โทษสูงสุดยังอยู่ เหตุใดคดีข่มขืนฆ่าและฆาตกรรมยังเกิดซ้ำ

ช่วงนี้เรามักได้ยินข่าวคดีสะเทือนขวัญ ทั้งคดีฆาตกรรมต่อเนื่องและคดีข่มขืนแล้วฆ่าเหยื่ออย่างโหดเหี้ยม วนเวียนกลับมาให้เห็นบนหน้าข่าวอยู่เป็นระยะ ๆ ทุกครั้งที่เกิดเหตุ สังคมมักพุ่งเป้าไปที่การลงโทษขั้นเด็ดขาด นั่นคือ “โทษประหารชีวิต” เพื่อให้สาสมกับความผิดที่ผู้ก่อเหตุทำลงไป

ความรู้สึกโกรธและต้องการให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษหนักที่สุดเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ โดยเฉพาะเมื่อความสูญเสียไม่สามารถย้อนกลับคืนมาได้ แต่หากเป้าหมายของสังคมไม่ได้มีเพียงการลงโทษคนผิด แต่ยังรวมถึงการป้องกันไม่ให้เกิดเหยื่อรายต่อไป คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่เพียงว่า “โทษหนักพอหรือยัง” แต่ต้องถามด้วยว่า ระบบสามารถหยุดอาชญากรรมได้ตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุหรือไม่

กฎหมายไทยกำหนดโทษสูงสุดถึงขั้นประหารชีวิตไว้สำหรับความผิดฐานฆ่าผู้อื่นบางลักษณะ เช่น การฆ่าโดยไตร่ตรองไว้ก่อน การฆ่าโดยทรมานหรือทารุณโหดร้าย และการฆ่าเพื่อปกปิดความผิดอื่น อย่างไรก็ตาม การมีโทษประหารอยู่ในตัวบทกฎหมายไม่ได้หมายความว่าทุกคดีจะได้รับโทษเดียวกัน เพราะศาลต้องพิจารณาฐานความผิด ข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และพฤติการณ์ของแต่ละคดี

ที่สำคัญ หลักฐานทางวิชาการเกี่ยวกับผลของโทษประหารต่ออัตราการฆาตกรรมยังไม่สามารถให้ข้อสรุปที่ชัดเจนได้ คณะกรรมการของ National Research Council ซึ่งทบทวนงานวิจัยในประเด็นนี้ระบุว่า งานศึกษาที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าโทษประหารทำให้อัตราการฆาตกรรมลดลง เพิ่มขึ้น หรือไม่เปลี่ยนแปลง ดังนั้นจึงไม่ควรกล่าวอย่างฟันธงว่าโทษประหารสามารถยับยั้งอาชญากรรมได้แน่นอน หรือไม่มีผลเลย

แล้วปัญหาที่แท้จริงอยู่ตรงไหนกันแน่?

1. ความแน่นอนว่าจะถูกจับ อาจสำคัญกว่าความหนักของโทษ

ต่อให้โทษตามกฎหมายรุนแรงเพียงใด แต่หากผู้ก่อเหตุเชื่อว่าตัวเองมีโอกาสหลบหนี ทำลายหลักฐาน หรือไม่ถูกดำเนินคดี โทษที่เขียนไว้ในกฎหมายก็อาจไม่สามารถสร้างความเกรงกลัวได้มากเท่าที่คาดหวัง

ข้อมูลสรุปของ National Institute of Justice ชี้ว่า ในแง่ของการยับยั้งอาชญากรรม ความแน่นอนว่าจะถูกจับและถูกลงโทษมีบทบาทสำคัญกว่าการเพิ่มความรุนแรงของโทษเพียงอย่างเดียว การสืบสวนที่มีประสิทธิภาพ การเก็บหลักฐานอย่างถูกต้อง การติดตามผู้ต้องสงสัย และกระบวนการที่ดำเนินไปอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม จึงเป็นส่วนสำคัญของการป้องกันอาชญากรรม

ปัญหาจึงอาจไม่ได้อยู่เพียงว่ากฎหมายเบาหรือหนัก แต่อยู่ที่ว่าผู้คิดก่อเหตุเชื่อมากน้อยแค่ไหนว่าตัวเองจะถูกจับได้จริง

2. สาเหตุของอาชญากรรมรุนแรงไม่ได้มีคำตอบเดียว

การอธิบายว่าผู้ก่อเหตุทุกคนมี “ปัญหาทางจิต” มีปมในวัยเด็ก หรือเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี อาจเป็นคำอธิบายที่ง่ายเกินไป เพราะแต่ละคดีมีแรงจูงใจ พฤติการณ์ และปัจจัยเสี่ยงแตกต่างกัน

บางคดีอาจเกี่ยวข้องกับความรุนแรงในครอบครัว การใช้อำนาจควบคุมผู้อื่น การใช้สารเสพติด พฤติกรรมต่อต้านสังคม หรือการวางแผนเพื่อปกปิดความผิด ขณะที่บางคดีอาจเกิดขึ้นอย่างฉับพลันโดยไม่ได้ผ่านการคำนวณถึงโทษที่จะได้รับอย่างเป็นเหตุเป็นผล

ดังนั้น การป้องกันตั้งแต่ต้นทางจึงต้องทำหลายด้านพร้อมกัน ทั้งระบบรับแจ้งเหตุ การคุ้มครองผู้ถูกคุกคาม การติดตามผู้มีพฤติกรรมรุนแรง การช่วยเหลือเด็กที่เผชิญความรุนแรง และการทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงความช่วยเหลือได้ก่อนที่สถานการณ์จะบานปลาย

3. การคัดกรองผู้พ้นโทษและป้องกันการก่อเหตุซ้ำ

เมื่อเกิดกรณีผู้ที่เคยต้องโทษกลับมาก่อคดีรุนแรงอีกครั้ง สังคมย่อมตั้งคำถามต่อระบบเรือนจำ การพักโทษ การคุมประพฤติ และการติดตามหลังพ้นโทษว่าเข้มแข็งเพียงพอหรือไม่

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเหมารวมว่าผู้พ้นโทษทุกคนมีแนวโน้มจะก่อเหตุซ้ำ สิ่งที่ระบบต้องทำคือประเมินความเสี่ยงเป็นรายบุคคล แยกระดับการควบคุมให้เหมาะสม และจัดการกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการกระทำผิดของแต่ละคน

UNODC ระบุว่า การจำคุกไม่ได้มีเป้าหมายเพียงการลงโทษและแยกผู้กระทำผิดออกจากสังคม แต่ยังรวมถึงการลดโอกาสกระทำผิดซ้ำและเตรียมความพร้อมให้สามารถกลับคืนสู่สังคมได้ การบำบัดฟื้นฟู การพัฒนาทักษะ การติดตามหลังปล่อยตัว และการควบคุมผู้ที่ยังมีความเสี่ยงสูง จึงต้องทำควบคู่กัน

ต้องแก้ให้ครบทั้งก่อนเกิดเหตุและหลังเกิดเหตุ

โทษประหารชีวิตยังคงเป็นประเด็นที่สังคมสามารถถกเถียงได้ ทั้งในด้านความยุติธรรม สิทธิของเหยื่อ ศีลธรรม และสิทธิมนุษยชน แต่หากต้องการลดคดีข่มขืนฆ่าและฆาตกรรมอย่างจริงจัง การเพิ่มโทษเพียงอย่างเดียวคงไม่เพียงพอ

สิ่งที่ต้องทำควบคู่กันคือเพิ่มโอกาสในการจับกุมผู้กระทำผิด ปรับปรุงการเก็บพยานหลักฐาน ช่วยเหลือผู้ที่กำลังถูกคุกคาม ประเมินความเสี่ยงของผู้ต้องขังและผู้พ้นโทษ รวมถึงพัฒนาระบบบำบัดฟื้นฟูและติดตามหลังกลับคืนสู่สังคม

เพราะท้ายที่สุดแล้ว ระบบยุติธรรมที่มีประสิทธิภาพไม่ควรรอให้เกิดเหตุร้ายแล้วจึงลงโทษอย่างหนักเท่านั้น แต่ควรทำทุกวิถีทางเพื่อไม่ให้มีเหยื่อรายใหม่เกิดขึ้นตั้งแต่แรก