สะเทือนจักรวาล 4,500 ล้านปี! “ธีอา” ดาวเคราะห์ผู้สละชีพ ก่อกำเนิดเป็นดวงจันทร์

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านรายงานเชิงลึกของ เฟอร์นันโด ดูอาร์เต แห่งบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส ว่าด้วยที่มาของดวงจันทร์ เรื่องที่หลายท่านอาจมองว่าเป็นเพียงเกร็ดความรู้ทางดาราศาสตร์ หากแต่เมื่อพิจารณาอย่างถี่ถ้วนแล้ว กลับเป็นประเด็นที่สั่นสะเทือนความเข้าใจต่อกำเนิดของโลกและการดำรงอยู่ของมนุษย์อย่างลึกซึ้งยิ่ง

นักวิทยาศาสตร์จำนวนมากในปัจจุบันให้การสนับสนุนสิ่งที่เรียกว่า “สมมติฐานการชนปะทะครั้งใหญ่” ซึ่งเสนอว่า เมื่อราว 4,500 ล้านปีก่อน โลกในวัยแรกเริ่มซึ่งยังร้อนระอุและไม่เสถียร ได้ถูกดาวเคราะห์ขนาดประมาณดาวอังคารดวงหนึ่งพุ่งชนอย่างรุนแรง ดาวเคราะห์ดวงนั้นได้รับการตั้งชื่อภายหลังว่า “ธีอา” การปะทะมิใช่เพียงการเฉี่ยวชนธรรมดา แต่เป็นเหตุการณ์ระดับจักรวาลที่ปลดปล่อยมวลสารจำนวนมหาศาลออกสู่อวกาศ เศษหินและฝุ่นเหล่านั้นค่อย ๆ รวมตัวกันภายใต้แรงโน้มถ่วง กลายเป็นดวงจันทร์บริวารของโลกในเวลาต่อมา

กล่าวอย่างตรงไปตรงมา หากไม่มีการชนครั้งนั้น โลกอาจไม่มีดวงจันทร์ และหากไม่มีดวงจันทร์ โลกของเราอาจไม่ได้มีเสถียรภาพทางภูมิอากาศอย่างที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ แรงดึงดูดของดวงจันทร์มีบทบาทสำคัญในการรักษาความมั่นคงของแกนเอียงของโลก ทำให้ฤดูกาลมีแบบแผน ไม่ผันผวนรุนแรงเกินควบคุม นักวิทยาศาสตร์หลายท่านชี้ว่า หากแกนโลกแกว่งไกวอย่างไร้เสถียรภาพ สภาพอากาศอาจแปรปรวนสุดขั้วจนสิ่งมีชีวิตพัฒนาได้ยากยิ่ง

ในอดีตก่อนภารกิจอะพอลโล โลกเคยมีทฤษฎีเกี่ยวกับกำเนิดดวงจันทร์อยู่หลายแนวคิด บ้างเสนอว่าโลกหมุนเร็วจัดจนสะบัดมวลสารออกไป บ้างว่าโลกจับดวงจันทร์ที่ล่องลอยผ่านมาไว้ได้ หรือไม่ก็โลกกับดวงจันทร์ก่อกำเนิดพร้อมกัน ทว่าเมื่อมนุษย์นำตัวอย่างหินจากดวงจันทร์กลับมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ กลับพบความจริงที่น่าตกตะลึง องค์ประกอบทางเคมีของหินดวงจันทร์มีความคล้ายคลึงกับหินบนโลกอย่างยิ่ง อีกทั้งยังมีร่องรอยของการก่อตัวภายใต้ความร้อนสูง สอดคล้องกับเหตุการณ์ชนปะทะรุนแรงมากกว่าทฤษฎีอื่นใด หลักฐานเหล่านี้ทำให้สมมติฐานการชนปะทะครั้งใหญ่กลายเป็นคำอธิบายที่มีน้ำหนักมากที่สุดในปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม คำถามที่ยังค้างคาใจคือ แล้วธีอาหายไปไหน เหตุใดจึงไม่เหลือซากชัดเจนเหมือนกรณีอุกกาบาตที่ล้างเผ่าพันธุ์ไดโนเสาร์ นักวิจัยอธิบายว่า ธีอามีมวลเพียงราวหนึ่งในสิบของโลก เมื่อเกิดการชนปะทะ มวลส่วนใหญ่จึงแตกกระจายและถูกโลกดูดซับเข้าเป็นส่วนหนึ่งของตัวมันเอง บางส่วนรวมตัวเป็นดวงจันทร์ และบางทฤษฎีล่าสุดยังเสนอว่ามวลสารขนาดมหึมาที่จมอยู่ลึกในชั้นเนื้อโลกอาจเป็นเศษซากของธีอา เพียงแต่ยังต้องการการพิสูจน์เพิ่มเติม

ด้วยเหตุนี้ ภารกิจอาร์ทีมิสขององค์การนาซาที่กำลังจะส่งมนุษย์กลับไปดวงจันทร์อีกครั้ง จึงได้รับความสนใจอย่างมาก คราวนี้จะมีการสำรวจพื้นที่ใหม่ โดยเฉพาะบริเวณขั้วใต้ ซึ่งไม่เคยมีมนุษย์ไปถึงมาก่อน นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า การเก็บตัวอย่างจากพื้นที่ที่แตกต่างออกไป อาจช่วยไขปริศนาเกี่ยวกับต้นกำเนิดดวงจันทร์และบทบาทของธีอาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

ผู้เขียน อดรู้สึกมิได้ว่า เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงประเด็นทางวิชาการ หากแต่เป็นบทเรียนว่าการกำเนิดของโลกและชีวิตมิได้ราบรื่น หากผ่านเหตุการณ์รุนแรงระดับจักรวาลมาแล้วอย่างนับไม่ถ้วน ดาวเคราะห์ดวงหนึ่งอาจต้องแตกสลาย เพื่อให้โลกมีเสถียรภาพเพียงพอสำหรับการถือกำเนิดของสิ่งมีชีวิต และท้ายที่สุดเพื่อให้มนุษย์อย่างเรามีโอกาสยืนมองพระจันทร์ด้วยความสงบในค่ำคืนหนึ่ง

ครั้งใดที่ท่านเงยหน้ามองแสงนวลของจันทร์เพ็ญ อาจควรระลึกไว้ด้วยว่า เบื้องหลังความงดงามนั้นคือร่องรอยของการปะทะอันยิ่งใหญ่เมื่อหลายพันล้านปีก่อน และอาจกล่าวได้อย่างไม่เกินเลยว่า มนุษยชาติทุกวันนี้ติดหนี้จักรวาล  และติดหนี้ดาวเคราะห์โบราณนามว่า “ธีอา” อย่างไม่อาจปฏิเสธได้