จังหวัดไทยบนภูเขา และทิวเขาสลับซับซ้อน

แน่นอนว่าไทยไม่มีจังหวัดใดที่มีพื้นที่ทั้งหมดตั้งอยู่บนยอดเขาเพียงอย่างเดียว แต่มีหลายจังหวัดที่ภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาและทิวเขาสลับซับซ้อน รวมถึงมีตัวเมืองหรือแหล่งชุมชนตั้งอยู่ในพื้นที่ราบหุบเขาที่มีความสูงจากระดับน้ำทะเลค่อนข้างมาก โดยจังหวัดที่โดดเด่นในลักษณะนี้ ได้แก่......

จังหวัดแม่ฮ่องสอน: ได้ชื่อว่าเป็น "เมืองสามหมอก" พื้นที่เกือบทั้งหมดเป็นภูเขาสูงชันและป่าไม้ ตัวเมืองตั้งอยู่ในหุบเขาที่ล้อมรอบด้วยเทือกเขาถนนธงชัย ทำให้มีความเป็นธรรมชาติสูงและอากาศเย็นสบายเกือบตลอดปี

จังหวัดเชียงใหม่: มีพื้นที่ภูเขาจำนวนมากและเป็นที่ตั้งของยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศไทย (ดอยอินทนนท์) อำเภอในแถบภูเขาอย่างเช่น อำเภอแม่แจ่ม หรืออำเภอสะเมิง จะมีวิถีชีวิตที่ผูกพันกับพื้นที่สูงอย่างชัดเจน

จังหวัดเชียงราย: พื้นที่ทางตอนเหนือและตะวันตกของจังหวัดเป็นทิวเขาสูง เป็นที่ตั้งของดอยสำคัญหลายแห่ง เช่น ดอยตุง ดอยผาตั้ง และภูชี้ฟ้า

จังหวัดน่าน: มีภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน โดยเฉพาะทิวเขาหลวงพระบางและทิวเขาสันปันน้ำ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าต้นน้ำและมีที่ราบระหว่างหุบเขาไม่มากนัก

จังหวัดเลย: จังหวัดในภาคอีสานที่โดดเด่นเรื่องภูเขา มีภูมิอากาศหนาวเย็นในฤดูหนาว เป็นที่ตั้งของอุทยานแห่งชาติชื่อดังอย่าง ภูกระดึง ภูเรือ และเชียงคาน

นอกจากนี้ยังมีจังหวัดอื่นๆ ที่มีพื้นที่บนภูเขาที่สวยงามและมีชื่อเสียง เช่น จังหวัดเพชรบูรณ์ (บริเวณเขาค้อและภูทับเบิก) และ จังหวัดตาก ซึ่งพื้นที่ทางตะวันตกส่วนใหญ่เป็นป่าเขาและเทือกเขาสูง

หตุผลที่เรารู้สึกว่า "จังหวัดบนภูเขา" กระุกตัวอยู่ทางภาคเหนือเป็นหลัก เป็นเพราะลักษณะทาง ธรณีสัณฐาน (Geomorphology) หรือโครงสร้างของแผ่นดินที่แตกต่างกันในแต่ละภูมิภาค ภาคเหนือมีสัดส่วนพื้นที่ภูเขาต่อพื้นที่ราบสูงที่สุด จึงทำให้จังหวัดส่วนใหญ่ในภาคนั้นถูกนิยามว่าเป็นจังหวัดบนภูเขานั่นเอง

สูงกว่าระดับน้ำทะเล หรือที่มักเรียกเต็มๆ ว่า ความสูงเหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง (Mean Sea Level - MSL) คือ การวัดระยะความสูงของตำแหน่งใดๆ บนพื้นโลก โดยใช้ "ระดับน้ำทะเล" เป็นเกณฑ์มาตรฐานที่จุดศูนย์ (0) เนื่องจากพื้นผิวโลกมีความขรุขระ มีทั้งภูเขาและเหว การจะบอกว่าภูเขาลูกหนึ่ง "สูง" แค่ไหน หากวัดจากพื้นดินแต่ละจุดจะได้ค่าไม่เท่ากัน นักวิทยาศาสตร์จึงใช้ระดับน้ำทะเลซึ่งมีความต่อเนื่องกันทั่วโลกเป็นค่ากลางในการอ้างอิง

เปรียบเทียบกันหน่อย
กรุงเทพมหานคร: ส่วนใหญ่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 1–2 เมตร (บางพื้นที่อาจต่ำกว่าหรือพอๆ กับระดับน้ำทะเล ทำให้ระบายน้ำยากเวลาน้ำหนุน)

ยอดดอยอินทนนท์: สูงกว่าระดับน้ำทะเล 2,565 เมตร

เครื่องบินโดยสาร: มักบินที่ความสูงประมาณ 9,000–11,000 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล