มะขามเทศไม่ใช่มะขาม และไม่ได้เป็นพืชตระกูลเดียวกันอย่างที่หลายคนเข้าใจ

เมื่อพูดถึง “มะขามเทศ” หลายคนมักคิดว่าเป็นญาติใกล้ชิดของ “มะขาม” เพราะชื่อเรียกมีคำว่ามะขาม และลักษณะของฝักก็มีความคล้ายคลึงกัน แต่ในทางพฤกษศาสตร์แล้ว มะขามเทศกับมะขามแท้ ไม่ได้อยู่ในสกุลเดียวกัน แม้จะอยู่ในวงศ์เดียวกันก็ตาม

มะขามแท้ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tamarindus indica เป็นพืชในวงศ์ถั่ว (Fabaceae) และอยู่ในสกุล Tamarindus เป็นพืชที่คนไทยคุ้นเคยกันดี ฝักสีน้ำตาล เนื้อด้านในมีรสเปรี้ยวหวาน นิยมใช้ทำอาหาร เช่น น้ำมะขามเปียก น้ำจิ้ม เครื่องแกง และขนมต่าง ๆ

ส่วนมะขามเทศ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Pithecellobium dulce แม้จะอยู่ในวงศ์ถั่วเช่นเดียวกัน แต่จัดอยู่ในคนละสกุล มีถิ่นกำเนิดในแถบอเมริกากลางและเม็กซิโก ก่อนถูกนำเข้ามาปลูกในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย

ความเหมือนของทั้งสองชนิดทำให้เกิดชื่อ “มะขามเทศ” เพราะฝักมีรูปร่างคล้ายมะขาม และมีรสชาติบางสายพันธุ์ที่ให้ความหวานอมเปรี้ยว แต่หากมองลึกลงไป มะขามเทศมีลักษณะเฉพาะของตัวเอง เช่น ฝักที่บิดโค้ง เมื่อแก่จะแตกออก เผยให้เห็นเมล็ดสีดำที่มีเนื้อสีขาวหรือชมพูห่อหุ้มอยู่

แม้จะไม่ใช่ญาติใกล้ชิดกับมะขาม แต่มะขามเทศก็ยังเป็นสมาชิกของ “ตระกูลถั่ว” เช่นเดียวกับพืชหลายชนิด เช่น กระถิน ชะอม แค และถั่วต่าง ๆ

นอกจากนี้ เมล็ดมะขามเทศยังสามารถนำไปผ่านความร้อน เช่น คั่วหรือต้มเพื่อรับประทานได้ในบางพื้นที่ แต่ไม่นิยมเท่าเนื้อหุ้มเมล็ดที่มีรสหวานและกินเป็นผลไม้สด ส่วนใหญ่คนไทยจึงรู้จักมะขามเทศจากรสชาติของเนื้อด้านนอกมากกว่า

ดังนั้น แม้ชื่อจะมีคำว่า “มะขาม” แต่ความจริงคือ

มะขามเทศไม่ใช่มะขาม และไม่ได้เป็นพืชชนิดเดียวกัน เพียงแต่เป็นญาติห่าง ๆ ในวงศ์ถั่วเดียวกันเท่านั้น