ประเทศที่ "อยู่ทุกที่" แต่ไม่มีผืนแผ่นดิน

ทำความรู้จัก Sovereign Military Order of Malta (SMOM)

        ลองนึกภาพว่าคุณถือหนังสือเดินทาง ออกวีซ่าให้คนอื่นได้ มีพาสปอร์ต สกุลเงิน แสตมป์เป็นของตัวเอง มีสถานทูตในกว่า 100 ประเทศ ส่งทูตไปยังสหประชาชาติ และได้รับการยอมรับในฐานะ "รัฐ" จากประเทศเกือบ 130 แห่งทั่วโลก — แต่คุณไม่มีแผ่นดินแม้แต่ตารางเมตรเดียวที่จะเรียกว่า "ประเทศ" ของตัวเอง นี่คือความเป็นจริงอันแปลกประหลาดของ คณะเสนาธิปัตย์แห่งมอลตา (Sovereign Military Order of Malta) หรือที่รู้จักย่อว่า SMOM องค์กรที่มีอายุกว่า 900 ปี ซึ่งยังคงดำรงอยู่ในโลกปัจจุบันในฐานะ "รัฐ" ที่ไม่มีดินแดน

จากอัศวินครูเสดสู่องค์กรมนุษยธรรม

       เรื่องราวทั้งหมดเริ่มต้นในปี ค.ศ. 1048 ณ กรุงเยรูซาเลม การดูแลรักษาผู้แสวงบุญและผู้บาดเจ็บในโรงพยาบาลมีอีกชื่อหนึ่งว่า “Knights Hospitaller”

เมื่อกองทัพครูเสดยึดกรุงเยรูซาเลมได้ในปี ค.ศ. 1099 คณะนี้ก็ขยายบทบาทจากการดูแลผู้ป่วยมาเป็นนักรบเต็มตัว สวมเสื้อคลุมสีดำประดับไม้กางเขนสีขาวแปดแฉก (กลายเป็นสัญลักษณ์ที่เราเห็นจนถึงทุกวันนี้) พวกเขากลายเป็นกองกำลังทหารชั้นยอดแห่งยุคกลาง

ตลอดหลายร้อยปี พวกเขาต้องย้ายถิ่นฐานหลายครั้งจากเยรูซาเลม ไปยังเกาะไซปรัส เกาะโรดส์ และท้ายที่สุดคือ เกาะมอลตา ซึ่งปกครองอยู่นานกว่า 250 ปี จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1798 กองทัพของนโปเลียน โบนาปาร์ต ได้บุกยึดเกาะมอลตา ทำให้คณะเสนาธิปัตย์ต้องระหกระเหินสูญเสียแผ่นดินของตนนับแต่นั้นเป็นต้นมา ในที่สุดเมื่อปี ค.ศ. 1834 พวกเขาได้มาตั้งศูนย์บัญชาการถาวรอยู่ที่ กรุงโรม ประเทศอิตาลี และอยู่ที่นั่นมาจนถึงปัจจุบัน

"รัฐ" ที่ไม่มีแผ่นดินแต่มี "อธิปไตย"

หลังจากสูญเสียมอลตา คณะอัศวินก็ไม่มีดินแดนอีกต่อไป แต่พวกเขาไม่ได้เลิกอ้างสถานะความเป็นรัฐ และที่แปลกคือ โลกก็ยังยอมรับสถานะนั้นอยู่

ปัจจุบันสำนักงานใหญ่ของ SMOM อยู่ที่ Palazzo Malta บนถนน Via Condotti ในกรุงโรม และที่ Villa Malta บนเนินเขา Aventine พื้นที่เหล่านี้มีสถานะ "นอกอาณาเขต" แบบเดียวกับสถานทูต — อิตาลียอมรับว่าพื้นที่เหล่านี้อยู่นอกเขตอำนาจของตน แต่ก็ใหญ่ไม่พอจะเรียกว่า "ประเทศ" ตามความหมายปกติ

สิ่งที่ SMOM มีและยืนยันความเป็นรัฐของตนคือ:

1. หนังสือเดินทาง: ออกหนังสือเดินทางได้จริง มีอยู่ประมาณ 500 เล่มในโลก ส่วนใหญ่ออกให้เจ้าหน้าที่และทูตระดับสูงขององค์กร หนังสือเดินทางนี้ได้รับการยอมรับจากหลายประเทศ
2. แสตมป์และเหรียญ: ผลิตแสตมป์ไปรษณีย์และเหรียญกษาปณ์ของตัวเอง แม้ว่าในทางปฏิบัติจะไม่ได้ใช้หมุนเวียนจริงๆ แต่เป็นที่นิยมในหมู่นักสะสม
3. ความสัมพันธ์ทางการทูต: มีความสัมพันธ์ทางการทูตเต็มรูปแบบกับประเทศกว่า 100 ประเทศ รวมถึงสถานทูตและสถานกงสุลในหลายทวีป และมีสถานะผู้สังเกตการณ์ถาวรในองค์การสหประชาชาติ
4. กฎหมายของตนเอง: มีรัฐธรรมนูญ มีกฎหมาย และมีโครงสร้างการบริหารที่สมบูรณ์

 โครงสร้างและการปกครอง

ผู้นำสูงสุดมีตำแหน่งว่า "เจ้าชายแกรนด์มาสเตอร์" มีสถานะเทียบเท่าระดับประมุขของรัฐ เป็นตำแหน่งตลอดชีวิตที่ได้รับการเลือกตั้งจากสมาชิกชั้นสูง

สมาชิกของ SMOM แบ่งออกเป็นชั้นต่างๆ

     1. ประมุขสูงสุด: เจ้าชายและมหาอัศวิน (Prince and Grand Master) - มีสถานะเทียบเท่าประมุขของรัฐในทางการทูต และมี ตำแหน่ง “เจ้าชาย” ได้รับการเลือกตั้งโดยสภาภายใน ไม่ได้สืบทอดทางสายเลือด

     2. สภารัฐบาลกลาง (Sovereign Council) - เปรียบได้กับ “คณะรัฐมนตรี”

     3. สภาสูงสุด (Chapter General) - ทำหน้าที่คล้าย “สภานิติบัญญัติ” ประชุมทุก 5 ปี

     4. ระบบสมาชิก 3 ชั้น

         - ชั้นที่ 1: อัศวินผู้ถวายสัตย์ (Professed Knights) --> ถือเป็นนักบวชในกฎหมายศาสนจักร

         - ชั้นที่ 2: อัศวินในคำมั่นสัญญา (Knights in Obedience) --> ให้คำมั่นสัญญาในการดำเนินชีวิตตามหลักศาสนา

         - ชั้นที่ 3: สมาชิกฆราวาส --> มีบทบาทสนับสนุนงานมนุษยธรรม

ภารกิจปัจจุบัน

        ปัจจุบันคณะเสนาธิปัตย์แห่งมอลตาไม่ได้จับดาบสู้รบเหมือนในยุคครูเสดแล้ว ภารกิจหลักของพวกเขาคือ งานด้านมนุษยธรรมและการแพทย์ ทำหน้าที่เป็นองค์กรบรรเทาทุกข์และให้ความช่วยเหลือทางการแพทย์ระดับโลก โดยมีสมาชิกกว่า 13,500 คน พร้อมด้วยอาสาสมัคร 95,000 คน และบุคลากรทางการแพทย์อีก 52,000 คน ที่คอยลงพื้นที่ช่วยเหลือผู้คนในพื้นที่สงคราม ภัยพิบัติ และพื้นที่ทุรกันดารในกว่า 120 ประเทศทั่วโลก เรียกได้ว่าเป็นองค์กรการกุศลระดับโลกที่มีโครงสร้างแบบรัฐ

คณะเสนาธิปัตย์แห่งมอลตา สะท้อนว่าโลกของรัฐและอำนาจอธิปไตยไม่ได้เป็นระบบที่ชัดเจนตายตัวอย่างที่เราคิด รัฐไม่ได้หมายความว่าต้องมีแผ่นดิน อำนาจอธิปไตยไม่ได้หมายความว่าต้องมีกองทัพหรือภาษี และความชอบธรรมระหว่างประเทศก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับขนาดหรือพลัง มอลตาสอนเราว่าในโลกที่ซับซ้อน บางครั้งสิ่งที่ "ควรจะเป็นไปไม่ได้" ก็ดำรงอยู่มาได้เกือบพันปี เพียงเพราะมีเหตุผลเพียงพอให้มันมีอยู่ต่อไป