“นักบุญทุนชาวบ้าน” เมื่อการทำบุญอาศัยเงินบริจาคของประชาชน

คำว่า “นักบุญทุนชาวบ้าน” ในมุมมองเชิงวิพากษ์ เป็นคำที่ใช้เรียกคนบางกลุ่มที่ทำกิจกรรมช่วยเหลือสังคมโดยอาศัยเงินหรือสิ่งของที่ประชาชนร่วมบริจาค ไม่ได้ใช้เงินส่วนตัวทั้งหมดในการดำเนินงาน แต่ท้ายที่สุดชื่อของผู้ดำเนินการกลับเป็นสิ่งที่ผู้คนจดจำมากที่สุด

การเรี่ยไรหรือเปิดรับบริจาคไม่ได้หมายความว่าเป็นเรื่องผิด เพราะในสังคมมีองค์กรและบุคคลจำนวนมากที่ระดมทุนเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัย คนยากจน เด็ก ผู้ป่วย หรือชุมชนที่ขาดแคลน และเงินจากประชาชนก็สามารถสร้างประโยชน์ได้จริง หากมีการบริหารจัดการอย่างโปร่งใส

ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อประชาชนไม่สามารถรู้ได้อย่างชัดเจนว่า เงินที่บริจาคเข้ามามีจำนวนเท่าไร และถูกนำไปใช้กับอะไรบ้าง

บางครั้งภาพที่ประชาชนเห็นคือบุคคลหนึ่งนำสิ่งของไปแจกหรือเดินทางไปช่วยเหลือผู้เดือดร้อน จนได้รับคำชื่นชมว่าเป็นคนใจบุญ แต่เบื้องหลังสิ่งของเหล่านั้นอาจมาจากเงินบริจาคของคนจำนวนมาก

เมื่อชื่อเสียงกลับไปอยู่ที่คนดำเนินการเพียงคนเดียว จึงเกิดคำถามว่า คนที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น “ผู้ให้” แท้จริงแล้วกำลังให้จากทรัพย์สินของตัวเอง หรือทำหน้าที่รวบรวมทรัพย์สินของคนอื่นเพื่อนำไปช่วยเหลือต่อกันแน่

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การต่อต้านการบริจาค แต่คือ ความโปร่งใส

หากมีการเปิดรับเงินเพื่อวัตถุประสงค์ใด ก็ควรแจ้งให้ผู้บริจาครู้ว่าเงินถูกนำไปใช้ตามวัตถุประสงค์นั้นจริงหรือไม่ มีค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานเท่าไร และเงินที่เหลือถูกจัดการอย่างไร เพราะเงินบริจาคทุกบาทเกิดขึ้นจากความไว้วางใจของประชาชน

ในวันที่การเปิดรับบริจาคทำได้ง่ายผ่านโซเชียลมีเดีย การตรวจสอบข้อมูลก่อนโอนเงินจึงมีความสำคัญมากขึ้น ผู้บริจาคควรดูให้ชัดว่าใครเป็นผู้รับเงิน เงินจะถูกนำไปใช้เพื่ออะไร ช่องทางรับเงินตรงกับผู้ดำเนินการหรือโครงการหรือไม่ และหลังจากนั้นมีหลักฐานหรือข้อมูลการใช้เงินให้ติดตามได้มากน้อยเพียงใด

หากเป็นโครงการที่รับเงินจากคนจำนวนมาก การเปิดเผยข้อมูลรับ–จ่ายหรือรายงานผลที่ตรวจสอบได้ ย่อมช่วยให้ผู้บริจาคเห็นว่าเงินของตนถูกนำไปใช้อย่างไร และลดการพึ่งพาเพียงภาพหรือคำบอกเล่าบนโซเชียลมีเดีย

การช่วยเหลือคนอื่นเป็นเรื่องที่ดี แต่ ความดีไม่ควรกลายเป็นเกราะกำบังไม่ให้ตรวจสอบเงินบริจาค

เพราะเงินที่นำไปช่วยเหลืออาจไม่ได้เป็นเงินของ “นักบุญ” เพียงคนเดียว แต่อาจเป็นเงินของชาวบ้านหลายร้อยหรือหลายพันคนที่เชื่อใจและยอมควักเงินของตัวเองออกมาเพื่อช่วยคนอื่น

ดังนั้น สิ่งที่ควรได้รับการยกย่องจึงไม่ใช่เพียงภาพของคนที่นำของไปแจก แต่ควรเป็นระบบการช่วยเหลือที่ โปร่งใส ตรวจสอบได้ และเคารพเงินทุกบาทของผู้บริจาค