ยาเสพติดแฮ็กสมองเราอย่างไร ทำไมความสุขจากยาถึงลบความสุขธรรมชาติได้

เคยสงสัยกันบ้างป่าวเวลาเห็นข่าวคนติดยาแบบงอมแงมชนิดที่ว่ายอมทำทุกอย่าง ยอมทิ้งครอบครัว ยอมขโมยของเพื่อแลกกับยาแค่เม็ดเดียวหรือไอซ์แค่จีเดียว หลายคนชอบด่าว่าพวกนี้ใจไม่แข็งพอ สันดานเสีย หรือไม่ก็เป็นพวกขี้แพ้ แต่รู้ป่าวว่าจริงๆ แล้วมันมีอะไรที่ลึกซึ้งและน่ากลัวกว่านั้นเยอะมาก มันไม่ใช่แค่เรื่องของนิสัยหรือความอยากธรรมดา แต่มันคือการที่สมองโดนแฮ็กและเปลี่ยนโครงสร้างไปเลยแบบถาวร ถ้าใครยังไม่เคยรู้เรื่องนี้ บอกเลยว่าฟังแล้วจะขนลุกและเข้าใจเลยว่าทำไมวงการนี้เข้าแล้วออกโคตรยาก

ระบบการทำงานของสมองคนเรามันมีสิ่งที่เรียกว่าระบบรางวัล หรือที่เรามักจะคุ้นหูกันในชื่อของสารโดปามีน สารตัวนี้แหละที่คอยควบคุมความสุขและแรงจูงใจในชีวิตประจำวันของเรา ปกติแล้วเวลาเราทำอะไรที่มันดีต่อการเอาชีวิตรอด เช่น กินของอร่อยๆ นอนหลับเต็มอิ่ม ได้เจอหน้าคนที่รัก หรือแม้แต่ตอนที่เล่นเกมชนะ สมองมันจะหลั่งโดปามีนออกมาในปริมาณที่พอดีๆ ทำให้เรารู้สึกฟิน รู้สึกมีความสุข แล้วสมองมันก็จะจดจำไว้ว่าพฤติกรรมนี้มันดีนะ วันหลังทำอีกนะ นี่คือกลไกธรรมชาติที่ทำให้มนุษย์เราอยู่รอดและเผ่าพันธุ์เจริญก้าวหน้ามาจนถึงทุกวันนี้

แต่ทีนี้ พอเอายาเสพติดเข้ามาในสมการ เรื่องพังๆ มันก็เริ่มขึ้น ยาเสพติดพวกนี้ ไม่ว่าจะเป็นยาบ้า ยาไอซ์ โคเคน หรือเฮโรอีน มันไม่ได้เข้าไปสร้างความสุขแบบค่อยเป็นค่อยไป แต่มันเข้าไปถีบประตูสมองแล้วสั่งให้ปล่อยโดปามีนออกมาแบบทะลักทะลาย ปริมาณโดปามีนที่พุ่งออกมาจากการอัดยาเข้าไปมันมากกว่าความสุขธรรมชาติเป็นสิบเป็นร้อยเท่า อารมณ์เหมือนปกติเราเปิดก๊อกน้ำล้างมือแล้วน้ำไหลรินๆ ชื่นใจดี แต่วันดีคืนดีมียาเสพติดมาเปิดประปาหัวแดงฉีดน้ำอัดใส่หน้าแบบตู้มเดียว ความรู้สึกที่ได้มันเลยเป็นความฟินระดับที่โลกนี้ไม่เคยมีมาก่อน เป็นความสุขแบบล้นทะลักทะลุเพดานจนร่างกายแทบจะรับไม่ไหว

แล้วสมองเรามันฉลาด มันรักความสมดุล พอโดปามีนมันหลั่งออกมามากผิดปกติแบบพายุหมุน สมองมันก็ตกใจ มันรู้สึกว่าขืนปล่อยให้ระบบประสาทรับสารแห่งความสุขมากเกินไปแบบนี้ เส้นประสาทต้องพังแน่ๆ มันก็เลยป้องกันตัวเองด้วยการลดจำนวนตัวรับโดปามีนลง หรือก็คือปิดสวิตช์รับความสุขทิ้งไปซะเยอะเลย อารมณ์เหมือนเวลาเราเดินออกไปเจอแดดเปรี้ยงๆ ตอนเที่ยงตรง ตาเราสู้แสงไม่ไหวก็ต้องหยิบแว่นกันแดดสีดำทึบมาใส่เพื่อให้มองเห็นได้โดยที่ตาไม่บอด สมองก็ทำแบบเดียวกันเป๊ะ

พอสมองใส่แว่นกันแดด หรือลดตัวรับโดปามีนลง ทีนี้แหละนรกบนดินของจริงก็เริ่มขึ้น ความสุขแบบธรรมชาติที่เคยทำให้เรายิ้มได้ ไม่ว่าจะเป็นการกินของโปรด การไปเที่ยวทะเล การนั่งคุยกับเพื่อนสนิท มันจะไม่ทำให้รู้สึกอะไรอีกเลย เพราะปริมาณโดปามีนจากกิจกรรมพวกนี้มันน้อยนิดเกินกว่าจะทะลวงผ่านแว่นกันแดดสีดำทึบที่สมองใส่เอาไว้ได้ โลกทั้งใบของคนติดยาจะกลายเป็นสีเทา น่าเบื่อ หดหู่ ไร้ชีวิตชีวา กินอะไรก็ไม่อร่อย ไม่อยากทำอะไร ไม่อยากเจอใคร ความรู้สึกกระปรี้กระเปร่ามันหายไปหมดเกลี้ยง

สิ่งเดียวที่จะทำให้ทะลวงกำแพงความด้านชานี้ไปได้ ก็คือการต้องเติมยาเสพติดเข้าไปอีก เพราะมีแค่ยาเท่านั้นที่สามารถกระชากโดปามีนให้ออกมาเยอะพอที่จะทำให้รู้สึกมีความสุข หรือเอาจริงๆ ในจุดนั้นมันไม่ใช่การเสพเพื่อหาความสุขที่ล้นทะลักเหมือนครั้งแรกๆ แล้วนะ แต่มันคือการเสพเพื่อแค่ให้ตัวเองกลับมารู้สึกปกติ เสพเพื่อให้มีเรี่ยวแรงลุกออกจากเตียง เสพเพื่อไม่ให้ตัวเองจมอยู่กับความเศร้าที่ลึกสุดใจ อาการอยากยามันเลยรุนแรงมาก มากจนเกินกว่าที่ความเข้มแข็งของจิตใจคนธรรมดาจะต้านทานไหว ร่างกายมันจะเรียกร้องทุรนทุรายแบบที่คนไม่เคยโดนไม่มีวันเข้าใจ

นอกจากเรื่องตัวรับโดปามีนที่พังพินาศแล้ว ยาเสพติดมันยังไปทำลายสมองส่วนหน้า ซึ่งเป็นส่วนที่ใช้ในการคิด วิเคราะห์ แยกแยะ และควบคุมตัวเอง สมองส่วนนี้แหละที่คอยห้ามบรากเราเวลาเราจะทำเรื่องโง่ๆ หรือเรื่องที่ผิดศีลธรรม พอสมองส่วนหน้าโดนทำลาย พลังในการยับยั้งชั่งใจมันก็หายวับไปกับตา คนติดยาถึงได้มีพฤติกรรมก้าวร้าว ทำอะไรบุ่มบ่าม ไม่สนหน้าอินทร์หน้าพรหม ขโมยเงินพ่อแม่ ตีลูกเมีย หรือก่ออาชญากรรมได้แบบไม่รู้สึกผิด เพราะระบบเบรกในหัวมันพังไปเรียบร้อยแล้ว เหลือแต่สัญชาตญาณดิบที่สั่งให้หาเงินมาซื้อยาให้ได้ ไม่ว่าจะต้องใช้วิธีไหนก็ตาม

ความน่ากลัวอีกอย่างคือ สมองมันจะเรียนรู้และสร้างเส้นทางประสาทใหม่ มันจะผูกโยงทุกสิ่งทุกอย่างที่เกี่ยวกับยาเสพติดเข้ากับระบบการเอาชีวิตรอด ปกติคนเราจะหิวข้าว หิวน้ำ ต้องการที่ปลอดภัย แต่สมองของคนติดยาจะจัดอันดับให้ยาเสพติดเป็นปัจจัยสี่ที่สำคัญที่สุด สำคัญกว่าอาหาร สำคัญกว่าน้ำ สำคัญกว่าชีวิตของตัวเองซะอีก แค่เดินผ่านซอยที่เคยไปซื้อยา เห็นไฟแช็ก เห็นกระดาษฟอยล์ หรือเจอหน้าเพื่อนที่เคยเสพด้วยกัน สมองมันจะสั่งการทันทีว่าต้องเอายา ร่างกายมันจะสั่น หัวใจเต้นแรง เหงื่อแตก ความอยากมันจะพุ่งปรี๊ดขึ้นมาจนควบคุมตัวเองไม่ได้ นี่แหละที่ทำให้คนที่พยายามเลิกยาหลายคนต้องกลับไปวงจรเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า

เวลาที่เห็นใครก้าวพลาดไปลองยาเสพติด อย่าเพิ่งไปคิดว่าเขาสามารถเลิกได้ง่ายๆ แค่ใช้ใจสู้ การพึ่งพาหมอ การบำบัดทางจิตเวช และความเข้าใจจากคนรอบข้างมันถึงจำเป็นโคตรๆ ในการดึงคนๆ นึงให้หลุดพ้นจากวงจรอุบาทว์นี้ เพราะเรากำลังสู้กับสมองที่ถูกรื้อโครงสร้างและเขียนโปรแกรมใหม่ไปแล้ว การจะฟื้นฟูสมองให้กลับมาเปิดรับความสุขแบบธรรมดาได้อีกครั้ง มันต้องใช้เวลาเป็นปีๆ ต้องทรมานกับการถอนยา ต้องฝืนใจสู้กับความหดหู่และอาการซึมเศร้าแบบแสนสาหัส กว่าที่ตัวรับโดปามีนมันจะค่อยๆ สร้างตัวเองขึ้นมาใหม่ กว่าสมองส่วนหน้าจะกลับมาทำงาน กว่าจะกลับมายิ้มให้กับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตได้อีกครั้ง การไม่เข้าไปยุ่งกับของพวกนี้ตั้งแต่แรกเลยเป็นทางออกที่ดีที่สุด เพราะถ้ายอมให้มันเข้ามาแฮ็กระบบหัวเราเมื่อไหร่ การทวงคืนสิทธิในการมีความสุขแบบคนปกติมันเหนื่อยและเจ็บปวดเกินกว่าที่ใครจะจินตนาการถึงจริงๆ