ขากอม หรือขาโก่ง เกิดจากอะไร?

คำว่า “ขากอม” เป็นคำเรียกทั่วไปที่หมายถึง ขาโก่ง หรือภาวะที่ขาทั้งสองข้างโค้งออกด้านนอก (Bow Legs หรือ Genu Varum) สังเกตได้จากเมื่อยืนเท้าชิดกันแล้ว หัวเข่าทั้งสองข้างยังไม่แตะกัน

ภาวะนี้พบได้บ่อยในเด็กเล็ก โดยเฉพาะช่วงอายุต่ำกว่า 2 ปี เนื่องจากกระดูกขายังเจริญไม่เต็มที่ เด็กส่วนใหญ่ขาจะค่อย ๆ กลับมาตรงขึ้นเองเมื่ออายุประมาณ 2–3 ปี โดยไม่ต้องรักษา

อย่างไรก็ตาม หากอายุเกิน 3 ปีแล้วขายังโก่งมากขึ้น โก่งเพียงข้างเดียว หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรพาเด็กไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม

ขากอมเกิดจากอะไร?

ขากอมในเด็กอาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของพัฒนาการตามวัย แต่บางกรณีอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของกระดูก เช่น

• การขาดวิตามินดีและแคลเซียมจนเกิดโรคกระดูกอ่อน (Rickets)
• ความผิดปกติของแผ่นเจริญกระดูก
• โรคแบลันต์ (Blount disease)
• การบาดเจ็บของกระดูก
• โรคทางพันธุกรรมบางชนิด

นอกจากนี้ เด็กที่มีน้ำหนักตัวมากตั้งแต่อายุน้อยอาจมีความเสี่ยงต่อความผิดปกติของแนวกระดูกขาเพิ่มขึ้นได้

โรคแบลันต์เป็นความผิดปกติบริเวณแผ่นเจริญกระดูกส่วนบนของกระดูกหน้าแข้ง ลักษณะขาโก่งอาจดูคล้ายภาวะตามวัยในช่วงแรก แต่มีแนวโน้มโก่งมากขึ้นเมื่อเด็กโตขึ้น ส่วนโรคกระดูกอ่อนเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของแร่ธาตุที่จำเป็นต่อการสร้างกระดูก เช่น แคลเซียม ฟอสฟอรัส หรือวิตามินดี จึงจำเป็นต้องให้แพทย์ตรวจแยกสาเหตุ ไม่ควรซื้อวิตามินหรือแคลเซียมให้เด็กรับประทานเพื่อรักษาเอง

อาการแบบไหนควรพาไปตรวจ?

ผู้ปกครองอาจสังเกตแนวขาของเด็กขณะยืนและเดินบนพื้นราบ โดยไม่ต้องฝืนดัดขา สัญญาณที่ควรปรึกษาแพทย์ ได้แก่

• อายุเกิน 3 ปีแล้วขายังโก่งชัดหรือโก่งมากขึ้น
• ขาโก่งเพียงข้างเดียว หรือสองข้างโก่งไม่เท่ากัน
• เดินกางขา เดินไม่มั่นคง หรือสะดุดล้มบ่อยผิดสังเกต
• มีอาการปวดเข่า ปวดข้อเท้า หรือเมื่อยขา
• รูปร่างของขาเปลี่ยนแปลงเร็ว
• ผู้ปกครองกังวลว่าแนวขาหรือการเดินของเด็กต่างจากเด็กวัยเดียวกันอย่างชัดเจน

เด็กเล็กที่มีขาโก่งตามพัฒนาการมักไม่มีอาการปวด และยังสามารถเดินหรือเคลื่อนไหวได้ตามวัย แต่ไม่ควรใช้เพียงการมองจากภาพถ่ายหรือเปรียบเทียบกับเด็กคนอื่นเพื่อวินิจฉัย เพราะรูปร่างและจังหวะพัฒนาการของเด็กแต่ละคนแตกต่างกัน

หากปล่อยไว้นานจะเกิดอะไรขึ้น?

หากเป็นขาโก่งจากพัฒนาการตามวัย แนวขามักค่อย ๆ ดีขึ้นเอง แต่ถ้าเกิดจากโรคและไม่ได้รับการดูแล แนวการรับน้ำหนักของข้อเข่าอาจผิดปกติ

เมื่อโตขึ้น เด็กอาจมีอาการปวดเข่า ปวดข้อเท้า หรือเมื่อยขาได้ ความผิดปกติที่คงอยู่นานอาจเพิ่มแรงกดต่อข้อบางส่วน ทำให้กระดูกอ่อนข้อเข่าเสื่อมเร็วกว่าปกติและเพิ่มความเสี่ยงต่อข้อเข่าเสื่อมในอนาคต

แพทย์ตรวจและรักษาอย่างไร?

แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และประเมินแนวกระดูกขณะเด็กยืนหรือเดิน ในบางรายอาจต้องเอกซเรย์เพื่อดูแนวกระดูกและประเมินความรุนแรง

หากเป็นภาวะขาโก่งตามพัฒนาการ มักใช้วิธีติดตามอาการเป็นระยะ เพราะส่วนใหญ่สามารถดีขึ้นเองได้โดยไม่ต้องรักษา

หากเกิดจากโรคกระดูกอ่อน แพทย์จะรักษาตามสาเหตุและแก้ไขภาวะขาดวิตามินดีหรือแคลเซียม ส่วนกรณีที่กระดูกโก่งมากหรือมีโรคที่ส่งผลต่อการเจริญของกระดูก อาจพิจารณาใช้อุปกรณ์พยุงขาหรือผ่าตัดจัดแนวกระดูกเมื่อมีข้อบ่งชี้

ไม่ควรดัดขาหรือนวดแรง ๆ

ผู้ปกครองไม่ควรดัดขา นวดแรง ๆ ใช้อุปกรณ์รัดขาเอง หรือใช้ยาพื้นบ้านรักษา เพราะวิธีเหล่านี้ไม่ช่วยให้กระดูกกลับมาตรง และอาจทำให้เด็กเจ็บหรือได้รับบาดเจ็บ

สิ่งสำคัญคือสังเกตว่าแนวขาค่อย ๆ ดีขึ้นตามวัยหรือไม่ หากขายังโก่งหลังอายุ 3 ปี โก่งไม่เท่ากัน หรือมีอาการปวดและเดินผิดปกติ ควรพาเด็กไปตรวจ การประเมินตั้งแต่เริ่มพบความผิดปกติจะช่วยให้แพทย์วางแผนดูแลได้เหมาะสม และลดโอกาสเกิดปัญหากับข้อเข่าและการเดินในอนาคตค่ะ

อ้างอิงเพิ่มเติม:

American Academy of Orthopaedic Surgeons — Bowed Legs

Boston Children’s Hospital — Bowlegs