ทําไมกรดในกระเพาะจี๊ดจ๊าดถึงไม่ย่อยตับไตไส้พุงตัวเอง

เคยสงสัยกันไหมว่าน้ําย่อยในกระเพาะอาหารที่เรามีอยู่เนี่ย คือกรดไฮโดรคลอริกที่เข้มข้นพอจะละลายโลหะหรือทําลายเนื้อเยื่อได้สบายๆ ทําไมพอมันทํางานย่อยอาหารที่เรากินเข้าไป มันถึงไม่หันมาทําลายตัวกระเพาะเองหรือทําให้เราย่อยตัวเองจนทะลุเป็นแผลไปเสียก่อน คําตอบของเรื่องนี้ไม่ใช่เวทมนตร์ แต่เป็นกระบวนการปกป้องตัวเองอันน่าทึ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นมานับตั้งแต่อยู่ในท้องแม่กันเลยทีเดียว

กลไกป้องกันด่านแรกที่สําคัญที่สุดคือชั้นเมือกหนาที่เคลือบผนังกระเพาะอาหารเอาไว้ ชั้นเมือกส่วนนี้ประกอบไปด้วยสารไกลโคโปรตีนที่รวมตัวกับไบคาร์บอเนต ซึ่งมีฤทธิ์เป็นด่างอ่อนๆ

สารด่างนี้จะทําหน้าที่สะเทินกรดที่พยายามจะแทรกซึมเข้าใกล้ผนังกระเพาะ ทําให้กรดไฮโดรคลอริกที่รุนแรงนั้นถูกเจือจางลงทันทีที่เข้าใกล้เขตอันตราย

เรียกได้ว่ากระเพาะอาหารเรามีกําแพงกันกรดติดตั้งไว้ตลอดเวลาแบบไม่ต้องรอคําสั่ง นอกจากกําแพงเมือกแล้ว กระเพาะอาหารยังมีระบบการจัดวางเซลล์ที่แน่นหนามาก เซลล์ที่บุผนังกระเพาะจะเรียงตัวต่อกันอย่างไร้ช่องว่าง

ทําให้กรดไม่สามารถเล็ดลอดเข้าไปทําลายเนื้อเยื่อชั้นลึกได้ง่ายๆ ยิ่งไปกว่านั้น ร่างกายยังมีการผลัดเซลล์ผนังกระเพาะอยู่ตลอดเวลา เหมือนการเปลี่ยนถ่ายอะไหล่ที่เสื่อมสภาพทิ้งไปอย่างรวดเร็ว

เซลล์ที่ผ่านการใช้งานมาหนักหน่วงจะหลุดออกไปและถูกแทนที่ด้วยเซลล์ใหม่ที่แข็งแรงกว่าเกือบทุกๆ สองถึงสามวัน กระบวนการนี้ทําให้ผนังกระเพาะอาหารมีความสดใหม่และทนทานต่อสภาวะความเป็นกรดสูงได้อยู่เสมอ

อีกหนึ่งความลับสําคัญคือเอนไซม์เปปซินที่ใช้ย่อยโปรตีน เอนไซม์ชนิดนี้จะไม่ทํางานในทันทีเมื่อมันถูกผลิตออกมาจากเซลล์ แต่จะรอจนกว่าจะถูกกระตุ้นโดยสภาพแวดล้อมที่เป็นกรดในโพรงกระเพาะเท่านั้น

การออกแบบนี้ทําให้เอนไซม์ย่อยโปรตีนไม่เริ่มทํางานตั้งแต่ตอนที่มันยังอยู่ในเซลล์ต้นกําเนิดของกระเพาะ ป้องกันไม่ให้มันกลับมาทําร้ายอวัยวะที่เป็นโปรตีนของตัวเราเองตั้งแต่จุดเริ่มต้น

ฟังดูเหมือนระบบความปลอดภัยหลายชั้นที่ออกแบบมาอย่างละเอียดรอบคอบ แต่ถึงแม้ร่างกายจะมีระบบป้องกันที่แข็งแกร่งเพียงใด พฤติกรรมการกินหรือความเครียดก็สามารถทําลายปราการเหล่านี้ได้เช่นกัน เช่น

การทานยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเซดติดต่อกันนานๆ หรือการติดเชื้อแบคทีเรียเอชไพโลไร ปัจจัยเหล่านี้จะไปลดคุณภาพของชั้นเมือกหรือไปรบกวนกระบวนการสร้างเซลล์ใหม่ ทําให้เกราะป้องกันอ่อนแอลงจนเกิดเป็นแผลในกระเพาะ

อาหารตามมาได้

เมื่อเข้าใจกลไกเหล่านี้แล้ว เราจะพบว่าร่างกายคนเรานั้นเต็มไปด้วยระบบวิศวกรรมชีวภาพที่ยอดเยี่ยมมาก การดูแลสุขภาพกระเพาะอาหารให้ดีจึงเป็นเหมือนการรักษาเกราะป้องกันด่านสําคัญนี้เอาไว้

เพื่อให้มันทําหน้าที่ย่อยสารอาหารและปกป้องตัวเองให้เราได้อย่างยาวนานตลอดไป