จุดกำเนิดของ "ฉลามวาฬ" ยักษ์ใหญ่ผู้ใจดี

ฉลามวาฬ ยักษ์ใหญ่ผู้ใจดี เป็นสิ่งมีชีวิตที่สืบทอดสายพันธุ์มาอย่างยาวนานจนเรียกได้ว่าเป็น "ฟอสซิลที่มีชีวิต"อีกชนิดหนึ่งของโลกเลยทีเดียว

หากย้อนดูเส้นทางวิวัฒนาการของยักษ์ใหญ่ใจดีกลุ่มนี้ สามารถแบ่งไทม์ไลน์ออกได้ดังนี้ครับ
 

1. บรรพบุรุษยุคดึกดำบรรพ์ (ประมาณ 400 ล้านปีก่อน)
ก่อนที่จะมาเป็นฉลามวาฬ สายพันธุ์ "ฉลาม" โดยรวมนั้นถือกำเนิดขึ้นมาบนโลกก่อนไดโนเสาร์เสียอีก (ไดโนเสาร์เกิดเมื่อประมาณ 230 ล้านปีก่อน) ฉลามยุคแรกเริ่มมีโครงสร้างเป็นกระดูกอ่อน ซึ่งเป็นคุณลักษณะเด่นที่ส่งทอดมาถึงฉลามวาฬในปัจจุบัน

 2. การแยกสายวิวัฒนาการ (ประมาณ 100-600 ล้านปีก่อน)
ฉลามวาฬจัดอยู่ในอันดับ Orectolobiformes (กลุ่มฉลามพรม) ซึ่งบรรพบุรุษของฉลามกลุ่มนี้มักจะอาศัยอยู่ตามพื้นท้องทะเล อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไป บรรพบุรุษของฉลามวาฬได้แยกสายวิวัฒนาการออกมาเพื่อละทิ้งการเป็นนักล่าที่หากินตามพื้นทราย แล้วเปลี่ยนมาเป็น "นักกรองกิน" (Filter Feeder)ที่ว่ายน้ำหากินบริเวณกลางน้ำและผิวน้ำแทน

 3. การปรากฏตัวของฉลามวาฬยุคปัจจุบัน (ประมาณ 28-60 ล้านปีก่อน)
ยุคอีโอซีน (Eocene) จากหลักฐานทางฟอสซิล (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นฟอสซิลซี่ฟันขนาดเล็กเนื่องจากร่างกายส่วนใหญ่เป็นกระดูกอ่อนที่ย่อยสลายง่าย) นักวิทยาศาสตร์คาดว่า สายพันธุ์ฉลามวาฬที่มีลักษณะใกล้เคียงกับในปัจจุบัน เริ่มมีวิวัฒนาการเด่นชัดขึ้นในช่วงประมาณ 28 ถึง 60 ล้านปีก่อน
ทำไมถึงตัวใหญ่ขึ้น?:การที่พวกมันวิวัฒนาการจนมีขนาดตัวใหญ่ยักษ์ คาดว่าเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของกระแสน้ำในมหาสมุทรที่ทำให้เกิดพื้นที่ที่มี "แพลงก์ตอน" หนาแน่น การมีขนาดตัวที่ใหญ่ช่วยให้พวกมันสามารถเดินทางระยะไกลข้ามมหาสมุทรเพื่อตามหาแหล่งอาหาร และช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกล่าโดยสัตว์ร้ายในยุคดึกดำบรรพ์ (เช่น เมกะโลดอน) ได้เป็นอย่างดี
แม้ว่าพวกเขาจะมีคำว่า "ฉลาม" อยู่ในชื่อ และมีขนาดตัวที่ใหญ่โตมโหฬารจนน่าเกรงขาม (ยาวได้ถึง 12-18 เมตรเลยทีเดียว!) แต่พฤติกรรมของพวกเขานั้นกลับตรงกันข้ามกับภาพจำของฉลามทั่วไปอย่างสิ้นเชิงครับ

ทำไมฉลามวาฬถึงได้ชื่อว่า "ยักษ์ใหญ่ใจดี"?
ไม่กินคน ไม่ดุร้าย อาหารโปรดของฉลามวาฬคือสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ อย่าง แพลงก์ตอน, เคย, และปลาตัวเล็ก ๆ เท่านั้น พวกเขาไม่มีฟันแหลมคมไว้กัดเคี้ยวเหมือนฉลามล่าเหยื่อ แต่จะใช้วิธีอ้าปากกว้าง ๆ เพื่อกรองกินอาหารพร้อมกับน้ำทะเลแทนเป็นมิตรกับนักดำน้ำ: พวกเขาเป็นสัตว์ที่รักสงบ อารมณ์ดี และมักจะว่ายน้ำช้า ๆ (ประมาณ 5 กิโลเมตรต่อชั่วโมง) ทำให้นักดำน้ำสามารถว่ายน้ำเคียงคู่ไปกับพวกเขาได้โดยไม่มีอันตราย (แต่กฎสำคัญคือเราห้ามไปจับหรือสัมผัสตัวเขานะครับ เพื่อความปลอดภัยและไม่เป็นการรบกวนผิวหนังของเขา)
ลายนิ้วมือเฉพาะตัว: จุดสีขาวบนตัวของฉลามวาฬแต่ละตัวจะมีเอกลักษณ์ไม่ซ้ำกันเลย เหมือนกับลายนิ้วมือของมนุษย์ ทำให้นักวิทยาศาสตร์ใช้จุดเหล่านี้ในการจำแนกและติดตามประชากรของพวกเขาได้ครับ
น่ารู้เพิ่มเติม: ในประเทศไทยของเรา ฉลามวาฬถูกจัดให้เป็นหนึ่งใน "สัตว์ป่าสงวน"ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า ซึ่งแปลว่าพวกเขาได้รับการคุ้มครองขั้นสูงสุดตามกฎหมายไทยครับ
คุณกำลังสนใจเรื่องของฉลามวาฬเป็นพิเศษ หรือกำลังวางแผนจะไปดำน้ำดูยักษ์ใหญ่ใจดีตัวจริงอยู่หรือเปล่าครับ?

 สรุปความสำเร็จด้านวิวัฒนาการ
การ "กำเนิด" มาเพื่อเป็นยักษ์ใหญ่ผู้รักสงบของฉลามวาฬ ถือเป็นกลยุทธ์การเอาตัวรอดที่ยอดเยี่ยม:
เปลี่ยนฟันแหลมคม ให้กลายเป็นซี่กรองขนาดเล็กเพื่อกินแพลงก์ตอน (ลดคู่แข่งทางการล่า)
พัฒนาผิวหนังให้หนาถึง 10 เซนติเมตร (หนาที่สุดในบรรดาสัตว์โลก) เพื่อเป็นเกราะป้องกันภัย
"ยักษ์ใหญ่ใจดีแห่งท้องทะเล"เป็นฉายาที่คู่ควรที่สุดสำหรับ "ฉลามวาฬ" (Whale Shark)เลยครับ