พบฉลามเดินได้ชนิดใหม่ ทำไมนักวิทยาศาสตร์สนใจครีบที่เหมือนขา

นักวิจัยยืนยันการพบฉลามเดินได้ชนิดใหม่ในน่านน้ำปาปัวนิวกินี เพิ่มจำนวนสมาชิกในกลุ่มนี้เป็น 10 ชนิด พร้อมเปิดมุมใหม่ของสัตว์ทะเลที่ปรับตัวกับพื้นที่น้ำตื้นได้อย่างน่าทึ่ง

ฉลามที่ “เดินได้” ไม่ใช่ภาพจากหนังหรือสารคดีแต่งเติม แต่เป็นฉลามกลุ่มหนึ่งที่ใช้ครีบช่วยพาตัวเองเคลื่อนบนพื้นแนวปะการัง โดยเฉพาะช่วงน้ำลงที่น้ำตื้นมากจนการว่ายน้ำไม่ใช่วิธีที่สะดวกที่สุด

ล่าสุด นักวิจัยยืนยันการพบฉลามเดินได้ชนิดใหม่ในน่านน้ำทางตะวันออกเฉียงใต้ของปาปัวนิวกินี ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Hemiscyllium dudgeonae หรือ Dudgeon’s walking shark ทำให้จำนวนฉลามเดินได้ในสกุลนี้เพิ่มเป็น 10 ชนิด

ฉลามเดินได้ เดินอย่างไร

คำว่าเดินในที่นี้ไม่ได้หมายความว่าฉลามมีขาเหมือนสัตว์บก แต่หมายถึงการใช้ ครีบอกและครีบท้อง ดันตัวไปบนพื้นทะเล ลักษณะการขยับคล้ายการก้าวสลับซ้ายขวา มากกว่าการว่ายน้ำแบบฉลามที่หลายคนคุ้นภาพ

พฤติกรรมนี้พบได้ในฉลามกลุ่ม epaulette shark หรือ walking shark ซึ่งมักอาศัยอยู่ตามแนวปะการังน้ำตื้น แทนที่จะพึ่งการว่ายกลางน้ำเพียงอย่างเดียว มันใช้ครีบช่วยเคลื่อนตัวไปตามพื้น เพื่อหาอาหารและผ่านพื้นที่ที่ฉลามขนาดใหญ่เข้าไปได้ยาก

นักวิจัยระบุว่าฉลามกลุ่มนี้กินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังตามพื้นทะเล และไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ โดยฉลามชนิดใหม่ที่พบมีขนาดราวหนึ่งเมตร และมีลวดลายบนลำตัวต่างจากชนิดที่เคยรู้จักมาก่อน

ทำไมการเดินจึงมีประโยชน์

แนวปะการังช่วงน้ำลงเป็นพื้นที่ที่เต็มไปด้วยช่องว่าง แอ่งน้ำตื้น ก้อนหิน และสัตว์ตัวเล็กจำนวนมาก สำหรับฉลามที่ว่ายน้ำเป็นหลัก พื้นที่แบบนี้อาจเคลื่อนตัวลำบาก

แต่ฉลามเดินได้กลับใช้พื้นที่นี้เป็นข้อได้เปรียบ

มันสามารถขยับผ่านพื้นน้ำตื้น ค่อย ๆ สำรวจซอกปะการัง และเข้าถึงอาหารอย่างกุ้ง ปู หนอนทะเล หรือสัตว์ขนาดเล็กตามพื้นทะเล โดยลดการปะทะกับนักล่าขนาดใหญ่ที่มักอยู่ในน้ำลึกกว่า

นี่ทำให้ครีบที่ดูเหมือนเป็นอวัยวะธรรมดา กลายเป็นเครื่องมือสำคัญต่อการอยู่รอดในพื้นที่เฉพาะ

ชนิดใหม่ที่พบต่างจากเดิมอย่างไร

รายงานวิจัยระบุว่า นักวิจัยใช้ทั้งการสำรวจภาคสนาม ลักษณะลวดลาย และข้อมูลพันธุกรรมเพื่อยืนยันว่า Hemiscyllium dudgeonae เป็นชนิดใหม่ ไม่ใช่เพียงความแตกต่างเล็กน้อยของฉลามชนิดเดิม

จุดที่ถูกสังเกตตั้งแต่แรกคือ ลวดลายสีขาวคล้ายขีดบนลำตัวสีน้ำตาล ซึ่งต่างจากลายจุดแบบเสือดาวที่นักวิจัยคาดว่าจะพบในกลุ่มใกล้เคียง

ในการสำรวจ ทีมวิจัยพบฉลามที่มีลักษณะเดียวกันรวม 12 ตัว ก่อนนำตัวอย่างไปตรวจยืนยันทางพันธุกรรม และผลวิเคราะห์สนับสนุนว่าเป็นชนิดใหม่ของสกุล Hemiscyllium

ความสำคัญไม่ได้อยู่แค่คำว่า “เดินได้”

สิ่งที่ทำให้การค้นพบนี้น่าสนใจ ไม่ใช่แค่พฤติกรรมที่ดูแปลกตา แต่ยังรวมถึงภาพรวมของวิวัฒนาการในทะเลเขตร้อน

ฉลามส่วนใหญ่ถูกจดจำในฐานะนักว่ายน้ำที่รวดเร็ว แต่ฉลามกลุ่มนี้เลือกใช้กลยุทธ์ต่างออกไป คืออาศัยในพื้นที่น้ำตื้นเฉพาะทาง ใช้ครีบเพื่อเคลื่อนที่บนพื้น และหาอาหารในบริเวณที่คู่แข่งน้อยกว่า

งานวิจัยยังระบุว่าการกระจายตัวของฉลามเดินได้ในปาปัวนิวกินีซับซ้อนกว่าที่เคยเข้าใจ บางชนิดมีพื้นที่ทับซ้อนในภูมิภาคเดียวกัน แต่ไม่ได้พบอยู่ร่วมจุดเดียวกันโดยตรง

ยังมีประเด็นอนุรักษ์ที่ต้องตามต่อ

ฉลามเดินได้ชนิดใหม่นี้ถูกพบในพื้นที่ค่อนข้างจำกัดบริเวณตะวันออกเฉียงใต้ของปาปัวนิวกินี นักวิจัยจึงมองว่ามันอาจมีความเสี่ยงจากถิ่นอาศัยที่จำกัด การเสื่อมโทรมของแนวปะการัง การทำประมง และการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมทางทะเล

ขณะนี้ยังต้องมีข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อประเมินสถานะด้านการอนุรักษ์อย่างเป็นทางการ โดยทีมวิจัยระบุว่าต้องการเก็บข้อมูลเพิ่ม เพื่อช่วยให้การประเมินของ IUCN Red List ชัดเจนขึ้น

สำหรับผู้อ่านทั่วไป เรื่องนี้ทำให้เห็นอีกด้านของฉลามที่มักถูกจำในภาพนักล่ากลางทะเลลึก ความจริงแล้วฉลามบางกลุ่มมีวิถีชีวิตเฉพาะทาง ขนาดไม่ใหญ่ และปรับตัวกับแนวปะการังน้ำตื้นได้ละเอียดกว่าที่หลายคนคาดไว้

การพบฉลามเดินได้ชนิดใหม่จึงเป็นทั้งข่าวการค้นพบสัตว์ชนิดใหม่ และข้อมูลอีกชิ้นที่ช่วยให้เข้าใจว่าโลกใต้ทะเลยังมีความหลากหลายซ่อนอยู่มาก โดยเฉพาะในพื้นที่เขตร้อนที่ยังสำรวจได้ไม่ทั่วถึง

KEY TAKEAWAYS:

• นักวิจัยยืนยันการพบฉลามเดินได้ชนิดใหม่ในน่านน้ำปาปัวนิวกินี ชื่อ Hemiscyllium dudgeonae
• ฉลามกลุ่มนี้ไม่ได้มีขา แต่ใช้ครีบอกและครีบท้องช่วยเคลื่อนตัวบนพื้นแนวปะการัง
• การพบชนิดใหม่นี้ทำให้จำนวนฉลามเดินได้ในสกุล Hemiscyllium เพิ่มเป็น 10 ชนิด
• นักวิจัยใช้ทั้งลักษณะภายนอก ลวดลาย และข้อมูลพันธุกรรมในการยืนยันชนิดใหม่
• ขอบเขตถิ่นอาศัยที่จำกัดทำให้ยังต้องติดตามประเด็นการอนุรักษ์ต่อไป