ซื้อหนังสือมาดองไว้เต็มบ้าน แต่ทำไมแค่ตอนซื้อก็รู้สึกอิ่มใจแล้ว

หลายคนมีหนังสืออยู่บนชั้นมากกว่าที่เคยอ่านจบ บางเล่มซื้อมาเมื่อหลายปีก่อน ยังไม่เคยเปิดหน้าแรกด้วยซ้ำ แต่ทุกครั้งที่เดินเข้าร้านหนังสือหรือกดสั่งซื้อออนไลน์ กลับรู้สึกตื่นเต้นและมีความสุขอย่างประหลาด

สิ่งที่น่าสนใจคือ ความสุขนั้นมักเกิดขึ้นตั้งแต่ตอนหยิบหนังสือเข้าตะกร้า ตอนกดจ่ายเงิน หรือแม้แต่ตอนรอพัสดุมาส่ง ทั้งที่เนื้อหาภายในหนังสือยังไม่เคยถูกอ่านเลยแม้แต่น้อย

ในภาษาญี่ปุ่นมีคำเรียกพฤติกรรมนี้ว่า Tsundoku หมายถึงการซื้อหนังสือมาสะสมหรือดองไว้โดยยังไม่ได้อ่าน และปรากฏการณ์นี้พบได้ทั่วโลกจนกลายเป็นเรื่องปกติของคนรักหนังสือจำนวนมาก

คำถามคือ เรากำลังรักการอ่านจริง ๆ หรือกำลังหลงรักความรู้สึกบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับหนังสือมากกว่า

นักจิตวิทยาพบว่า สมองมนุษย์ตอบสนองต่อเป้าหมายในอนาคตได้รุนแรงไม่แพ้การได้รับผลลัพธ์จริง การซื้อหนังสือหนึ่งเล่มไม่ได้เป็นเพียงการซื้อกระดาษกับหมึก แต่เป็นการซื้อภาพอนาคตของตัวเอง

เมื่อคุณหยิบหนังสือเรื่องการลงทุน สมองอาจจินตนาการถึงตัวเองที่ฉลาดขึ้น เมื่อซื้อหนังสือประวัติศาสตร์ สมองอาจเห็นภาพตัวเองเป็นคนมีความรู้รอบด้าน หรือเมื่อซื้อหนังสือพัฒนาตนเอง สมองอาจกำลังจินตนาการถึงชีวิตที่ดีขึ้นในอนาคต

สิ่งที่เราซื้อจึงไม่ใช่แค่หนังสือ แต่เป็นตัวตนในเวอร์ชันที่เราอยากเป็น

ที่น่าสนใจคือ สมองมักให้รางวัลกับการเริ่มต้นมากกว่าที่หลายคนคิด การกดสั่งซื้อ การวางแผนว่าจะอ่าน หรือการรู้สึกว่ากำลังพัฒนาตัวเอง สามารถกระตุ้นความพึงพอใจได้ทันที แม้การอ่านจริงจะยังไม่เกิดขึ้นเลย

ในบางกรณี ความรู้สึกว่าเราได้ก้าวไปสู่เป้าหมายแล้ว อาจลดแรงผลักดันในการลงมือทำจริงด้วยซ้ำ สมองได้รับความพึงพอใจส่วนหนึ่งไปตั้งแต่ขั้นตอนซื้อ ทำให้การนั่งอ่านทีละหลายร้อยหน้าซึ่งต้องใช้ความพยายามสูง กลายเป็นเรื่องที่เลื่อนออกไปเรื่อย ๆ

อย่างไรก็ตาม การมีหนังสือที่ยังไม่ได้อ่านจำนวนมากไม่ได้เป็นเรื่องเลวร้ายเสมอไป นักคิดหลายคนมองว่าชั้นหนังสือที่เต็มไปด้วยเล่มที่ยังไม่อ่าน คือเครื่องเตือนใจถึงสิ่งที่เรายังไม่รู้ และเป็นแรงกระตุ้นให้เรียนรู้ต่อไป

ปัญหาจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อการสะสมหนังสือเข้ามาแทนที่การเรียนรู้จริง เราอาจเริ่มใช้การซื้อเป็นตัวแทนของการพัฒนาตนเอง จนรู้สึกเหมือนกำลังก้าวหน้า ทั้งที่ความรู้ยังไม่ได้เข้าสู่สมองแม้แต่น้อย

ดังนั้น คำตอบอาจอยู่ตรงกลางระหว่างสองมุมมอง เราไม่ได้ซื้อหนังสือเพราะไม่อยากรู้จริงเสียทีเดียว แต่เราก็ไม่ได้ซื้อเพราะอยากอ่านอย่างเดียวเช่นกัน สิ่งที่ทำให้การซื้อหนังสือมีความสุขมาก คือการที่มันเปิดโอกาสให้เราจินตนาการถึงตัวเองในเวอร์ชันที่ฉลาดขึ้น เก่งขึ้น หรือเข้าใจโลกมากขึ้น และบางครั้งสมองก็หลงรักภาพฝันนั้นมากพอ จนความสุขเกิดขึ้นตั้งแต่ตอนจ่ายเงิน ก่อนที่เราจะเปิดอ่านหน้าแรกเสียอีก