ความลับใต้ผิวหนังปลาสดที่ทำให้จับยากและดิ้นหลุดมือบ่อยๆ

เคยสงสัยกันบ้างไหมเวลาไปเดินตลาดสดแล้วพยายามจะเลือกซื้อปลามาทำมื้อเย็น แต่พอยื่นมือออกไปจับทีไร เจ้าตัวที่ดูสดใหม่กลับดิ้นหลุดมือไปได้ง่ายๆ แถมยังลื่นปรื๊ดจนแทบจะจับไม่อยู่ หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพราะปลาเพิ่งถูกจับขึ้นมาจากน้ำสดๆ หรือเพราะความสดของเนื้อปลา แต่จริงๆ แล้วนั่นเป็นกลยุทธ์ป้องกันตัวขั้นเทพที่ธรรมชาติมอบให้กับเหล่าปลานานาชนิดเลยนะ

สิ่งที่ทำให้ปลาตัวลื่นเสมือนทาด้วยน้ำมันอยู่ตลอดเวลานั่นคือ เมือกพิเศษที่เคลือบอยู่ทั่วผิวหนังของมัน เมือกชนิดนี้ไม่ได้เป็นแค่ของเหลวไร้ค่า แต่มันทำหน้าที่เหมือนโล่ป้องกันสารพัดประโยชน์ที่ปลามีติดตัวมาตั้งแต่เกิด สารประกอบหลักของเมือกนี้คือโปรตีนจำพวกมิวซิน ซึ่งมีคุณสมบัติในการอุ้มน้ำและเคลือบผิวให้มีความลื่นสูงมากจนศัตรูในธรรมชาติอย่างนักล่าทั้งหลายแทบจะคว้าตัวไว้ไม่อยู่ ถ้าปลาไม่มีเมือกพวกนี้ ชีวิตในน้ำคงอยู่ยากน่าดู เพราะมันมีหน้าที่สำคัญกว่าแค่ความลื่น

อย่างแรกเลยคือเรื่องของการลดแรงเสียดทานเวลาว่ายน้ำ ลองนึกถึงเรือที่แล่นในน้ำ ถ้าตัวเรือเรียบกริบและลดแรงต้านได้มากเท่าไหร่ ก็ยิ่งเคลื่อนที่ได้เร็วเท่านั้น เมือกบนตัวปลาช่วยลดแรงต้านของน้ำ ทำให้พวกมันพุ่งตัวไปข้างหน้าได้อย่างปราดเปรียวแม้ในกระแสน้ำที่เชี่ยวกราก ช่วยประหยัดพลังงานในการว่ายน้ำได้มหาศาล สังเกตได้เลยว่าปลาที่ว่ายน้ำเร็วๆ มักจะมีเมือกที่ค่อนข้างหนาและลื่นเป็นพิเศษ

หน้าที่สำคัญอีกอย่างคือการเป็นปราการด่านแรกในการป้องกันเชื้อโรค เชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา หรือปรสิตต่างๆ ที่ลอยอยู่ในน้ำนั้นมีอยู่ทุกหนทุกแห่ง เมือกที่เคลือบผิวปลานี้ทำหน้าที่เป็นสารต้านจุลชีพตามธรรมชาติ บางชนิดมีเอนไซม์หรือสารที่สามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่อาจเข้ามาทำอันตรายผิวหนังของมันได้ มันจึงเปรียบเสมือนเกราะป้องกันตัวที่หาซื้อไม่ได้แต่ปลาสร้างขึ้นเองได้ตลอดชีวิต นอกจากนี้เมือกยังช่วยรักษาสมดุลของเกลือแร่ภายในร่างกาย ช่วยให้ปลาปรับตัวเข้ากับสภาพน้ำที่อาจมีความเข้มข้นต่างกันได้ดียิ่งขึ้น

เวลาที่เราพยายามจับปลาแล้วมันลื่นหลุดมือนั่นแหละ คือเครื่องพิสูจน์ชั้นดีว่าปลาตัวนั้นมีความสมบูรณ์แค่ไหน ถ้าเป็นปลาที่สดมากเมือกจะมีความใสและลื่นสม่ำเสมอ แต่ถ้าเริ่มไม่สดหรือเก็บไว้นาน เมือกจะเริ่มเปลี่ยนสภาพกลายเป็นสีขุ่นและแห้งกรัง นั่นเป็นสัญญาณเตือนว่ากลไกการป้องกันตัวของมันกำลังเสื่อมสภาพลง ซึ่งแน่นอนว่าความอร่อยและคุณค่าทางโภชนาการก็อาจจะลดลงตามไปด้วย

ดังนั้น ครั้งต่อไปถ้าต้องเจอกับศึกการจับปลาที่ร้านค้าแล้วมันดิ้นหลุดมือ ก็อย่าเพิ่งหงุดหงิดไปเลย เพราะนั่นคือหลักฐานของความสมบูรณ์ที่ธรรมชาติใส่มาให้ ลองเปลี่ยนวิธีจับด้วยการใช้ผ้าแห้งหรือใช้อุปกรณ์ช่วยแทน หรือถ้าอยากฝึกฝนก็ต้องอาศัยจังหวะและความชำนาญกันสักหน่อย แต่รู้แบบนี้แล้วเวลาเห็นน้องปลาตัวลื่นๆ ในกะละมัง ก็คงจะเข้าใจธรรมชาติของเขามากขึ้นว่านั่นไม่ใช่เพราะเขากวนเรา แต่เป็นเพราะเขามีระบบป้องกันชั้นดีที่ทำให้เขาเอาตัวรอดมาได้จนถึงมือเราในวันนี้