ความสุขที่ถูกซ่อนไว้ในความเจ็บปวด จากการฟังเพลงเศร้า สามารถสร้างความสุขได้

การศึกษาจากมหาวิทยาลัยโตเกียว นักวิจัยให้คน 44 คน ที่เป็นนักดนตรี และ ไม่ใช่นักดนตรี ฟังเพลงเศร้า 2 เพลง และเพลงที่เกี่ยวกับความสุข 1 เพลง หลังจากนั้น พวกเขาให้คะแนนการรับรู้เกี่ยวกับดนตรีและอารมณ์ของตนเอง

ผู้เข้าร่วมการทดลอง บอกว่า ‘เพลงเศร้ากระตุ้นให้เห็นความแตกต่างทางอารมณ์ของเพลงจากอารมณ์ของตนเองมากกว่า เพราะเพลงเศร้า มีความโศกเศร้ามากกว่าอารมณ์ที่พวกเขารู้สึกจริง ๆ  ทำให้พวกเขาไม่เศร้ามากนักในสถานการณ์ของตัวเอง’ (พูดง่าย ๆ คือ คนฟังรู้สึกว่าชีวิตของตัวเองนั้นยังดีกว่าในเพลง)

ความเศร้าที่มาจากเพลง หรือ ศิลปะ อาจเป็นความเพลินเพลิน ความน่าพอใจ เพราะ มันไม่เป็นอันตรายต่อเราจริง ๆ ไม่เหมือนในชีวิตจริงที่อารมณ์ต่าง ๆ ทำให้เรารู้สึกสั่นคลอนได้

ความสุขที่ถูกซ่อนไว้ในความเจ็บปวด

ความเจ็บสามารถสร้างความสุขแบบแปลก ๆ ให้เราได้จริง จากฮอร์โมนเอ็นดอร์ฟิน (Endorphins) หรือ ฮอร์โมนแห่งความสุขที่ปล่อยออกมาเวลาทำกิจกรรมที่สนุกหรือเพลิดเพลินไปกับมัน เช่น ออกกำลังกาย กินของอร่อย นวดสปา หรือการมีเซ็กซ์

หลายครั้งเราก็เพลิดเพลิน ไปกับกิจกรรมที่มีความทรมานแฝงอยู่ มาก-น้อย ช้า-เร็วต่างกันไป เช่น การกินเผ็ด เล่นเครื่องเล่นหวาดเสียว ดูหนังผี ไปจนถึงการดูหนังหรือฟังเพลงเศร้า โดยเฉพาะช่วงที่กำลังอกหัก

สิ่งนี้เรียกว่า ‘Tragedy Paradox’ หรือ ความย้อนแย้ง ที่ใช้ในสถานการณ์ เมื่อคนเราพยายามจะทำอะไรสักอย่างเพื่อลดหรือบรรเทาความเศร้าในชีวิต แต่ก็เจอความสุขในความสวยงามของความเศร้านั้นไปด้วย

ในระหว่างที่กำลังฟังเพลงเศร้า ร่างกายจะปล่อย ฮอร์โมนโพรแลกทิน (Prolactin) ที่สร้างขึ้นเมื่อน้ำตาไหล จะช่วยให้รู้สึกบันเทิงไปกับเพลงที่ฟังดูเจ็บปวด  เมื่อกำลังมีประสบการณ์กับอารมณ์คลื่นความถี่ต่ำ เช่น ความเศร้า โหยหาถึงคนที่คิดถึง ความเครียด จะช่วยให้รู้สึกผูกพันและเชื่อมต่อกับสิ่งที่รู้สึกว่ามีความหมาย ฮอร์โมนตัวนี้ คือ ตัวเดียวกับฮอร์โมนที่จะปล่อยออกมาตอนที่จะได้เป็นพ่อคนแม่คน และ ได้ยินเสียงลูกร้องไห้

สิ่งที่ทำให้ฮอร์โมนตัวนี้เป็นฮอร์โมนที่ปลอดภัยต่ออารมณ์ความรู้สึกทั้งที่ปล่อยออกมาตอนฟังเพลงเศร้า เป็นเพราะระบบรับรู้ของเราจับได้ว่า ‘เรากำลังฟังเพลงเศร้า เพื่อให้นึกถึงช่วงเวลาที่เศร้าตอนนั้น แต่เราไม่ได้กำลังอยู่ในเหตุการณ์ที่ทรมานหดหู่ตอนนี้’ ด้วยเหตุนี้ จึงเกิดการแยกกันระหว่างเรื่องจริงตรงหน้ากับอารมณ์ที่เกิดขึ้น (Dissociation) ความเจ็บปวดทางจิตใจที่หนักหนาจนใจรับไม่ไหวก็ไม่เกิดขึ้น ทว่ากลายเป็นความผ่อนคลาย หรือ สบายใจเข้ามาแทนที่

เพลงเศร้าที่เชื่อมโยงกับความสุข จากบทความ The Pleasures of Sad Music ในปี 2015 กล่าวว่า การฟังเพลงเศร้าจะเป็นประโยชน์ต่อคนคนนั้นได้จริงก็ต่อเมื่อ

1.เจ้าตัวฟังแล้วไม่ได้รู้สึกว่ากำลังโดนจู่โจม หรือ คุกคามจากเพลง

2.ฟังเพลงนั้นแล้วสัมผัสได้ถึงความสวยงามในความเศร้า (Aesthetic) งเช่น ท่วงทำนองที่บาดใจแต่ไพเราะ หรือ เนื้อร้องที่ลึกซึ้งเหลือเกิน

3.เพลงนั้นสร้างประโยชน์ทางจิตวิทยา เปลี่ยนอารมณ์ให้ดีขึ้น ช่วยสร้างความรู้สึกร่วมต่อผู้อื่น (Empathic Feelings) หรือช่วยให้จดจำ และ ตกผลึกกับเหตุการณ์ในอดีตบางอย่าง