ของใช้ยุค 90–2000 ที่เด็กวันนี้อาจไม่รู้จัก แต่เคยอยู่ในชีวิตเราทุกวัน

ของบางอย่างที่เคยอยู่รอบตัวเราทุกวัน วันนี้กลายเป็นของแปลกสำหรับเด็กหลายคนไปแล้ว ทั้งตู้โทรศัพท์สาธารณะ ร้านเช่าวิดีโอ แผ่น CD เครื่องเล่น MP3 และกล้องดิจิทัล

ความรู้สึกนี้มักเกิดขึ้นแบบไม่ทันตั้งตัว เวลาได้คุยกับคนอายุน้อยกว่า แล้วพบว่าเรื่องที่เคยธรรมดามากในอดีต กลับเป็นสิ่งที่อีกคนไม่เคยเห็น ไม่เคยจับ หรือไม่เคยต้องใช้จริงเลย

ไม่ใช่เพราะคนรุ่นใหม่ไม่สนใจอดีต แต่เพราะชีวิตประจำวันเปลี่ยนเร็วมาก ของหลายชิ้นไม่ได้หายไปในวันเดียว แต่ค่อย ๆ ถูกแทนที่จนเราแทบไม่รู้ตัว

สมัยก่อน ถ้าออกจากบ้านแล้วต้องการโทรหาใครสักคน สิ่งแรกที่ต้องมองหาคือตู้โทรศัพท์สาธารณะ ต้องมีเหรียญ ต้องจำเบอร์ให้ได้ และต้องลุ้นว่าอีกฝ่ายจะรับสายหรือไม่ เสียงหยอดเหรียญ เสียงสัญญาณ และความรีบตอนเงินใกล้หมด กลายเป็นความทรงจำที่เด็กรุ่นสมาร์ตโฟนอาจนึกภาพไม่ออก

วันหยุดของหลายคนก็ไม่ได้เริ่มจากการกดเลือกหนังในแอป แต่เริ่มจากการเดินเข้าร้านเช่าวิดีโอ มองชั้นหนังทีละแถว เลือกการ์ตูน เกม หรือหนังที่อยากดู แล้วจำวันคืนให้ดี เพราะถ้าคืนช้าอาจมีค่าปรับตามมา

แผ่น CD และ DVD ก็เคยเป็นของที่แทบทุกบ้านมี บางคนมีซองเก็บแผ่นเป็นเล่มใหญ่ บางแผ่นมีรอยจนต้องเช็ดแล้วลองเปิดใหม่ เครื่องเล่น MP3 เคยเป็นของพกติดตัวก่อนยุคฟังเพลงออนไลน์ ส่วนกล้องดิจิทัลก็เคยเป็นอุปกรณ์สำคัญเวลาไปเที่ยว ก่อนที่มือถือจะถ่ายรูปได้คมและสะดวกเหมือนทุกวันนี้

สิ่งที่น่าสนใจคือ ของเหล่านี้ไม่ได้หายไปเพราะมันไม่ดี แต่หายไปเพราะหน้าที่ของมันถูกรวมไว้ในอุปกรณ์ชิ้นเดียว

สมาร์ตโฟนทำให้หลายอย่างเกิดขึ้นได้ในเครื่องเดียว โทรหาใครก็ได้ ฟังเพลง ดูหนัง ถ่ายรูป เล่นเกม ค้นหาเบอร์ เปิดแผนที่ ส่งข้อความ และเก็บความทรงจำไว้ในเครื่องเดียวกัน จากเดิมที่แต่ละกิจกรรมต้องมีอุปกรณ์ของตัวเอง

เมื่อมองแบบนี้ ของเก่าจึงไม่ใช่แค่สิ่งของ แต่เป็นหลักฐานเล็ก ๆ ว่าชีวิตเคยเดินช้ากว่านี้มาก การโทรหาใครสักคนต้องตั้งใจมากกว่าเดิม การดูหนังสักเรื่องต้องออกจากบ้านไปเลือก การฟังเพลงต้องมีแผ่น มีเครื่องเล่น หรือมีไฟล์ที่เก็บไว้จริง ๆ

สำหรับคนที่โตมากับยุค 90–2000 ของเหล่านี้อาจไม่ใช่ของหายากในความทรงจำ แต่เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน เป็นของที่เคยวางอยู่ในบ้าน เคยอยู่ในกระเป๋า เคยเสีย เคยซ่อม เคยยืมเพื่อน และเคยทำให้วันธรรมดามีเรื่องให้จำ

สำหรับเด็กยุคนี้ ของชิ้นเดียวกันอาจดูเหมือนของสะสม ของโบราณ หรือของที่เห็นได้เฉพาะในภาพเก่า ความต่างนี้ทำให้บทสนทนาระหว่างคนต่างวัยน่าสนุกขึ้น เพราะของหนึ่งชิ้นอาจเปิดเรื่องเล่าได้ยาวกว่าที่คิด

ลองนึกดูว่า ถ้าวันหนึ่งต้องอธิบายให้เด็กสักคนฟังว่า “กรอเทป” คืออะไร “คืนหนังให้ทัน” สำคัญแค่ไหน หรือทำไมบางคนยังจำเบอร์บ้านเพื่อนได้จนถึงวันนี้ เรื่องเล็ก ๆ เหล่านี้อาจทำให้เห็นชัดว่า เทคโนโลยีไม่ได้เปลี่ยนแค่อุปกรณ์ แต่เปลี่ยนจังหวะชีวิตของคนทั้งรุ่น

บางทีของเก่าที่วางอยู่ในลิ้นชัก อาจไม่ได้มีค่าเพราะราคา แต่อาจมีค่าเพราะมันพาเรากลับไปเจอช่วงเวลาที่ทุกอย่างยังไม่ได้เร็วเท่าวันนี้

ถ้ายังมีแผ่น CD เก่า กล้องดิจิทัล เครื่องเล่น MP3 บัตรโทรศัพท์ หรือรูปถ่ายหน้าร้านเช่าวิดีโอเก็บไว้ ของเหล่านั้นอาจกลายเป็นเรื่องเล่าดี ๆ ให้คนรุ่นใหม่ได้รู้ว่า ก่อนมือถือจะทำได้แทบทุกอย่าง ชีวิตประจำวันของเรามีรายละเอียดมากกว่านั้นเยอะจริง ๆ