ปลา... "ชื่อนี้จริงหรือ?

คนไทยที่เป็นชาวเล หรือ เกี่ยวข้องกับทะเลอาหารทะเลต้องรู้จักเมนูนี้ ครั้งแรกที่ได้ยินชื่อเมนูนี้ของผมย้อนกลับไปสมัยอายุ12-13 ซื้อนิตยสาร​ตกปลาแล้วอ่านเจอชื่อ ยังตกใจว่า บก.นิตยสาร​ปล่อยผ่านมาได้ยังไง แต่พอรู้ว่าเขาเรียกกันแบบนี้จริงๆก็เริ่มยอมรับและทำเคยชินกับมันได้

ผมไปเสิชหาที่มาของคำว่า "ปลา..." พบว่าเป็นเมนูปลาดิบที่มีวัฒนธรรม​มาจากสังคมชาวประมง ใช้ปลาขนาดเล็กพวกปลากุแร ปลาสีกุน มาแล่กินกับน้ำจิ้มรสจัดจ้านมีเครื่องสมุนไพร ผักแนมต่างๆแล้วแต่หาได้ คำว่า...ในที่นี้ไม่ได้มีนัยยะทะลึ่งหรือลามก แต่มีความหมายถึงความอยากกิน อยากรับประทาน ประมาณว่าเสี้ยนอยากกินอีกเรื่อยๆ นี่คือสิ่งที่ผมเจอจากการสืบค้นหาและสอบถามผู้รู้เพื่อนฝูงต่างๆในวงการ

แค่นั้นจริงหรือ?

สำหรับผมๆว่าคำว่า ... มันดูรุนแรง และ แสลงพอตัวเลยกับการนำมาใช้กับอาหาร ผมเลยลองตั้งสมมุติฐาน​ดูใหม่ว่าแล้วถ้ามันไม่ได้มาจากการแสลงทางภาษาล่ะ มันจะเป็นอะไรได้อีก

"เหงียน"

เหงียน เป็นคำนัยยะที่คนไทยใช้เรียกคนเวียดนาม โดยข้อเท็จจริงคือ นามสกุลชาวเวียดนาม (Nguyễn)
​เป็นนามสกุลที่โหลที่สุดในประเทศเวียดนาม (ประมาณ 40% ของประชากร)​ นั่นทำให้คนไทยมักใช้คำว่า เหงียน เรียกแทนคนเชื้อชาติเวียดนาม ด้วยเหตุนี้ผมเองเลยสืบค้นต่อว่าอาหารเวียดนามที่บริโภคปลาดิบที่เป็นปลาทะเลมีบ้างไหม? และนี่คือสิ่งที่ผมเจอ

"Gỏi Cá" (ก๋อย ก๋า) Gỏi แปลว่ายำหรือสลัด Cá แปลว่า"ปลา"

เมนูอาหารเวียดนามที่มีลักษณะเป็นปลาดิบคล้ายยำ มีความโดดเด่นอยู่ที่การใช้สมุนไพรสด ถั่วคั่ว และน้ำจิ้มที่มีรสสัมผัสเฉพาะตัว โดยเมนูที่ใกล้เคียงกับ "ยำ" หรือ "พล่า" ของไทย
โดยมีการแยกชนิดย่อยไปตามชื่อเรียกปลาอีกหลายชนิดเช่น

Gỏi Cá Trích (ยำปลาทู/ปลาหลังเขียว)
Gỏi Cá Mai (ยำปลากะตัก)
Gỏi Cá Nhệch (ยำปลาไหลทะเล)

โดยทุกเมนูเป็นลักษณะ​ปลาดิบแล่เอาแต่เนื้อ กินกับน้ำจิ้มซีฟู๊ดรสเผ็ดหอมด้วยเครื่องปรุงสมุนไพรต่างๆ ขิง ข่า ตะไคร้ ข้าวขั้ว ถั่วบด กินกับผักแนมชนิดต่างๆ...
พอลองดูรูปปุ๊บ ใช่เลย! แทบไม่ต่างกัน เพราะปลา...บ้านเราก็ใช้ชนิดปลาและผักแตกต่างกันไปตามแต่จะหาได้ แต่เบสเป็นน้ำจิ้มรสจัดกับปลาดิบ นอกจากนี้การใช้ถั่วลิสงบดยังชวนนึกไปถึงน้ำจิ้มซีฟู๊ดถั่วตัดแบบบ้านเราด้วย

ทีนี้พอมาดูถึงสำเนียงการออกเสียงของเมนูเวียดนามพวกนี้กัน
• Gỏi Cá Trích = ก๋อย ก๊า จริก
• Gỏi Cá Mai = ก๋อย ก๊า มาย
• Gỏi Cá Nhệch = ก๋อย ก๊า เหญก
แน่นอนว่า ไม่ใช่ภาษาที่ใกล้เคียงกับการมีใช้ในภาษาไทยเลย และไม่ใกล้เคียงกับคำว่า "ปลา..." แต่อย่างใด

แต่กับว่า "เหงียน" ที่แปลว่าคนเวียดนามในภาษาไทยล่ะ ใกล้กว่าไหม? ลองนึกถึงคำว่า เจ๊ก ที่คนไทยใช้เรียกคนเชื้อสายจีน ที่มาจากคำว่า อาเจ็ก ผมว่ามีนัยยะเดียวกัน และถ้าย้อนเวลากลับไปในอดีตถึงยุคต้นของรัตนโกสิน​ในสมัย ร.1 - ร.3 มีชาวเวียดนามอพยพเข้ามาในไทยจำนวนมาก (ญวนอพยพ) โดยเฉพาะกลุ่มที่นับถือคริสต์ ซึ่งมักจะตั้งถิ่นฐานอยู่ตามชายฝั่งทะเลตะวันออก เช่น จันทบุรี และตราด กลุ่มนี้มีความเชี่ยวชาญด้านการเดินเรือและประมงสูงมาก ในอดีตพวกเขาคือ "กำลังหลัก" ในการทำประมงชายฝั่งและต่อเรือในพื้นที่แถบนั้น

จากบริบททั้งหลายผมว่าเป็นไปได้ที่คำว่าปลา...ที่คนไทยเราเรียกกัน อาจเพี้ยนมาจาก "เหงียน" ที่หมายถึงชาวเวียดนาม และเป็นชนชาติที่มีอิทธิพล​ต่อการประมงในอดีต และด้วยลักษณะเมนูที่คล้ายกันแต่อ่านออกเสียงยาก เลยกลายเป็นคนไทยอาจจะเคยเรียกวาา "ปลาเหงียน" จนเพี้ยนเสียงมาเป็น "ปลา..." ในปัจจุบั​น

#ปลา...
#ปลาเหงี่

ยน