ทำไมบางคนฟื้นแล้วพูดเหมือนมีสำเนียงต่างชาติ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพว่าคนในครอบครัวเพิ่งฟื้นจากโคม่าหลังบาดเจ็บศีรษะ พูดคุยรู้เรื่อง จำคนรอบตัวได้ แต่ทุกคนกลับชะงักเมื่อได้ยินน้ำเสียงเดิมที่เปลี่ยนไป จังหวะเว้นคำไม่เหมือนเก่า สระบางตัวเพี้ยน และน้ำเสียงฟังคล้ายคนต่างชาติพูดภาษาแม่ของเรา

อาการนี้มีชื่อว่า Foreign Accent Syndrome หรือ FAS เป็นภาวะหายากที่ทำให้รูปแบบการออกเสียงเปลี่ยนฉับพลันจนผู้ฟังรู้สึกว่าเจ้าตัวมีสำเนียงต่างชาติ ทั้งที่ไม่ได้เรียนภาษาใหม่หรือเดินทางไปประเทศนั้นมาก่อน

ไม่ใช่การได้สำเนียงใหม่เข้ามาในสมอง

ภาพที่ว่า “ตื่นขึ้นมาแล้วพูดฝรั่งเศสได้” ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงนัก ผู้ป่วยยังพูดภาษาเดิมและยังใช้คำศัพท์เดิมเป็นหลัก สิ่งที่เปลี่ยนคือการควบคุมกล้ามเนื้อและจังหวะการพูด เช่น ตำแหน่งลิ้น ริมฝีปาก กราม ความยาวของสระ การลงน้ำหนักพยางค์ ระดับเสียง และความเร็วในการพูด เมื่อหลายจุดเปลี่ยนพร้อมกัน ผู้ฟังจึงตีความว่าเสียงคล้ายสำเนียงฝรั่งเศส ไอริช ออสเตรเลีย หรือสำเนียงอื่น

แพทย์อธิบายว่า FAS แบบมีความผิดปกติของสมองสัมพันธ์กับบริเวณที่ช่วยวางแผนและควบคุมการเคลื่อนไหวเพื่อสร้างเสียงพูด สาเหตุที่พบได้มีโรคหลอดเลือดสมอง การบาดเจ็บศีรษะ เนื้องอก โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง หรือโรคทางระบบประสาทบางชนิด งานทบทวนปี 2015 รายงานผู้ป่วยบาดเจ็บศีรษะที่หมดสติ แล้วหลังฟื้นสามารถพูดได้ชัดเจนแต่สำเนียงเปลี่ยนไป ก่อนค่อย ๆ กลับใกล้เดิมหลังฟื้นฟูการพูด 10 วัน

มี FAS อีกกลุ่มที่ไม่พบรอยโรคชัดเจนจากการตรวจ และอาจเกิดร่วมกับไมเกรน อาการชัก หรือความผิดปกติด้านสุขภาพจิต แพทย์จึงต้องแยกสาเหตุอย่างรอบคอบ ไม่ควรสรุปจากการฟังสำเนียงเพียงอย่างเดียว

เสียงที่คล้ายชาติอื่น เป็นการรับรู้ของผู้ฟัง

คำว่า “สำเนียงต่างชาติ” อาจทำให้เข้าใจว่าผู้ป่วยพูดสำเนียงนั้นได้สมบูรณ์แบบ แต่ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษามักพบว่าเสียงใหม่ไม่ได้ตรงกับสำเนียงของชาติใดชาติหนึ่งทั้งหมด เป็นชุดของความคลาดเคลื่อนด้านเสียงและทำนองประโยคที่ไปคล้ายกับสิ่งที่ผู้ฟังคุ้นเคยมากกว่า ตัวอย่างในรายงานผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองรายหนึ่ง พูดภาษาอังกฤษคล่อง แต่ผู้ตรวจรับรู้ว่าสำเนียงมีส่วนคล้ายจาเมกาและอิตาลี

จุดนี้สำคัญมาก เพราะการเปลี่ยนเสียงพูดฉับพลันอาจเป็นสัญญาณทางระบบประสาท ไม่ใช่เรื่องตลกหรือการแกล้งทำ หากเกิดร่วมกับหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง เดินเซ ปวดศีรษะรุนแรง หรือสับสน ควรไปห้องฉุกเฉินทันที

ฟื้นกลับได้หรือไม่

ระยะเวลาของอาการต่างกันมาก บางคนดีขึ้นเมื่อสมองฟื้นตัว บางคนอยู่กับอาการนานกว่านั้น การรักษาจึงเน้นรักษาต้นเหตุ ตรวจโดยแพทย์ระบบประสาท และทำงานร่วมกับนักแก้ไขการพูดเพื่อประเมินการออกเสียง จังหวะ และการสื่อสารในชีวิตประจำวัน

สำหรับผู้ป่วย สิ่งที่หนักไม่ใช่เพียงเสียงที่เปลี่ยน แต่เป็นความรู้สึกว่าคนรอบตัวมองตนไม่เหมือนเดิม การรับฟังอย่างไม่ล้อเลียน ช่วยให้ข้อมูลแก่ทีมรักษาเรื่องเสียงก่อนป่วย และสนับสนุนการฝึกพูด ล้วนช่วยให้การฟื้นตัวเดินต่อได้อย่างมีศักดิ์ศรี

ภาวะนี้ยืนยันว่า “สำเนียง” ไม่ได้มีแค่เรื่องภาษา แต่ยังอาศัยการทำงานละเอียดของสมองและกล้ามเนื้อจำนวนมาก เมื่อระบบนั้นสะดุดเพียงบางส่วน เสียงเดิมที่เราคุ้นเคยก็อาจเปลี่ยนจนคนฟังจำแทบไม่ได้