาก แต่การเพิ่มโรงงานอีกหนึ่งแห่งหรือเพิ่มแรงงานอีกหนึ่งกะ ไม่ได้ทำให้ผลิตภาพพุ่งแบบเดิมแล้ว สิ่งที่ต้องเพิ่มจึงไม่ใช่แค่จำนวนเครื่องจักร แต่เป็นความสามารถในการสร้างสินค้า กระบวนการ เทคโนโลยี แบรนด์ และบริการที่คนอื่นยอมจ่ายแพงขึ้น
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ค่าแรงแพงอย่างเดียว
ถ้าค่าแรงเพิ่มพร้อมกับผลิตภาพ ปัญหาไม่ได้น่ากลัวขนาดนั้น ประเทศรายได้สูงจำนวนมากมีค่าแรงสูงมาก แต่หนึ่งชั่วโมงทำงานสร้างมูลค่าได้สูงตามไปด้วย จุดที่ต้องจับตาคือช่วงที่ต้นทุนขยับขึ้นเร็วกว่าความสามารถในการผลิตมูลค่า
ลองนึกถึงโรงงานที่ประกอบสินค้าตามแบบจากต่างประเทศ ต่อให้ผลิตได้เป็นล้านชิ้น รายได้ส่วนสำคัญอาจไปอยู่กับเจ้าของสิทธิบัตร ซอฟต์แวร์ ชิป การออกแบบ แบรนด์ ระบบขาย หรือบริการหลังการขาย ประเทศที่รับหน้าที่ผลิตจึงอาจได้งานจำนวนมาก แต่ไม่ได้ครอบครองส่วนที่มีกำไรสูงที่สุดในห่วงโซ่มูลค่า
ธนาคารโลกมองเรื่องนี้เป็นการเปลี่ยนเกียร์
รายงานการพัฒนาโลกปี 2024 เสนอแนวคิดที่จำง่ายมาก คือ 1i 2i และ 3i
• Investment ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน เครื่องจักร และทุน
• Infusion รับเทคโนโลยี ความรู้ และวิธีการที่มีอยู่แล้วจากต่างประเทศมาปรับใช้
• Innovation พัฒนาความรู้ สินค้า เทคโนโลยี หรือวิธีทำธุรกิจใหม่ด้วยตัวเอง
ประเทศรายได้ต่ำอาจโตแรงจากการลงทุนอย่างเดียว พอขึ้นมาระดับกลางต้องเก่งเรื่องการรับเทคโนโลยีจากภายนอก แต่ถ้าจะก้าวสู่รายได้สูง การซื้อเครื่องจักรหรือรับเทคโนโลยีคนอื่นมาใช้อย่างเดียวเริ่มไม่พอ ต้องมีความสามารถด้านนวัตกรรมเพิ่มเข้ามาด้วย
ประเด็นนี้สำคัญมาก เพราะคำว่า นวัตกรรม ไม่ได้แปลว่าต้องประดิษฐ์หุ่นยนต์ล้ำโลกทุกบริษัท ร้านอาหารที่จัดระบบครัวให้ผลิตได้เร็วขึ้น บริษัทขนส่งที่ใช้ข้อมูลลดรถเที่ยวเปล่า โรงงานที่ออกแบบชิ้นส่วนเองจนขายได้ราคาสูงขึ้น หรือธุรกิจไทยที่สร้างแบรนด์จนขายต่างประเทศได้ ล้วนเพิ่มผลิตภาพและมูลค่าที่ประเทศเก็บไว้ได้
แล้วทำไมเรื่องนี้ยิ่งยากสำหรับไทย
มีตัวแปรหนึ่งที่ย้อนเวลาไม่ได้ง่ายๆ คือ โครงสร้างประชากร ไทยกำลังสูงวัยและจำนวนแรงงานมีแรงกดดันให้ลดลง ยุคที่เศรษฐกิจโตได้จากการเพิ่มคนเข้าโรงงานเรื่อยๆ จึงผ่านไปมากแล้ว คนทำงานน้อยลงหมายความว่าคนหนึ่งคนต้องสร้างมูลค่าให้สูงขึ้น ไม่เช่นนั้นการเติบโตระยะยาวจะช้าลงตามโครงสร้างประชากร
ธนาคารโลกยังชี้ว่าการเติบโตของไทยชะลอลงอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับช่วงพัฒนาอย่างรวดเร็วในอดีต และการเปลี่ยนแรงงานออกจากกิจกรรมผลิตภาพต่ำไปสู่งานผลิตภาพสูงก็ชะลอตัว ภาคเกษตรยังใช้แรงงานในสัดส่วนค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับมูลค่าที่สร้างในจีดีพี นี่ไม่ได้หมายความว่าเกษตรไม่สำคัญ แต่สะท้อนว่าการเพิ่มรายได้จำเป็นต้องทำให้แรงงานทุกภาคสร้างมูลค่าได้สูงขึ้น
จุดหลุดกับดักจึงไม่ใช่การทำงานหนักกว่าเดิม แต่เป็นการทำให้หนึ่งชั่วโมงทำงานมีมูลค่าสูงกว่าเดิม
สิ่งที่เกี่ยวข้องกันตั้งแต่คุณภาพการศึกษา ทักษะแรงงาน งานวิจัย การแข่งขันของธุรกิจ การเข้าถึงเงินทุน ระบบราชการ กฎระเบียบ ไปจนถึงการเปิดโอกาสให้บริษัทใหม่โตได้ ถ้าทุน คนเก่ง และตลาดหมุนเวียนไปหาธุรกิจที่มีผลิตภาพสูงได้เร็ว เศรษฐกิจก็มีโอกาสขยับขึ้น ถ้าทรัพยากรถูกล็อกอยู่กับกิจกรรมที่ผลิตภาพต่ำเป็นเวลานาน การเปลี่ยนเกียร์ก็ช้าตามไปด้วย
คำถามว่า ไทยจะไม่รวยไปกว่านี้แล้วหรือ จึงตอบแบบฟันธงไม่ได้ ไม่มีทฤษฎีไหนบอกว่าประเทศรายได้ปานกลางต้องติดอยู่ตรงนั้นตลอดไป หลายประเทศเคยผ่านช่วงนี้และขยับขึ้นเป็นรายได้สูงได้ สิ่งที่ต่างคือเมื่อค่าแรงและรายได้สูงขึ้น ประเทศเหล่านั้นเปลี่ยนจากการตามเทคโนโลยี ไปสู่การสร้างความสามารถของตัวเองได้ทัน
และนี่แหละส่วนที่ยาก เพราะสร้างถนนเสร็จเห็นถนนทันที ซื้อเครื่องจักรวันนี้อีกไม่นานก็เดินเครื่องได้ แต่การสร้างวิศวกร นักวิจัย ผู้ประกอบการ ครูที่มีคุณภาพ ระบบการแข่งขันที่ดี และบริษัทที่มีเทคโนโลยีของตัวเอง ต้องสะสมกันเป็นสิบปี ถ้าเริ่มช้า ผลของความช้าก็จะไปโผล่ในตัวเลขรายได้ของคนทั้งประเทศในอีกหลายปีข้างหน้า
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เลข...พระบอก จากลาภลอย หน้า 4 เปิดเลขเด่นงวด 1 ธ.ค. 69 มีทั้งเลขรางวัลที่ 1 และเลขท้าย 2 ตัว
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
ถล่มปฐพีซ่างมาแรง! เปิดเลขเด่นงวด 1 ธันวาคม 2569 จัดเต็มชุด 2 ตัว–3 ตัวท้าย คัดเลขน่าส่อง
คณะราชทูตสยามสมัยพระนารายณ์ ข้ามทะเลหกเดือนเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
คลองรังสิตในสมัยรัชกาลที่ 5 โครงการเอกชนที่เปิดทุ่งให้กลายเป็นนาข้าว
ประวัติรถรางไฟฟ้ากรุงเทพฯ เมื่อสยามมีรถรางให้บริการก่อนโตเกียว
สาวช็อก! ตามหาพาสปอร์ตหลายวัน สุดท้ายเจออยู่ในเครื่องซักผ้า แต่สภาพพังยับ ชาวเน็ตเตือนเรื่องนี้สำคัญมาก
“ซอง ดูฮี” งัดกล้องวงจรปิดโต้ “น้ำ รพีภัทร” ยันชัดไม่ได้เปิดไซเรน ไม่ได้ขอถ่ายคอนเทนต์
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร
เงินกู้นอกระบบรายวันในตลาดสด ดอกเบี้ยสูงและการจ่ายที่ทำให้เงินต้นไม่ลด
หนี้ในวัยเกษียณ เมื่อเงินออมต้องแบ่งไปช่วยลูกหลานและค่าใช้จ่ายของครอบครัว
ตลาดหุ้นร่วงเพราะความกังวล AI จริงหรือไม่ เจาะสาเหตุแรงเทขาย วิเคราะห์ความเสี่ยงลงทุนหุ้นเทคโนโลยี
เงินชดเชยเกษียณก่อนกำหนดใช้ได้นานแค่ไหน