มหาวิทยาลัยพระสงฆ์แห่งแรกของไทย

มหาวิทยาลัยพระสงฆ์แห่งแรกของไทย

 “มหาวิทยาลัยพระสงฆ์แห่งแรกของไทย”

ชื่อที่มีข้อมูลทางประวัติศาสตร์รองรับอย่างชัดเจนคือ มหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งมีจุดเริ่มต้นในบริเวณ วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2436 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 อย่างไรก็ตาม เพื่อความถูกต้อง ควรแยกให้ชัดว่า พ.ศ. 2436 เป็นปีที่ก่อตั้ง “มหามกุฏราชวิทยาลัย” ในฐานะวิทยาลัยสำหรับการศึกษาพระภิกษุสามเณร ส่วนการจัดตั้งในรูป “มหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา” เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2488 และเปิดการศึกษาระดับปริญญาตรีใน พ.ศ. 2489 

จุดเริ่มต้นเมื่อกว่า 130 ปีก่อน

วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2436 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งวิทยาลัยขึ้นในบริเวณวัดบวรนิเวศวิหาร และพระราชทานนามว่า “มหามกุฏราชวิทยาลัย” โดยมีพระราชประสงค์ให้เป็นสถานศึกษาสำหรับพระภิกษุสามเณร พร้อมพระราชทานพระราชทรัพย์เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานของวิทยาลัย นับเป็นหมุดหมายสำคัญของการพัฒนาการศึกษาพระสงฆ์ไทยในรูปแบบสถาบันสมัยใหม่ 

ไม่ได้เรียนเฉพาะพระธรรม แต่เน้นวิชาการด้วย

วัตถุประสงค์ดั้งเดิมของมหามกุฏราชวิทยาลัยมีมากกว่าการศึกษาพระปริยัติธรรม โดยมหาวิทยาลัยระบุไว้ 3 ด้าน ได้แก่ เป็นสถานศึกษาของพระภิกษุสามเณร เป็นสถานศึกษาวิชาการทั้งของชาติและต่างประเทศ และเป็นสถานที่เผยแผ่พระพุทธศาสนา แนวคิดนี้ทำให้สถาบันมีบทบาทในการยกระดับการศึกษาของพระสงฆ์ให้มีทั้งความรู้ทางพระพุทธศาสนาและความรู้ทางวิชาการที่กว้างขึ้น 

พ.ศ. 2439 รัชกาลที่ 5 เสด็จเปิดมหามกุฏราชวิทยาลัย

วันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2439 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จมาเปิดมหามกุฏราชวิทยาลัย และทรงรับสถาบันไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ พร้อมพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อบำรุงกิจการ เหตุการณ์นี้เป็นอีกหมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์ของสถาบัน และสะท้อนถึงความสำคัญที่พระมหากษัตริย์ทรงมีต่อการพัฒนาการศึกษาของคณะสงฆ์ในเวลานั้น 

จุดเปลี่ยนจาก “วิทยาลัย” สู่ “มหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา”

ต่อมาใน พ.ศ. 2488 มหามกุฏราชวิทยาลัยได้พัฒนาสู่การจัดการศึกษาระดับสูงในรูปแบบมหาวิทยาลัย โดยสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ในฐานะนายกกรรมการมหามกุฏราชวิทยาลัย พร้อมพระเถระ ได้ประกาศจัดตั้ง “สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย” ขึ้นในรูปมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา นี่จึงเป็นช่วงเวลาที่ควรใช้เมื่อพูดถึงการเปลี่ยนผ่านจาก “วิทยาลัย” ไปสู่ “มหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา” โดยตรง 

พ.ศ. 2489 เริ่มเปิดการศึกษาระดับปริญญาตรี

วันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2489 สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัยเริ่มเปิดการศึกษาแก่พระภิกษุสามเณรในรูปแบบมหาวิทยาลัย โดยมีหลักสูตร ศาสนศาสตรบัณฑิต ระยะเวลา 4 ปี และเปิดเรียนรุ่นแรกในปีเดียวกัน เหตุการณ์นี้ถือเป็นก้าวสำคัญ เพราะเป็นการนำการศึกษาของพระสงฆ์เข้าสู่ระบบการศึกษาระดับปริญญาอย่างเป็นรูปแบบ 

จากมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาสู่มหาวิทยาลัยในปัจจุบัน

สถาบันพัฒนาต่อเนื่องจากยุคของมหามกุฏราชวิทยาลัย ไปสู่ยุคสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย และต่อมาใน พ.ศ. 2540 มีการตรา พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540 จัดตั้งเป็น “มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย” ในชื่อที่ใช้ในปัจจุบัน โดยมหาวิทยาลัยระบุว่ามีสถานะเป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ 

ปัจจุบันไม่ได้มีเฉพาะพระภิกษุสามเณร

แม้รากฐานของสถาบันจะเกิดจากการจัดการศึกษาสำหรับพระภิกษุสามเณร แต่บทบาทของมหาวิทยาลัยในปัจจุบันครอบคลุมการผลิตบัณฑิต การวิจัย การบริการวิชาการแก่ชุมชน และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม อีกทั้งมีการจัดการศึกษาที่เกี่ยวข้องทั้งพระภิกษุสามเณรและนักศึกษาทั่วไป จึงไม่ควรเข้าใจว่ามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยในปัจจุบันเป็นสถาบันที่รับเฉพาะพระสงฆ์เท่านั้น 

กว่า 130 ปีของประวัติศาสตร์การศึกษาพระสงฆ์ไทย

หากนับจากการก่อตั้งมหามกุฏราชวิทยาลัยใน พ.ศ. 2436 ถึง พ.ศ. 2569 สถาบันมีประวัติยาวนานประมาณ 133 ปี จากจุดเริ่มต้นที่วัดบวรนิเวศวิหาร สู่การเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่จัดการเรียนการสอนด้านพระพุทธศาสนาและศาสตร์อื่น ๆ ในปัจจุบัน ประวัติของ มมร. จึงสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของระบบการศึกษาพระสงฆ์ไทยตลอดระยะเวลากว่าศตวรรษ 

มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย (Mahamakut Buddhist University: MBU) มีรากฐานจาก มหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2436 ที่วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร เพื่อเป็นสถานศึกษาของพระภิกษุสามเณร ก่อนพัฒนาเป็น สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัยในรูปมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาใน พ.ศ. 2488 และเริ่มเปิดการศึกษาระดับปริญญาตรีใน พ.ศ. 2489 จากนั้นจึงได้รับการจัดตั้งเป็นมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยตามพระราชบัญญัติใน พ.ศ. 2540