ดีเอ็นเอของเรามีเศษซากไวรัสโบราณซ่อนอยู่จริง? เรื่องจริงที่หลายคนเพิ่งรู้ว่ามนุษย์พกไวรัสติดตัวมาหลายล้านปี

ถ้ามีคนบอกว่าในร่างกายของเรามีร่องรอยไวรัสโบราณติดตัวมาตั้งแต่ยุคบรรพบุรุษ ฟังดูเหมือนหนังไซไฟ แต่เรื่องนี้เกิดขึ้นจริง

เวลาพูดถึงดีเอ็นเอ หลายคนมักนึกถึงรหัสพันธุกรรมที่กำหนดหน้าตา สีผิว หรือโรคทางพันธุกรรม แต่ความจริงแล้ว ดีเอ็นเอของมนุษย์ไม่ได้ประกอบด้วยยีนของมนุษย์ทั้งหมด นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่าประมาณ 8% ของจีโนมมนุษย์เป็นชิ้นส่วนของไวรัสโบราณที่เรียกว่า Endogenous Retroviruses หรือ ERVs ซึ่งเคยติดเชื้อในบรรพบุรุษของเรานับล้านปีก่อน

ไวรัสเข้าไปอยู่ในดีเอ็นเอได้อย่างไร

ไวรัสบางชนิด โดยเฉพาะกลุ่มเรโทรไวรัส มีความสามารถพิเศษคือแปลงสารพันธุกรรมของตัวเองแล้วสอดแทรกเข้าไปในดีเอ็นเอของเซลล์เจ้าบ้าน หากเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในเซลล์สืบพันธุ์ เช่น อสุจิหรือไข่ รหัสพันธุกรรมที่มีไวรัสแทรกอยู่ก็สามารถส่งต่อไปยังลูกหลานได้ รุ่นแล้วรุ่นเล่า จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของจีโนมมนุษย์ในที่สุด

พูดง่ายๆ คือ พวกเราได้รับมรดกจากไวรัสโบราณผ่านสายเลือด โดยไม่รู้ตัว

แล้วไวรัสพวกนี้ยังอันตรายอยู่ไหม

ข่าวดีคือ ส่วนใหญ่ไม่สามารถสร้างไวรัสตัวใหม่ได้อีกแล้ว เพราะเกิดการกลายพันธุ์สะสมตลอดเวลาหลายล้านปี จนเหลือเพียงเศษซากของรหัสพันธุกรรม เปรียบเหมือนรถเก่าที่ถูกถอดเครื่องยนต์ออก เหลือแค่โครงสร้างให้เห็นว่าครั้งหนึ่งมันเคยวิ่งได้

น่าสนใจกว่านั้นคือ นักวิทยาศาสตร์พบว่าชิ้นส่วนไวรัสบางส่วนกลับถูกร่างกายนำมาใช้งานจริง ตัวอย่างที่โด่งดังคือยีนที่มีบทบาทในการสร้างรกของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เชื่อกันว่ามีต้นกำเนิดมาจากโปรตีนของไวรัสโบราณ ทำให้การตั้งครรภ์และการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เศษซากเหล่านี้ยังมีผลต่อสุขภาพหรือไม่

งานวิจัยหลายชิ้นกำลังศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง ERVs กับโรคบางชนิด เช่น โรคภูมิคุ้มกันผิดปกติ โรคทางระบบประสาท และมะเร็งบางประเภท แม้จะยังไม่มีข้อสรุปว่าพวกมันเป็นสาเหตุโดยตรง แต่ก็มีหลักฐานว่าบางครั้งชิ้นส่วนเหล่านี้อาจถูกกระตุ้นให้ทำงานในสภาวะผิดปกติของร่างกาย

เรื่องนี้ทำให้มุมมองเกี่ยวกับวิวัฒนาการเปลี่ยนไปไม่น้อย เพราะแทนที่ไวรัสจะเป็นเพียงศัตรูของสิ่งมีชีวิต มันกลับทิ้งร่องรอยไว้ในจีโนมของเรา และบางส่วนยังกลายเป็นเครื่องมือที่ธรรมชาติหยิบมาใช้ประโยชน์เสียอีก

ทุกครั้งที่มองกระจก คุณกำลังมองร่างกายที่บันทึกประวัติศาสตร์การต่อสู้ระหว่างมนุษย์กับไวรัสมาตลอดหลายล้านปีไว้ในดีเอ็นเอของตัวเอง