จังหวัดที่มี ถ้ำลึกที่สุดในไทย ลึกจนเกือบแตะ 1 กิโลเมตร 

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน เวลาพูดถึงสถานที่ท่องเที่ยวธรรมชาติของไทย หลายคนอาจนึกถึงทะเล ภูเขา หรือน้ำตกก่อนใช่ไหม

แต่จริงๆ แล้ว โลกใต้ดิน ของประเทศไทยก็ซ่อนความน่าทึ่งเอาไว้ไม่แพ้กัน โดยเฉพาะ ถ้ำ ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการธรรมชาตินับล้านปี

และรู้ไหมว่า ประเทศไทยเองก็มีถ้ำที่ลึกระดับโลกซ่อนอยู่เหมือนกัน 

ถ้าถามว่า จังหวัดไหนมีถ้ำลึกที่สุดในไทย คำตอบที่นักสำรวจถ้ำและนักธรณีวิทยาพูดถึงมากที่สุดก็คือ

 จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยเฉพาะพื้นที่อำเภอปางมะผ้า ซึ่งถูกยกให้เป็นหนึ่งในดินแดนถ้ำหินปูนที่ซับซ้อนที่สุดของประเทศไทย

บริเวณนี้มีระบบภูเขาหินปูนขนาดมหึมาที่ก่อตัวมานานหลายล้านปี จนเกิดเป็นโพรง ทางน้ำใต้ดิน และปล่องดิ่งจำนวนมาก กระจายอยู่ทั่วทั้งภูเขา

หนึ่งในถ้ำที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือ ถ้ำผาแดง หรือที่นักสำรวจบางกลุ่มเรียกว่า ถ้ำน้ำดั้น ซึ่งจากข้อมูลการสำรวจหลายชุดพบว่า ถ้ำแห่งนี้มีความลึกจากปากถ้ำลงไปถึงจุดต่ำสุดที่สำรวจได้มากกว่า 400–500 เมตร

และนักสำรวจบางกลุ่มเชื่อว่า ถ้ำในพื้นที่เดียวกันอาจมีความลึกทางธรณีวิทยามากกว่านั้นอีก

ถ้าเทียบให้เห็นภาพ ความลึกระดับนี้เกือบเท่ากับการเอาตึกใบหยก 2 ตึก มาวางต่อกันเลยทีเดียว 

สิ่งที่ทำให้ถ้ำในปางมะผ้าน่าทึ่งไม่ใช่แค่ ความลึก แต่คือความซับซ้อนของเส้นทางด้านใน เพราะหลายถ้ำมีทั้งปล่องแนวดิ่ง ห้องโถงขนาดใหญ่ ทางเดินแคบ น้ำใต้ดิน และลำธารที่ไหลอยู่ภายในภูเขา

นักธรณีวิทยาระบุว่า ภูมิประเทศแบบนี้เรียกว่า คาสต์ (Karst Landscape) ซึ่งเกิดจากน้ำฝนค่อยๆ กัดเซาะหินปูนเป็นเวลาหลายล้านปี จนเกิดเป็นโพรงมหาศาลใต้ดิน

แม่ฮ่องสอนจึงกลายเป็นพื้นที่สำคัญของนักสำรวจถ้ำจากทั้งไทยและต่างประเทศ เพราะยังมีอีกหลายจุดที่ยังสำรวจไม่ครบ และบางแห่งแทบไม่มีมนุษย์เข้าไปถึงเลยด้วยซ้ำ

นอกจากถ้ำผาแดงแล้ว พื้นที่ปางมะผ้ายังมี ถ้ำน้ำลอด ที่มีชื่อเสียงระดับโลกด้วย

จุดเด่นของถ้ำน้ำลอดคือมีลำน้ำไหลทะลุภูเขาทั้งลูก นักท่องเที่ยวสามารถนั่งแพไม้ไผ่ล่องเข้าไปในถ้ำได้ ภายในเต็มไปด้วยหินงอกหินย้อยขนาดใหญ่ และมีห้องโถงธรรมชาติที่สูงจนเหมือนโบสถ์ใต้ดิน

ที่สำคัญ นักโบราณคดียังเคยค้นพบโลงศพไม้โบราณอายุกว่า 2,000 ปีในพื้นที่ถ้ำแถบนี้อีกด้วย ทำให้ปางมะผ้าไม่ได้สำคัญแค่ด้านธรรมชาติ แต่ยังเป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของไทยด้วย

แน่นอนว่า ถ้ำลึก แบบนี้ไม่ได้เปิดให้คนทั่วไปลงไปเที่ยวง่ายๆ  เพราะการสำรวจถ้ำแนวดิ่งถือว่าอันตรายมาก

นักสำรวจต้องใช้เทคนิคโรยตัวด้วยเชือกแบบ Single Rope Technique หรือ SRT ต้องมีอุปกรณ์เฉพาะทาง และต้องรับมือกับสภาพแวดล้อมที่โหดสุดๆ ทั้งความชื้นสูง อากาศเบาบาง ความมืดสนิท และเส้นทางที่อาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา

บางจุดภายในถ้ำแคบจนต้องคลานผ่านทีละคน และหากเกิดฝนตกหนัก น้ำใต้ดินสามารถเพิ่มระดับขึ้นอย่างรวดเร็ว จนกลายเป็นสถานการณ์อันตรายได้ทันที

หลายคนอาจสับสนระหว่าง ถ้ำที่ลึกที่สุด กับ ถ้ำที่ยาวที่สุด ซึ่งจริงๆ แล้วเป็นคนละสถิติกัน

ถ้ำที่ลึกที่สุดจะวัดจากระดับแนวดิ่งจากปากถ้ำลงไปถึงจุดต่ำสุด ส่วนถ้ำที่ยาวที่สุดจะวัดจากระยะทางรวมของทางเดินทั้งหมดภายในถ้ำ

สำหรับประเทศไทย ถ้ำที่ขึ้นชื่อเรื่อง ความยาว คือ ถ้ำพระวังแดง จังหวัดพิษณุโลก และ ถ้ำหลวง–ขุนน้ำนางนอน จังหวัดเชียงราย ที่มีเส้นทางภายในยาวหลายกิโลเมตร

โดยเฉพาะถ้ำหลวงที่เคยกลายเป็นข่าวดังระดับโลกจากภารกิจช่วยเหลือทีมหมูป่าอะคาเดมีในปี 2561 จนทำให้คนทั่วโลกหันมาสนใจระบบถ้ำของประเทศไทยมากขึ้น

ปัจจุบัน นักสำรวจยังเชื่อว่า ประเทศไทยอาจมีถ้ำลึกและถ้ำขนาดใหญ่อีกหลายแห่งที่ยังไม่ถูกค้นพบอย่างสมบูรณ์ โดยเฉพาะตามแนวภูเขาหินปูนในภาคเหนือและภาคตะวันตก

เพราะโลกใต้ดินเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มนุษย์สำรวจได้น้อยมากเมื่อเทียบกับพื้นผิวโลก บางจุดอาจยังซ่อนทั้งระบบนิเวศใหม่ สัตว์หายาก หรือหลักฐานทางโบราณคดีเอาไว้โดยที่เรายังไม่รู้เลยก็ได้ 

แหล่งที่มา

• กรมทรัพยากรธรณี
• กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
• Thailand Cave Exploration Project
• Speleological Society Archives
• งานวิจัยภูมิประเทศคาสต์ในภาคเหนือของประเทศไทย