ธรรมะร่วมสมัย:ลืมไม่ได้หรือไม่อยากลืม

ลืมไม่ได้ หรือ ไม่อยากลืม: กักขังตัวเองในคุกที่ไม่มีประตู

​เรามักบ่นกับตัวเองหรือเพื่อนสนิทบ่อย ๆ ว่า "เรื่องนั้นเรื่องนี้มันลืมไม่ได้จริง ๆ" ไม่ว่าจะเป็นคำพูดร้าย ๆ ของคนอื่น ความผิดพลาดในอดีต หรือความสัมพันธ์ที่จบลงไปแล้ว แต่ถ้าเราลองใช้แว่นตาของสติและปัญญาทางธรรมมาส่องดูใจตัวเองดี ๆ เราอาจจะพบความจริงที่เจ็บปวดแต่ก็คุ้มค่าที่จะรู้ว่า...

​แท้จริงแล้ว มันไม่มีหรอกเรื่องที่ "ลืมไม่ได้" มีแต่เรื่องที่เรา "ไม่อยากลืม" ต่างหาก

​1. สมองทำหน้าที่บันทึก แต่ "ใจ" ทำหน้าที่ย้ำคิด

​โดยธรรมชาติของสมอง อะไรที่มีอารมณ์ร่วมรุนแรง (รักมาก โกรธมาก แค้นมาก) มันจะถูกบันทึกไว้แน่นหนาเพื่อความอยู่รอด แต่นั่นเป็นแค่กลไกชีวภาพ

​สิ่งที่ทำให้เรื่องราวนั้นยังสดใหม่เหมือนเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน ไม่ใช่เพราะสมองดีเกินไป แต่เป็นเพราะเราชอบ "รีเพลย์" (Replay) มันซ้ำ ๆ ในใจ ทุกครั้งที่เราหยิบเรื่องเก่ามาคิด มาเคียดแค้น หรือมาเศร้าเสียใจ อุปมาเหมือนเราโดนมีดบาดครั้งเดียวในอดีต แต่เรากลับหยิบมีดเล่มเดิมรีดแผลตัวเองซ้ำ ๆ วันละหลาย ๆ รอบ แล้วก็บ่นว่า ทำไมแผลไม่หายซะที?

​2. ทำไมเราถึง "ไม่อยากลืม"?

​ถ้าการจำมันทุกข์ แล้วทำไมใจเราถึงไม่ยอมปล่อย? ในทางธรรมะ มันมีกิเลสซ่อนรูปอยู่ไม่กี่ตัว

• ​อยากเอาชนะ (มานะ): จำไว้เพื่อรอวันสะสาง หรือรอให้เขาได้รับกรรม
• ​ยึดติดในตัวตน (อุปาทาน): เรานิยามตัวเองว่าเป็น "ผู้ถูกกระทำ" ไปเสียแล้ว การลืมเรื่องนั้นอาจทำให้เราสูญเสียความรู้สึกสำคัญหรือข้ออ้างในการอ่อนแอ
• ​เสพติดความเศร้า (โทมนัส): บางครั้งจิตก็คุ้นชินกับความทุกข์จนกลัวความสงบ

​เปลี่ยน "ความจำ" ให้เป็น "ความรู้เท่าทัน"

​พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนให้เราเป็นโรคความจำเสื่อม การลืมไม่ได้ไม่ใช่ความผิด และเราไม่จำเป็นต้องฝืนลบความทรงจำ (เพราะยิ่งอยากลบ ยิ่งจำ) สิ่งที่ธรรมะสอนคือ "จำได้... แต่ไม่เจ็บ"

• ​เปลี่ยนจาก "ผู้เล่น" เป็น "ผู้ดู": เมื่อความทรงจำร้าย ๆ แวบเข้ามา ให้มองมันเหมือนโฆษณาคั่นรายการในทีวี ดูแล้วรู้ว่ามันมา แล้วก็ปล่อยให้มันผ่านไป ไม่ต้องกระโดดเข้าไปร่วมแสดงด้วย
• ​ตัดวงจรด้วย "สติ": พอรู้ตัวว่าใจเริ่มสตาร์ทเครื่องยนต์รีเพลย์เรื่องอดีต ให้ตบเบรกทันทีด้วยการดึงจิตกลับมาอยู่กับลมหายใจ หรืออยู่กับสิ่งตรงหน้าในปัจจุบัน
• ​ให้อภัย = ปลดล็อกตัวเอง: การให้อภัยไม่ได้แปลว่าเรายอมรับว่าสิ่งที่เขาทำมันถูก แต่มันแปลว่า “ฉันจะไม่ยอมให้เรื่องเลวร้ายในอดีตมาปล้นความสุขในปัจจุบันของฉันอีกต่อไปแล้ว”

​สรุปสะกิดใจ

​อดีตคือใบเสร็จที่จ่ายเงินไปแล้ว อนาคตคือเช็คที่ยังขึ้นเงินไม่ได้ มีเพียง "ปัจจุบัน" เท่านั้นที่เป็นเงินสดในมือ

​เลิกกอดอดีตที่จบไปแล้ว แล้วหันมาใช้เงินสดในมือสร้างความสุขกันดีกว่าครับ เรื่องบางเรื่อง ถ้าลบออกจากสมองไม่ได้ ก็แค่ "วาง" มันไว้ตรงนั้น ไม่ต้องหยิบขึ้นมาแบกให้หนักบ่าอีกต่อไป