ทำไมต้องสิงคโปร์! แปลกดีโรงกลั่นอยู่ในไทย แต่อิงราคาสิงคโปร์

ถ้ามองจากมุมผู้บริโภค มันดูไม่เมคเซนส์จริงๆ ที่เรามีโรงกลั่นในบ้านตัวเองแต่ต้องไปอ้างอิงราคาจากเกาะเล็กๆ อย่างสิงคโปร์ ระบบนี้เรียกว่า Import Parity Pricing หรือ "ราคาเสมือนนำเข้า" 

เหตุผลเบื้องหลังที่เป็นแบบนี้ มีหลักการทางเศรษฐศาสตร์และกลไกตลาดอยู่ 3 ข้อหลักๆ คือ..

1. ทำไมต้องสิงคโปร์
สิงคโปร์ไม่ได้เป็นคนกำหนดราคาเอง แต่เขาเป็น "ตลาดกลาง" (Trading Hub) ที่ใหญ่ที่สุดในเอเชีย มีคนซื้อขายกันมหาศาล ราคาที่นั่นจึงสะท้อนดีมานด์และซัพพลายที่แท้จริงของภูมิภาค เหมือนที่เราอิงราคาทองคำจากตลาดโลก หรือราคาข้าวสารจากตลาดกลางบางซื่อ

2. หลักการ "ถ้าไม่ขายที่นี่ ไปขายที่นั่นก็ได้กำไรเท่ากัน"
ประเทศไทยใช้ระบบการค้าน้ำมันเสรี โรงกลั่นในไทยสามารถส่งออกน้ำมันได้

ถ้าไทยตั้งราคาถูกกว่าสิงคโปร์: โรงกลั่นก็จะส่งน้ำมันออกไปขายข้างนอกหมด เพราะได้กำไรดีกว่า จนน้ำมันในประเทศขาดแคลน

ถ้าไทยตั้งราคาแพงกว่าสิงคโปร์: พ่อค้าน้ำมันก็จะไปนำเข้าน้ำมันจากสิงคโปร์มาขายแข่ง แทนที่จะซื้อจากโรงกลั่นไทย
ดังนั้น ราคาหน้าโรงกลั่นไทยจึงต้องบวก "ค่าขนส่งเสมือน" และ "ค่าประกันภัย" เข้าไปด้วย เพื่อให้ราคาเท่ากับน้ำมันที่ส่งมาจากสิงคโปร์พอดี (แม้จะไม่ได้ขนมาจริงๆ ก็ตาม)

3. โครงสร้างราคาที่ทำให้เรารู้สึกว่า "แพง"
จริงๆ แล้ว ราคาหน้าโรงกลั่น (เนื้อน้ำมัน) มักจะมีสัดส่วนเพียง 40-60% ของราคาที่เราจ่ายหน้าปั๊มเท่านั้น ส่วนที่เหลือที่ทำให้มันแพงขึ้นคือ:

-ภาษีต่างๆ: ภาษีสรรพสามิต, ภาษีเทศบาล และ VAT (ซึ่งเก็บซ้ำซ้อนทั้งจากเนื้อน้ำมันและค่าการตลาด)

-กองทุนน้ำมันฯ: ตัวแปรสำคัญที่ใช้ "ดึงเงิน" ในช่วงน้ำมันถูกเพื่อไป "อุดหนุน" ในช่วงน้ำมันแพง (หรือบางทีก็เพื่ออุ้มราคาก๊าซหุงต้ม)

-ค่าการตลาด: กำไรของปั๊มและค่าบริหารจัดการ

สรุปสั้นๆคือ..ระบบนี้ถูกออกแบบมาเพื่อ "ความมั่นคงทางพลังงาน" เพื่อให้มั่นใจว่าจะมีน้ำมันใช้ตลอดเวลาและโรงกลั่นไทยสามารถแข่งขันได้ในตลาดโลก แต่แลกมาด้วยความรู้สึกขัดใจของผู้บริโภคที่ว่า "กลั่นเองแต่ต้องบวกค่าส่งจากเมืองนอก" และการอิงราคาสิงคโปร์ช่วยให้มั่นใจว่าจะมีน้ำมันใช้ตลอดเวลาและราคาเป็นไปตามความเป็นจริงของตลาดโลก หากจะคุมราคาให้ต่ำกว่านี้ รัฐบาลอาจต้องใช้เงินงบประมาณมหาศาลเข้าไปอุดหนุน ซึ่งส่งผลกระทบต่อภาระภาษีในระยะยาว