ทําไมปราจีนบุรีถึงเคยมีพื้นที่กว้างใหญ่ก่อนแยกเป็นสระแก้ว

เคยสงสัยกันไหมว่าทําไมแผนที่ประเทศไทยที่เราเห็นในตอนเด็กกับตอนโต ถึงมีความเปลี่ยนแปลงไปบ้างโดยเฉพาะพื้นที่ภาคตะวันออกที่ดูเหมือนจะมีจังหวัดเพิ่มขึ้นมา อย่างเรื่องของจังหวัดปราจีนบุรีที่ผมได้ไปอ่านเจอมา หลายคนอาจจะยังไม่ทราบว่าเมื่อก่อนพื้นที่ตรง

นี้ถือว่ากว้างขวางมาก ครอบคลุมพื้นที่หลายอําเภอที่เราคุ้นหูกันในปัจจุบัน จนกระทั่งมีการประกาศแยกออกมาเป็นจังหวัดสระแก้วเมื่อหลายสิบปีก่อน วันนี้เลยอยากชวนทุกคนมาคุยกันว่าเรื่องราวความเป็นมามันเป็นอย่างไร ไม่ได้จะมาตัดสินว่าผิดหรือถูก แต่อยากชวนมา

มองย้อนไปดูเหตุผลในยุคนั้นกันว่าทําไมถึงต้องมีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างการปกครองครั้งใหญ่ขนาดนี้ เมื่อลองเปิดตําราประวัติศาสตร์การปกครองดู จะพบว่าปราจีนบุรีในอดีตนั้นมีพื้นที่กว้างขวางตั้งแต่เขตติดต่อกับนครนายก เรื่อยยาวไปจนถึงชายแดนกัมพูชา การเดิน

ทางในสมัยก่อนนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย ถนนหนทางยังไม่ได้สะดวกสบายเหมือนทุกวันนี้ การติดต่อราชการแต่ละทีชาวบ้านจากอําเภอไกล ๆ อย่างวัฒนานครหรือตาพระยา ต้องใช้เวลาเดินทางเข้ามายังตัวจังหวัดปราจีนบุรีค่อนข้างนาน และด้วยความที่ประชากรเริ่มหนาแน่นขึ้น

กิจกรรมทางเศรษฐกิจและการค้าชายแดนก็เติบโตอย่างรวดเร็ว ทําให้การบริหารจัดการแบบรวมศูนย์เพียงจุดเดียวเริ่มมีความท้าทายมากขึ้น ในมุมหนึ่งราชการเองก็มองว่าการแยกจังหวัดออกมาจะช่วยให้งบประมาณและการสนับสนุนต่าง ๆ ลงไปถึงพื้นที่ได้รวดเร็วและทั่วถึงมาก

ขึ้น เพราะเมื่อมีศูนย์กลางการปกครองที่ใกล้กับชาวบ้านมากขึ้น การเข้าถึงบริการทางรัฐ การดูแลความสงบเรียบร้อยตามแนวชายแดน รวมถึงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานก็น่าจะทําได้คล่องตัวขึ้น ซึ่งถ้ามองในแง่ของคนทํางานในสมัยนั้นก็น่าจะเป็นความหวังว่าจะช่วยลดภาระ

งานและบริหารได้ละเอียดขึ้น ส่วนชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่แถบนั้นเองก็ดูจะมีเสียงสะท้อนที่หลากหลาย บางคนก็ตื่นเต้นกับความเป็นจังหวัดใหม่ เพราะนั่นหมายถึงการพัฒนาที่จะตามมา ไม่ว่าจะเป็นห้างร้าน โรงพยาบาล หรือศูนย์ราชการใกล้บ้าน ไม่ต้องเดินทางไกลข้าม

จังหวัดอีกต่อไป แต่ในขณะเดียวกันก็มีบางคนที่ตั้งคําถามถึงผลกระทบที่จะตามมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของงบประมาณที่ต้องใช้เพิ่มขึ้นในการวางระบบราชการใหม่ หรือความรู้สึกผูกพันกับบ้านเกิดที่เคยใช้ชื่อจังหวัดเดิมมานาน การปรับตัวเข้ากับความเปลี่ยนแปลงจึงเป็น

เรื่องที่น่าสนใจไม่น้อย เพราะมันไม่ใช่แค่การขีดเส้นแบ่งบนแผนที่ แต่มันคือการเปลี่ยนผ่านของวิถีชีวิตผู้คน หลายคนอาจจะจําบรรยากาศตอนที่ยังเป็นจังหวัดเดียวกันได้แม่น แต่พอเวลาผ่านไปการคุ้นเคยกับชื่อจังหวัดสระแก้วก็กลายเป็นเรื่องปกติไปแล้ว ทุกวันนี้

ถ้าเราลองไปสอบถามคนเฒ่าคนแก่ในพื้นที่ บางคนก็ยังเล่าถึงความหลังสมัยยังเดินทางไปมาหาสู่กันด้วยความรู้สึกที่ยังผูกพันกันอยู่ลึก ๆ ไม่ว่าจะเป็นการค้าขายหรือเครือญาติที่กระจายอยู่ทั้งสองจังหวัด เรื่องนี้มันสะท้อนให้เห็นว่า ไม่ว่าเส้นแบ่งเขตการปกครอง

จะถูกขีดไว้แบบไหน ความสัมพันธ์ของคนในพื้นที่ก็ยังคงเชื่อมโยงกันอยู่เสมอ การแยกครั้งนี้จึงดูเหมือนจะเป็นการปรับเปลี่ยนเพื่อตอบโจทย์การเติบโตของสังคมมากกว่าการแยกจากกันเพราะระยะทางเพียงอย่างเดียว ซึ่งพอมาถึงจุดนี้ก็น่าคิดเหมือนกันว่า หากมองจากมุม

ของคนยุคใหม่ที่คุ้นเคยกับจังหวัดสระแก้วแล้ว เรายังมองเห็นร่องรอยของปราจีนบุรีในวิถีชีวิตกันบ้างไหม หรือเราทุกคนมองว่ามันเป็นเรื่องปกติธรรมดาที่เกิดขึ้นตามกาลเวลาไปเสียแล้ว อยากลองฟังเพื่อน ๆ แลกเปลี่ยนกันดูว่าคิดเห็นอย่างไร หรือใครมีเรื่องราวตอน

เด็ก ๆ เกี่ยวกับช่วงรอยต่อนี้มาเล่าสู่กันฟังบ้างไหมครับ