ซาเซน Zazen ฝึกสมาธิ สร้างความสงบใจ

 

ซาเซน (zazen / 座禅) เป็นการรู้แจ้งผ่านการนั่งสมาธิ แนวทางนี้ฝึกจิตให้เข้มแข็ง เพราะจิตที่เข้มแข็งเป็นฐานที่ดีต่อการรู้แจ้ง สามารถขบคิดปริศนาธรรมออกได้

• ซาเซน แปลว่า การนั่งสมาธิ

 

• ซา แปลว่า นั่ง

 

 

ซาเซน (Zazen) คือ เทคนิคการฝึกสมาธิรูปแบบหนึ่ง ตามหลักความเชื่อแบบเซน (Zen) นิกายหนึ่งในพุทธศาสนามหายาน ที่นับถือกันอย่างแพร่หลายในประเทศแถบเอเชียตะวันออก แนวความคิดแบบเซนนั้นมีต้นกำเนิดมาจากประเทศอินเดีย และพัฒนาต่อที่ประเทศจีน ก่อนที่แนวคิดนี้จะถูกเผยแพร่เข้าสู่ประเทศเกาหลีและญี่ปุ่นต่อมาในภายหลัง

 

ซาเซน ถือว่าร่างกายทั้งร่าง คือ 'สมอง' ด้วย เชื่อมเป็นหนึ่ง ดังนั้น การนั่งสมาธิจึงหลอมรวมกาย-จิตเป็นหนึ่งเดียว

 

 

วิธีการปฏิบัติธรรมตามหลักของซาเซน มีอยู่ 4 วิธี

• การนั่งสมาธิ

 

• การเดินจงกรม

 

• การศึกษาพระธรรม

 

• การทำงาน

 

เป้าหมายหลักของการปฏิบัติซาเซน อยู่ที่การเพิกเฉยต่อความคิดทั้งปวง ให้ตัวผู้ปฏิบัติธรรมได้รับรู้สึกสัมผัสและความรู้สึกทั้งหมดที่เกิดขึ้นและผ่านไป ทำให้ตระหนักถึงความเป็นจริง ว่าไม่มีสิ่งใจจีรังยั่งยืน ทำให้สามารถปล่อยวาง และเกิดความสงบขึ้นในจิตใจได้

 

 

ประโยชน์ของการฝึกสมาธิตามหลักซาเซน

• ช่วยลดความเครียด งานวิจัยที่พบว่า การทำสมาธิแบบซาเซนเป็นประจำ สามารถช่วยลดความวิตกกังวลและความเครียด การฝึกสมาธิจะทำให้ผู้ฝึกรู้สึกถึงความเงียบและความสงบ

 

• การบำบัดยาเสพติด หลักการฝึกสมาธิแบบซาเซน ถูกใช้เป็นหนึ่งในโปรแกรมของแผนการบำบัดยาเสพติดที่ประเทศไต้หวัน สามารถช่วยลดอัตราการเต้นของหัวใจและอัตราการหายใจ ในขณะเดียวกันก็ช่วยเพิ่มการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ ซึ่งมีประโยชน์ต่อการฟื้นฟูร่างกายของผู้ที่กำลังบำบัดยาเสพติด ช่วยให้สามารถควบคุมตัวเองได้ดีขึ้น และช่วยลดความทรมานจากอาการลงแดงได้

 

• ช่วยในการนอนหลับ สามารถช่วยแก้ไขปัญหาการนอนหลับได้ โดยการลดความเครียดและความวิตกกังวล ปัจจัยที่อาจนำไปสู่การนอนไม่หลับได้ ทำให้รู้สึกสงบ และนอนหลับได้ลึกยิ่งขึ้น และทำให้คุณภาพของการนอนดีขึ้น

 

• ช่วยปรับท่าทาง การนั่งสมาธิแบบซาเซน เป็นการนั่งขัดสมาธิและยืดหลังให้ตรง ทำให้สามารถช่วยปรับท่าทางการนั่งให้ถูกต้องและเหมาะสมมากยิ่งขึ้น ช่วยให้กล้ามเนื้อส่วนหลังแข็งแรงขึ้น ช่วยจัดแนวกระดูกให้ตรง และทำให้ท่าทางการวางตัวดูดีขึ้น

 

 

วิธีการฝึกสมาธิตามหลักซาเซน

1.ท่านั่ง  การนั่งทำสมาธิแบบซาเซนนั้น จะมีท่านั่งหลัก ๆ ดังต่อไปนี้

• ท่านั่งขัดสมาธิดอกบัว วางให้ขาซ้ายทับขาขวา ซุกเก็บปลายเท้าขวาเอาไว้ และเหยียดหลังให้ตั้งตรง มือซ้ายวางทับมือขวา วางไว้บนตัก เป็นท่านั่งสมาธิที่ค่อนข้างแพร่หลาย และพบเห็นได้บ่อยในประเทศไทย

 

• ท่านั่งขัดสมาธิแบบBurmese position  วางขาข้างใดข้างหนึ่งไว้ด้านหน้า ไม่ทับขาอีกข้าง ส่วนมือวางไว้ที่ตัก หลังเหยียดตรง ท่านี้จะมีความสมมาตรมากกว่าท่าขัดสมาธิแบบดอกบัวเล็กน้อย

 

• ท่าเทพธิดา ท่านั่งคุกเข่า โดยวางเท้าราบไปกับพื้น และนั่งทับขา เหยียดตัวตรง ท่านี้อาจจะไม่ค่อยเหมาะกับผู้ที่มีปัญหาน้ำหนักตัวมาก เนื่องจากอาจจะทำให้น้ำหนักตัวกดทับลงบนเข่า และทำให้เกิดอาการปวดได้

 

• ท่านั่งสมาธิบนเก้าอี้ นั่งตัวตรงอยู่บนเก้าอี้ ให้เท้าราบกับพื้น มือประสานไว้บนตัก

 

 

2.การฝึกสมาธิ

• ให้กำหนดลมหายใจเข้าออก โดยหายใจเข้าออกตามจังหวะตามปกติที่ทำอยู่เป็นประจำ ไม่ต้องเกร็ง หรือพยายามหายใจเข้าออกให้แปลกไปกว่าเคย

 

• มุ่งเน้นความสนใจไปที่การรับรู้ลมหายเข้า ลมหายใจออก หยุดความคิดฟุ้งซ่าน ดึงสติให้กลับมาอยู่กับลมหายใจ

 

• ปล่อยตัวให้สบาย ไม่ต้องเกร็งตัว

 

• ปล่อยให้จิตใจได้ผ่อนคลายและให้ความสนใจกับสิ่งที่ร่างกายรับรู้หรือรู้สึก

 

การฝึกสมาธิแบบซาเซนนั้นไม่มีระยะเวลาที่ตายตัว สามารถฝึกสมาธิที่ใดและเมื่อไหร่ก็ได้ ตามสะดวก โดยเริ่มจาก ลองฝึกสมาธิสัก 10-30 นาทีก่อนนอน หรือนั่งสมาธิเพื่อสงบใจหลังจากการออกกำลังกาย จะทำให้มีจิตใจที่สงบ และมีสุขภาพจิตที่ดีขึ้นอย่างแน่นอน