พื้นที่ในไทยที่พบแร่ Rare Earth อยู่ตรงไหนบ้าง?

ข้อมูลจาก กรมทรัพยากรธรณี ระบุชัดว่า แร่กลุ่มนี้ในไทยมักพบในพื้นที่ที่มี หินแกรนิต และแหล่งแร่ดีบุก โดยเฉพาะแนวภูเขาทางฝั่งตะวันตก ไล่ลงมาจนถึงภาคใต้ฝั่งอันดามัน จังหวัดที่มักถูกพูดถึงก็มีตั้งแต่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ อุทัยธานี กาญจนบุรี ไปจนถึง ระนอง พังงา และสุราษฎร์ธานี ซึ่งเป็นแนวเดียวกับแหล่งเหมืองดีบุกเก่าในอดีต

แร่ในกลุ่มนี้ประกอบด้วยธาตุทั้งหมด 17 ชนิด เช่น Neodymium (Nd) และ Dysprosium (Dy) ซึ่งเป็นตัวหลักที่ใช้ทำแม่เหล็กแรงสูงในมอเตอร์รถยนต์ไฟฟ้า หรือกังหันลม ข้อมูลปี 2023 จาก International Energy Agency ระบุว่า ความต้องการ Rare Earth สำหรับเทคโนโลยีพลังงานสะอาดเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่ม EV และพลังงานลม

พื้นที่ที่มีการพูดถึงบ่อยในไทยอย่าง อุทัยธานี มีรายงานการพบแร่ allanite ซึ่งเป็นแร่ที่มี Rare Earth ผสมอยู่ แต่ต้องย้ำว่ามันไม่ได้หมายความว่าเป็นแหล่งใหญ่ระดับโลก ส่วนกาญจนบุรีก็มีลักษณะคล้ายกัน คือมี Rare Earth แทรกอยู่ในแหล่งแร่ดีบุกเดิม ขณะที่ภาคใต้ฝั่งอันดามัน เช่น ระนองและพังงา จะพบแร่ประเภท monazite และ xenotime ซึ่งเป็นแหล่งสำคัญของ REE จริง แต่ก็อยู่ในระดับแร่หนักที่ต้องผ่านกระบวนการแยกสกัดที่ซับซ้อน

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือ คิดว่าพบแร่แล้วจะขุดมาใช้ได้เลย ความจริงมันไม่ง่ายแบบนั้น เพราะกระบวนการสกัด Rare Earth มีต้นทุนสูงมาก และมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมค่อนข้างแรง ประเทศที่ผลิตหลักของโลกอย่าง China ก็ใช้เวลาหลายสิบปีในการพัฒนาเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานด้านนี้

อีกจุดหนึ่งที่น่าสนใจคือ ภาคอีสาน เช่น นครราชสีมา หรือบุรีรัมย์ มีรายงานเชิงสำรวจว่าพบ REE ในชั้นตะกอน แต่ยังอยู่ในระดับ “ข้อมูลเริ่มต้น” มากกว่า ยังไม่สามารถบอกได้ว่าจะพัฒนาเป็นแหล่งเศรษฐกิจได้จริงหรือไม่

ผมว่าเรื่องนี้น่าสนใจตรงที่ มันทำให้เห็นว่าไทยไม่ได้ขาดทรัพยากร แต่ข้อจำกัดอยู่ที่ “การจัดการและเทคโนโลยี” มากกว่า เราอาจมีของอยู่ใต้ดิน แต่ไม่ได้แปลว่าจะเอามาใช้ได้ทันที หรือคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ

ลองคิดดูเล่น ๆ ว่า ถ้าวันหนึ่งเทคโนโลยีสกัดดีขึ้น ต้นทุนถูกลง แล้วไทยเริ่มพัฒนาแร่กลุ่มนี้จริงจัง มันจะเปลี่ยนบทบาทของประเทศเราในอุตสาหกรรมโลกไปแค่ไหน…หรือสุดท้ายเราจะยังเป็นแค่ผู้มีทรัพยากร แต่ไม่ได้เป็นผู้เล่นตัวจริงเหมือนเดิม?