20, 50 หรือ 100 ลิตร? WHO แบ่งระดับการเข้าถึงน้ำใช้ไว้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตัวเลข 20, 50 และ 100+ ลิตรต่อคนต่อวันในตาราง WHO ใช้แบ่งระดับการเข้าถึงน้ำใช้ของครัวเรือน โดยดูระยะทางและเวลาไปเก็บน้ำ ไม่ได้กำหนดโควตาบังคับให้ทุกคนใช้น้ำเท่านี้

ระดับพื้นฐาน (basic access) คือมีแหล่งน้ำห่างจากบ้านราว 100 เมตรถึง 1 กิโลเมตร หรือใช้เวลาเก็บน้ำรวมประมาณ 5–30 นาที ปริมาณที่ได้โดยเฉลี่ยมักไม่เกิน 20 ลิตรต่อคนต่อวัน WHO ระบุว่าปริมาณนี้มักพอสำหรับดื่ม ทำอาหาร ล้างมือและล้างหน้า แต่การอาบน้ำหรือซักผ้าอาจยังทำได้ไม่สะดวก และบางครอบครัวต้องไปใช้น้ำที่อื่น

ระดับกลาง (intermediate access) เริ่มเมื่อมีจุดจ่ายน้ำในบริเวณบ้านผ่านก๊อกอย่างน้อยหนึ่งจุด หรือจุดน้ำอยู่ห่างไม่เกิน 100 เมตร/ใช้เวลาเก็บน้ำไม่เกิน 5 นาที ปริมาณเฉลี่ยอยู่ที่ราว 50 ลิตรต่อคนต่อวัน WHO ประเมินว่าภายใต้สภาพทั่วไป ระดับนี้ช่วยให้ดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคลได้สะดวกขึ้น แต่ช่วงที่มีการระบาดหรือจำเป็นต้องล้างมือบ่อย ความต้องการใช้น้ำก็เพิ่มขึ้นได้

ระดับเหมาะสม (optimal access) คือมีน้ำจ่ายจากก๊อกหลายจุดภายในบ้าน และปริมาณเฉลี่ยสูงกว่า 100 ลิตรต่อคนต่อวัน WHO ระบุว่าบริการแบบนี้มักรองรับสุขอนามัยส่วนบุคคลและการทำความสะอาดบ้านได้ดี ตัวเลขนี้บอกปริมาณที่ครัวเรือนลักษณะดังกล่าวมักเข้าถึงได้

หากแหล่งน้ำอยู่ไกลเกิน 1 กิโลเมตร หรือใช้เวลาเก็บน้ำเกิน 30 นาที WHO จัดว่าเข้าถึงน้ำไม่เพียงพอ ปริมาณที่ได้อาจต่ำจนกระทบทั้งการดื่มและสุขอนามัย จึงเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงด้านสุขภาพสูง เวลาที่ระบุรวมทั้งการเดินทางและการรอรับน้ำ จึงบอกภาระที่ครัวเรือนต้องเจอ

ปริมาณน้ำที่ครัวเรือนได้จริงยังขึ้นกับว่าน้ำไหลสม่ำเสมอหรือไม่ แหล่งจ่ายเชื่อถือได้แค่ไหน และราคาสูงเพียงใด แม้ก๊อกอยู่ใกล้บ้าน หากน้ำไหลขาดช่วงหรือค่าน้ำแพง ครัวเรือนก็อาจมีน้ำใช้ไม่พอเป็นประจำ WHO จึงดูทั้งระยะและเวลาไปเอาน้ำ รวมถึงเงื่อนไขที่ทำให้น้ำใช้ได้จริง

เวลานำกรอบนี้ไปเทียบพื้นที่ ควรดูว่าจุดจ่ายน้ำอยู่ตรงไหน ใช้เวลาเก็บน้ำนานเท่าไร และน้ำไหลสม่ำเสมอหรือไม่ จำนวนลิตรเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพการเข้าถึงน้ำ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th