ย้อนดูยุค 90 กว่าจะจบปริญญาตรี ต้องใช้เงินเท่าไหร่ (ปี 2535–2540)

ถ้าย้อนกลับไปถามคนที่เรียนมหาวิทยาลัยในช่วงยุค 90 ว่า “กว่าจะเรียนจบปริญญาตรีใช้เงินเท่าไหร่?”

คำตอบอาจไม่ใช่แค่ตัวเลขค่าเทอม เพราะชีวิตนักศึกษาสมัยนั้นมีทั้งค่าหนังสือ ค่าอุปกรณ์ ค่าเดินทาง ค่าอาหาร และค่าใช้จ่ายจิปาถะรวมอยู่ด้วย

ข้อมูลในรายงานของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ซึ่งอ้างข้อมูลการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ทำให้เราเห็นภาพต้นทุนการเรียนระดับอุดมศึกษาในช่วงนั้นค่อนข้างชัด

ปี 2535 นักศึกษาหนึ่งคนใช้เงินประมาณ 1,783 บาทต่อเดือน

ข้อมูลปี 2535 ระบุว่า ค่าใช้จ่ายด้านการศึกษาของครัวเรือนสำหรับระดับอุดมศึกษาอยู่ที่ประมาณ 1,783 บาทต่อคนต่อเดือน

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายถึงค่าเทอมอย่างเดียว แต่รวมหลายรายการ ได้แก่

• ค่าเล่าเรียน 250 บาท

• หนังสือและอุปกรณ์การเรียน 98 บาท

• เครื่องแบบ 109 บาท

• ค่าเดินทาง 308 บาท

• ค่าอาหาร 956 บาท

• ค่าใช้จ่ายอื่น ๆ 62 บาท

รวมเป็น 1,783 บาทต่อเดือน

จุดที่น่าสนใจคือ ค่าอาหารคิดเป็นส่วนใหญ่ของค่าใช้จ่ายทั้งหมด ขณะที่ค่าเล่าเรียนคิดเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น

ถ้าคิดแบบง่าย ๆ 12 เดือนต่อปี และ 4 ปีของหลักสูตรปริญญาตรี ตัวเลข 1,783 บาทต่อเดือนจะเท่ากับประมาณ 85,584 บาท

แต่ต้องย้ำว่า นี่เป็นเพียงการนำค่าเฉลี่ยรายเดือนมาคูณ 48 เดือน ไม่ใช่ตัวเลขค่าใช้จ่ายจริงของนักศึกษาทุกคน

ผ่านมา 5 ปี ตัวเลขขยับเป็น 2,571 บาทต่อเดือน

เมื่อมาถึงปี 2540 ค่าใช้จ่ายระดับอุดมศึกษาขยับขึ้นเป็น 2,571 บาทต่อคนต่อเดือน

เพิ่มจากปี 2535 ประมาณ 44.2%

องค์ประกอบก็เปลี่ยนไปด้วย

เมื่อมองเฉพาะ ค่าเล่าเรียน ตัวเลขเพิ่มจาก 250 บาทเป็น 518 บาทต่อเดือน หรือมากกว่า 2 เท่า

แต่ค่าอาหารก็เพิ่มจาก 956 บาทเป็น 1,247 บาทเช่นกัน

นี่ทำให้เห็นว่าการเรียนมหาวิทยาลัยไม่ได้มีต้นทุนอยู่ที่ “ค่าเทอม” เพียงอย่างเดียว

ถ้าคิดเป็น 4 ปี กว่าจะได้ปริญญาตรีต้องเตรียมเงินประมาณเท่าไหร่?

ลองใช้วิธีคำนวณเดียวกันเพื่อให้เห็นภาพ

ปี 2535

1,783 × 12 เดือน × 4 ปี
= 85,584 บาท

ปี 2540

2,571 × 12 เดือน × 4 ปี
= 123,408 บาท

ดังนั้น หากใช้ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยรายเดือนของข้อมูลชุดนี้เป็นฐานอย่างง่าย ๆ นักศึกษาที่เรียน 4 ปีจะมีค่าใช้จ่ายรวมประมาณ 8.6 หมื่นบาทในระดับราคาและพฤติกรรมค่าใช้จ่ายของปี 2535 และประมาณ 1.23 แสนบาทในปี 2540

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ไม่ควรถูกตีความว่า “ค่าเรียนปริญญาตรีสมัยนั้นราคา 123,408 บาท”

เพราะในตัวเลขดังกล่าวรวม อาหารและค่าเดินทาง อยู่ด้วย

นี่คือความแตกต่างระหว่างคำว่า ค่าเทอม กับ ต้นทุนการเรียนมหาวิทยาลัย

แล้วค่าเทอมจริงของมหาวิทยาลัยรัฐยุคนั้นเท่าไหร่?

ข้อมูลอีกชุดที่ถูกรวบรวมจากการสำรวจค่าเทอมมหาวิทยาลัยรัฐ 12 แห่งในช่วงปีการศึกษา 2540–2562 ช่วยให้เห็นภาพของค่าเล่าเรียนตลอดหลักสูตร

ตัวอย่างในปีการศึกษา 2540 ระบุว่า

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

• วิศวกรรมศาสตร์ ประมาณ 32,000 บาท ตลอดหลักสูตร 4 ปี

• อักษรศาสตร์ ประมาณ 32,000 บาท ตลอดหลักสูตร 4 ปี

ส่วนมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในข้อมูลชุดเดียวกันระบุว่า

• วิศวกรรมศาสตร์ ประมาณ 47,000 บาท ตลอดหลักสูตร 4 ปี

• มนุษยศาสตร์ ประมาณ 40,000 บาท ตลอดหลักสูตร 4 ปี

ตัวเลขเหล่านี้จึงสะท้อนอีกมุมหนึ่งว่า ค่าเล่าเรียนมหาวิทยาลัยรัฐในช่วงปี 2540 ยังอยู่ในระดับหลักหมื่นสำหรับหลักสูตร 4 ปีบางสาขา

แต่การเปรียบเทียบต้องระวัง เพราะแต่ละมหาวิทยาลัย คณะ ระบบการลงทะเบียน และโครงสร้างค่าธรรมเนียมไม่เหมือนกัน

สิ่งที่หลายคนจำว่า “ค่าเทอมถูก” อาจเป็นเพราะรัฐช่วยแบกรับต้นทุน

อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือ ค่าเล่าเรียนที่นักศึกษาจ่ายไม่ได้เท่ากับต้นทุนที่มหาวิทยาลัยใช้ในการผลิตบัณฑิต

รายงานด้านการศึกษาของไทยระบุว่า ในช่วงปี 2540–2546 นักศึกษามหาวิทยาลัยปิดของรัฐจ่ายค่าเล่าเรียนต่ำกว่าค่าใช้จ่ายจริงของรัฐที่สนับสนุนอยู่ค่อนข้างมาก

พูดง่าย ๆ คือ เงินที่นักศึกษาจ่ายหน้าเคาน์เตอร์ไม่ได้สะท้อนต้นทุนทั้งหมดของการจัดการศึกษา

ดังนั้น ถ้าถามว่า “สมัยก่อนมหาวิทยาลัยถูกไหม” ต้องแยกให้ชัดระหว่าง

เงินที่นักศึกษาจ่ายเอง
กับ
ต้นทุนจริงของระบบการศึกษา

สองตัวเลขนี้ไม่ใช่ตัวเดียวกัน

ปลายยุค 90 ระบบค่าเทอมเริ่มเปลี่ยน

ช่วงปลายทศวรรษ 1990 เป็นช่วงที่โครงสร้างค่าเล่าเรียนของมหาวิทยาลัยเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง

ตัวอย่างจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพบว่า มีการออกประกาศเกี่ยวกับอัตราค่าเล่าเรียนในปี 2542 และต่อมาเกิดการเปลี่ยนจากการเก็บตามหน่วยกิตไปสู่ระบบค่าเล่าเรียนแบบเหมาจ่ายราวปี 2542–2543

จุดนี้สำคัญ เพราะการคิดค่าใช้จ่ายแบบเหมาจ่ายทำให้การมอง “ค่าเทอมต่อปี” แตกต่างจากระบบเดิมที่นักศึกษาจ่ายตามจำนวนหน่วยกิตที่ลงทะเบียน

จึงไม่ควรนำตัวเลขค่าเทอมของปี 2535 ไปเทียบกับตัวเลขของมหาวิทยาลัยในยุคหลังแบบตรง ๆ โดยไม่ดูโครงสร้างการเรียกเก็บเงิน

และนี่คือช่วงที่ “เงินกู้เพื่อการศึกษา” เริ่มมีบทบาท

อีกเหตุการณ์สำคัญของปลายยุค 90 คือการเกิดขึ้นของระบบเงินกู้เพื่อการศึกษา

โครงการกองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษาเริ่มดำเนินการในปี 2539 ก่อนมีพระราชบัญญัติกองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษาในเวลาต่อมา

แนวคิดสำคัญคือช่วยให้นักศึกษาที่มีความจำเป็นสามารถกู้เงินสำหรับ ค่าเล่าเรียน ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวเนื่องกับการศึกษา และค่าครองชีพ

เรื่องนี้สะท้อนว่าปัญหาของนักศึกษายุคนั้นไม่ได้มีแค่ “ค่าเทอมแพงหรือถูก” แต่รวมถึงความสามารถของครอบครัวในการแบกรับค่าใช้จ่ายตลอดช่วงที่เรียนด้วย

ถ้าสรุปยุค 90 ด้วยตัวเลขเดียว จะผิด

ถ้าจะตอบคำถามว่า

“กว่าจะจบปริญญาตรียุค 90 ต้องจ่ายเท่าไหร่?”

คำตอบที่แม่นที่สุดคือ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้แทนนักศึกษาทุกคนได้

เพราะขึ้นอยู่กับมหาวิทยาลัย คณะ จังหวัด การอยู่หอหรืออยู่บ้าน ค่าเดินทาง รูปแบบการกิน และจำนวนหน่วยกิตที่ลงทะเบียน

แต่ข้อมูลที่มีทำให้เห็นกรอบได้ชัดขึ้น

ปี 2535: ค่าใช้จ่ายระดับอุดมศึกษาเฉลี่ย 1,783 บาท/คน/เดือน
ปี 2540: เพิ่มเป็น 2,571 บาท/คน/เดือน

ถ้าคูณ 4 ปีแบบง่าย ๆ จะอยู่ที่ประมาณ 85,584–123,408 บาท

ขณะเดียวกัน ค่าเล่าเรียนของมหาวิทยาลัยรัฐบางแห่งในปี 2540 อาจอยู่เพียง หลักหมื่นตลอดหลักสูตร 4 ปี เพราะตัวเลขค่าเทอมกับค่าใช้ชีวิตเป็นคนละเรื่องกัน

และนี่อาจเป็นเหตุผลว่าทำไมคนที่เรียนมหาวิทยาลัยในยุค 90 หลายคนจึงจำได้ว่า “ค่าเทอมไม่แพง” แต่เมื่อรวมค่ากิน ค่าเดินทาง หนังสือ และค่าใช้จ่ายระหว่างเรียนแล้ว ต้นทุนทั้งหมดก็ยังเป็นเงินก้อนสำคัญสำหรับครอบครัวในเวลานั้น

แล้วถ้าเป็นคุณ

ถ้าให้เลือกอย่างหนึ่งระหว่าง “ค่าเทอมถูก แต่ต้องประหยัดค่ากินอยู่ทุกวัน” กับ “ค่าเทอมแพงขึ้น แต่มีสิ่งอำนวยความสะดวกและระบบสนับสนุนมากขึ้น”

คุณคิดว่าแบบไหนทำให้เรียนมหาวิทยาลัยได้ง่ายกว่ากัน?