เรามีคำขวัญประจำวันเด็กไปทำไมและมันบอกอะไรเกี่ยวกับผู้ใหญ่ในสังคมไทย

ทุกปีพอถึงวันเด็ก สิ่งหนึ่งที่คนไทยแทบจะรอฟังกันโดยอัตโนมัติคือคำขวัญประจำวันเด็ก

บางคนจำได้ บางคนจำไม่ได้

บางคนอ่านแล้วพยักหน้า

บางคนอ่านแล้วแซวว่า เด็กเข้าใจจริงไหม

และบางคนก็อดถามไม่ได้ว่า เรามีคำขวัญวันเด็กไปทำไมกันแน่

ถ้ามองแบบตรงไปตรงมา คำขวัญวันเด็กคือข้อความสั้น ๆ ที่ผู้ใหญ่ในสังคมอยากส่งต่อให้เด็กในปีนั้น

มันมักสะท้อนสิ่งที่สังคมอยากเห็นจากเด็ก เช่น ความขยัน ความซื่อสัตย์ ความมีวินัย ความรักชาติ ความสามัคคี หรือการรู้เท่าทันโลก

แต่ถ้ามองให้ลึกกว่านั้น คำขวัญวันเด็กไม่ได้พูดถึงเด็กอย่างเดียว

มันพูดถึงความคาดหวังของผู้ใหญ่ด้วย

เพราะทุกครั้งที่ผู้ใหญ่เขียนคำขวัญให้เด็ก เรากำลังบอกโดยอ้อมว่า ผู้ใหญ่คิดว่าเด็กควรเป็นคนแบบไหนในอนาคต

บางยุคเน้นเรื่องความรักชาติ

บางยุคเน้นเรื่องความสามัคคี

บางยุคเน้นเรื่องเทคโนโลยี

บางยุคเน้นเรื่องคุณธรรมและความรับผิดชอบ

ดังนั้นคำขวัญวันเด็กจึงคล้ายกระจกเล็ก ๆ ที่สะท้อนบรรยากาศของสังคมในแต่ละช่วงเวลา

ถ้าประเทศกังวลเรื่องการศึกษา คำขวัญก็มักพูดถึงการเรียนรู้

ถ้าสังคมกังวลเรื่องวินัย คำขวัญก็มักพูดถึงความรับผิดชอบ

ถ้าโลกเปลี่ยนเร็ว คำขวัญก็มักพูดถึงการปรับตัวและเทคโนโลยี

แต่คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ เด็กได้อะไรจากคำขวัญจริงไหม

คำตอบคือ ได้บ้าง แต่ไม่ใช่ทั้งหมด

เด็กอาจจำประโยคได้ อาจได้ฟังครูอธิบาย หรืออาจรู้สึกว่าผู้ใหญ่กำลังให้ความสำคัญกับพวกเขาในวันนั้น

แต่คำขวัญเพียงประโยคเดียวไม่สามารถเปลี่ยนชีวิตเด็กได้ หากชีวิตจริงรอบตัวเด็กไม่ได้สนับสนุนสิ่งนั้น

ถ้าเราบอกให้เด็กซื่อสัตย์ แต่ผู้ใหญ่โกงต่อหน้าเด็ก เด็กจะเชื่อการกระทำมากกว่าคำขวัญ

ถ้าเราบอกให้เด็กมีวินัย แต่ระบบรอบตัวไม่ยุติธรรม เด็กก็จะเรียนรู้ความจริงจากสังคมมากกว่าป้ายคำขวัญบนเวที

ถ้าเราบอกให้เด็กกล้าคิด แต่ทุกครั้งที่เด็กถามกลับถูกดุว่าอย่าถามมาก คำขวัญก็อาจกลายเป็นเพียงประโยคสวย ๆ เท่านั้น

นี่ไม่ได้แปลว่าคำขวัญวันเด็กไม่มีประโยชน์

แต่มันควรเป็นจุดเริ่มต้นของบทสนทนา ไม่ใช่จุดจบ

ผู้ใหญ่ควรถามต่อว่า ถ้าอยากให้เด็กเป็นแบบที่คำขวัญเขียนไว้ เราจะสร้างบ้าน โรงเรียน และสังคมแบบไหนให้เขาเติบโต

เพราะเด็กไม่ได้โตจากคำพูดของผู้ใหญ่เพียงอย่างเดียว

เด็กโตจากสิ่งที่เห็นทุกวัน

โตจากวิธีที่ผู้ใหญ่ปฏิบัติต่อกัน

โตจากโอกาสที่ได้รับ

โตจากพื้นที่ที่เปิดให้ถาม ลองผิด ลองถูก และเป็นตัวเองได้อย่างปลอดภัย

สุดท้ายแล้ว เรามีคำขวัญวันเด็กไม่ใช่เพียงเพื่อให้เด็กท่องจำ

แต่เพื่อเตือนผู้ใหญ่ด้วยว่า เด็กในวันนี้คือผลลัพธ์ของสังคมที่เราช่วยกันสร้างขึ้น

ถ้าอยากให้เด็กดี ฉลาด กล้าคิด และมีอนาคต ผู้ใหญ่ก็ต้องทำให้โลกที่เด็กอยู่ดีพอให้เขาเติบโตเป็นแบบนั้นได้จริง

ไม่อย่างนั้นคำขวัญวันเด็กก็จะเป็นแค่ประโยคประจำปีที่ผู้ใหญ่เขียนให้เด็กอ่าน แต่เด็กใช้ชีวิตอยู่ในโลกที่ไม่ตรงกับคำขวัญเลยแม้แต่น้อย