ไทย-ฝรั่งเศส 170 ปี จากอยุธยาถึงความร่วมมือยุคใหม่

ปี 2569 นับเป็นวาระครบรอบ 170 ปีของการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-ฝรั่งเศสอย่างเป็นทางการ และหากนับจากการเริ่มติดต่อกันในสมัยกรุงศรีอยุธยา ความผูกพันระหว่างสองประเทศก็มีประวัติยาวนานกว่า 340 ปี

นี่ไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลขทางประวัติศาสตร์ แต่เป็นเรื่องราวของสองประเทศที่เคยทั้งใกล้ชิด เคยเผชิญหน้ากัน และสุดท้ายกลับมาสร้างความร่วมมือจนกลายเป็นความสัมพันธ์ที่ยังดำเนินต่อมาถึงปัจจุบัน

จุดเริ่มต้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา

จุดเริ่มต้นต้องย้อนกลับไปถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งทรงเปิดประเทศติดต่อกับหลายชาติในยุโรป หนึ่งในนั้นคือฝรั่งเศส

ช่วงนั้นถือเป็นยุคที่ทั้งสองฝ่ายมีความใกล้ชิดกันมาก มีการส่งคณะราชทูตไปมาหาสู่กัน ฝ่ายสยามส่งเจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน) ไปเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 จนสร้างความประทับใจให้ชาวฝรั่งเศสอย่างมาก

เรื่องราวของคณะทูตสยามในฝรั่งเศสถูกบันทึกและวาดภาพไว้หลายชิ้น จนยังคงได้รับการกล่าวถึงในประวัติศาสตร์ยุโรปมาจนถึงปัจจุบัน

มีเกร็ดที่น่าสนใจว่า ในยุคนั้นชาวยุโรปจำนวนไม่น้อยรู้จัก “สยาม” ผ่านความหรูหราของคณะราชทูต เครื่องแต่งกาย และเครื่องราชบรรณาการ ทำให้สยามกลายเป็นดินแดนที่ได้รับความสนใจในราชสำนักฝรั่งเศส

กระทั่งมีการกล่าวถึงกระแส “แฟชั่นสยาม” หรือ Siamese fashion ที่เคยได้รับความนิยมในราชสำนักฝรั่งเศสช่วงหลังคณะทูตสยามไปเยือน

โดยเฉพาะความสนใจในผ้าไหม ลวดลาย และเครื่องแต่งกายแบบสยาม แม้จะเป็นกระแสช่วงสั้น ๆ แต่ก็สะท้อนว่าไทยไม่ได้เป็นเพียงฝ่ายรับอิทธิพลจากยุโรปเท่านั้น หากยังเคยสร้างความประทับใจและมีอิทธิพลทางวัฒนธรรมต่อชาวยุโรปในยุคนั้นด้วย

จากความใกล้ชิด สู่ความกังวลในราชสำนัก

แต่เมื่อเวลาผ่านไป ความใกล้ชิดกับฝรั่งเศสก็ทำให้คนในราชสำนักบางส่วนกังวลว่าอิทธิพลจากต่างชาติจะเพิ่มมากเกินไป

หลังการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในปี พ.ศ. 2231 ชาวฝรั่งเศสจำนวนมากจึงเดินทางออกจากสยาม และความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศก็เงียบลงอยู่พักใหญ่

จุดนี้ทำให้เห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไม่ได้ขึ้นอยู่กับมิตรภาพเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับความมั่นคง ความเชื่อใจ และดุลอำนาจภายในประเทศด้วย

วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 บาดแผลสำคัญในประวัติศาสตร์

หลายร้อยปีต่อมา เมื่อเข้าสู่ยุคล่าอาณานิคม ฝรั่งเศสได้ขยายอำนาจเข้ามาในอินโดจีน ทำให้สยามต้องเผชิญแรงกดดันอย่างหนัก

เหตุการณ์ที่คนไทยคุ้นเคยกันดีคือวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ในปี พ.ศ. 2436 เมื่อเรือรบฝรั่งเศสแล่นผ่านป้อมพระจุลจอมเกล้าฯ เข้ามาในแม่น้ำเจ้าพระยา และกดดันให้สยามยอมยกดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศลาวในปัจจุบัน

เหตุการณ์ครั้งนั้นถือเป็นบทเรียนสำคัญที่ทำให้สยามเร่งปฏิรูปประเทศ ทั้งการบริหารราชการ กฎหมาย การศึกษา และกองทัพ เพื่อให้ประเทศมีความทันสมัยและสามารถรักษาเอกราชไว้ได้

สำหรับคนไทยจำนวนมาก ร.ศ. 112 จึงไม่ใช่แค่เหตุการณ์ทางการเมืองระหว่างประเทศ แต่เป็นสัญลักษณ์ของช่วงเวลาที่สยามต้องปรับตัวอย่างหนัก เพื่อยืนอยู่ท่ามกลางแรงกดดันจากมหาอำนาจในยุคนั้น

จากรอยร้าว สู่การกลับมาสร้างความร่วมมือ

แม้จะเป็นบาดแผลทางประวัติศาสตร์ แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ ทั้งสองประเทศไม่ได้ปล่อยให้ความขัดแย้งดำเนินต่อไปตลอดกาล

เมื่อสถานการณ์โลกเปลี่ยนแปลง ไทยและฝรั่งเศสค่อย ๆ กลับมาสร้างความไว้วางใจผ่านการเจรจา การแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม และความร่วมมือในหลายด้าน

ทุกวันนี้ ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับฝรั่งเศสครอบคลุมทั้งการค้า การลงทุน การศึกษา วิทยาศาสตร์ วัฒนธรรม การท่องเที่ยว และความร่วมมือระหว่างประชาชน

คนไทยจำนวนไม่น้อยเลือกไปศึกษาต่อหรือทำงานในฝรั่งเศส ขณะที่นักท่องเที่ยวชาวฝรั่งเศสก็เป็นหนึ่งในกลุ่มนักท่องเที่ยวจากยุโรปที่เดินทางมาเยือนไทยอย่างต่อเนื่อง

ในอีกด้านหนึ่ง ฝรั่งเศสยังเป็นประเทศที่คนไทยจำนวนมากรู้จักผ่านภาษา ศิลปะ อาหาร แฟชั่น สถาปัตยกรรม และแนวคิดทางวัฒนธรรม ซึ่งสิ่งเหล่านี้ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศไม่ได้อยู่แค่ในระดับรัฐบาล แต่แทรกอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คนด้วย

ทำไมเรื่องนี้ยังสำคัญกับคนไทย

เมื่อมองย้อนกลับไป ความสัมพันธ์ของไทยกับฝรั่งเศสสะท้อนให้เห็นว่า ประวัติศาสตร์ไม่ได้มีแต่เรื่องของสงครามหรือความขัดแย้ง หากยังเป็นเรื่องของการเรียนรู้ การปรับตัว และการสร้างความเข้าใจระหว่างผู้คนและประเทศต่าง ๆ

หลายครั้ง คนทั่วไปอาจจดจำความสัมพันธ์ไทย-ฝรั่งเศสผ่านภาพของวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 เป็นหลัก แต่หากมองให้ครบ จะเห็นว่าความสัมพันธ์นี้มีทั้งช่วงของความประทับใจในสมัยอยุธยา ช่วงของแรงกดดันในยุคล่าอาณานิคม และช่วงของความร่วมมือในโลกสมัยใหม่

นี่จึงเป็นบทเรียนว่า ประเทศต่าง ๆ อาจเคยมีรอยร้าวต่อกันได้ แต่สิ่งสำคัญคือการนำอดีตมาใช้เป็นบทเรียน ไม่ใช่ปล่อยให้อดีตกลายเป็นกำแพงถาวร

ประวัติศาสตร์จึงไม่ได้มีไว้เพื่อจดจำอดีตเพียงอย่างเดียว แต่ยังช่วยให้เข้าใจว่า การเจรจา ความเข้าใจ และความร่วมมือ คือสิ่งที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืน

แล้วคุณล่ะ มองว่าความสัมพันธ์ระหว่างประเทศควรจดจำ “ความขัดแย้ง” หรือ “บทเรียนที่ทำให้เกิดความร่วมมือ” มากกว่ากัน?