ตำนานเรื่องเล่าของพระแสงขรรค์ชัยศรี

ดาบศักดิ์สิทธิ์แห่งพระราชอำนาจและปัญญา

ในบรรดาเครื่องราชกกุธภัณฑ์ทั้งห้าอันเป็นสัญลักษณ์แห่งพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ไทย “พระแสงขรรค์ชัยศรี” คือสิ่งที่เปี่ยมไปด้วยความหมายลึกซึ้งยิ่งกว่าศาสตราวุธใด ๆ พระแสงองค์นี้มิได้เป็นเพียงดาบสำหรับถือประกอบพระราชพิธี หากแต่เป็นตัวแทนของ “พระสติปัญญา” อันเฉียบแหลมขององค์กษัตริย์ ผู้ทรงมีหน้าที่ปกครองแผ่นดินด้วยธรรมและความรอบรู้ คำว่า “ขรรค์” ในที่นี้จึงมิได้หมายถึงอาวุธอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงดวงปัญญาที่ฟันฝ่าความมืดมนแห่งอวิชชา เพื่อให้ความสว่างนำทางประชาราษฎร์ทั้งปวง

พระแสงขรรค์ชัยศรีมีประวัติความเป็นมาที่ยาวนานและลึกลับ ย้อนกลับไปได้ถึงยุคอาณาจักรขอมโบราณ ในช่วงที่อารยธรรมรุ่งเรืองสูงสุดระหว่างนครวัดถึงนครธม ดาบองค์นี้ถือกำเนิดขึ้นในราชสำนักแห่งนั้นและได้รับการสืบทอดเป็นสมบัติประจำราชวงศ์กษัตริย์ขอม กระทั่งได้ปรากฏชื่อในจารึกของไทยในเวลาต่อมา

หลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่เอ่ยถึงพระขรรค์ชัยศรี ปรากฏอยู่ในศิลาจารึกวัดศรีชุม เมืองสุโขทัย ซึ่งบันทึกเรื่องราวว่าพระเจ้าแผ่นดินแห่งนครธมได้ทรงพระราชทาน “ขรรค์ชัยศรี” ให้แก่พ่อขุนผาเมือง แห่งกรุงศรีสัชนาลัยสุโขทัย พร้อมด้วยพระธิดานามว่า “สุขรมหาเทวี” เพื่อเป็นชายา เหตุการณ์ครั้งนั้นนับเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้พระแสงขรรค์ชัยศรีเดินทางเข้าสู่แผ่นดินไทย และกลายเป็นสมบัติสำคัญของราชสำนักสุโขทัย

ต่อมาเมื่ออำนาจทางการเมืองเปลี่ยนผ่านจากสุโขทัยสู่กรุงศรีอยุธยา นักประวัติศาสตร์บางท่านได้ตั้งข้อสันนิษฐานว่า พ่อขุนผาเมืองผู้นี้เองก็คือ “พระเจ้าอู่ทอง” ผู้สถาปนากรุงศรีอโยธยา หรือกรุงศรีอยุธยาในเวลาต่อมา ข้อความในพงศาวดารเหนือระบุไว้อย่างน่าสนใจว่า ท้าวอู่ทองเสด็จลงมาจากเมืองสวรรคโลก แล้วตั้งราชธานีขึ้นใหม่ที่กรุงศรีอยุธยา พระแสงขรรค์ชัยศรีซึ่งเป็นสมบัติประจำองค์ จึงถูกอัญเชิญติดตามลงมาด้วย และกลายเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์ที่สืบต่อกันมาหลายรัชกาล

ตลอดยุคสมัยแห่งกรุงศรีอยุธยา พระแสงขรรค์ชัยศรีถูกเก็บรักษาไว้ในพระราชวัง เป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของพระราชอำนาจอันชอบธรรมขององค์กษัตริย์ไทย แต่เมื่อบ้านเมืองเข้าสู่ห้วงวิกฤติในรัชกาลของพระเจ้าเอกทัศน์ เมื่อกรุงศรีอยุธยาต้องล่มสลายลงในปี พ.ศ. 2310 เครื่องราชกกุธภัณฑ์ทั้งห้าก็พลัดพรากสูญหายไปพร้อมกับกองเพลิงแห่งประวัติศาสตร์ พระแสงขรรค์ชัยศรีก็เป็นหนึ่งในนั้น

ตำนานเล่าว่าหลังการเสียกรุง ดาบศักดิ์สิทธิ์องค์นี้ได้ตกหายลงในทะเลสาบโตนเลสาบ เมืองเสียมราฐ ประเทศกัมพูชา และจมอยู่ในความเงียบงันของกาลเวลานานนับสิบปี จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2327 ชาวประมงผู้หนึ่งได้ทอดแหในทะเลสาบ แล้วพบวัตถุโลหะโบราณงดงาม เมื่อชำระล้างคราบตะไคร่ออกก็พบว่าเป็นดาบฝักงามล้ำค่า เขาจึงนำขึ้นมามอบให้เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) เจ้าเมืองเสียมราฐในขณะนั้น

เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์เมื่อเห็นความงามและรูปแบบอันวิจิตรของพระขรรค์ ก็ทราบได้ทันทีว่านี่มิใช่ของสามัญธรรมดา หากเป็นศาสตราแห่งกษัตริย์ไทยในอดีตกาล ท่านจึงได้อัญเชิญขึ้นกรุงเทพมหานครเพื่อนำถวายพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

เมื่อขบวนอัญเชิญพระแสงขรรค์ชัยศรีเดินทางเข้าสู่พระนคร ได้เกิดเหตุอัศจรรย์ที่ยังคงเล่าขานมาจนถึงทุกวันนี้ ฟ้าผ่าลงในพระนครถึงเจ็ดแห่ง หนึ่งในนั้นคือประตูวิเศษไชยศรีในพระราชฐานชั้นนอก และอีกแห่งคือประตูพิมานไชยศรีในพระราชฐานชั้นกลาง ซึ่งเป็นเส้นทางที่ขบวนพระแสงผ่านพอดี ผู้คนในยุคนั้นต่างเชื่อว่าเป็น “นิมิตแห่งสิริมงคล” สื่อถึงการที่พระแสงขรรค์ชัยศรีได้หวนคืนสู่ราชอาณาจักรอีกครั้ง หลังจากพลัดพรากไปหลายสิบปี

นับแต่นั้นเป็นต้นมา พระแสงขรรค์ชัยศรีได้รับการเก็บรักษาไว้ในพระบรมมหาราชวัง และถูกอัญเชิญออกใช้ในพระราชพิธีสำคัญ เช่น พระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา และพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เพื่อแสดงถึงพระราชอำนาจ พระปรีชาญาณ และพระบารมีขององค์พระมหากษัตริย์แห่งแผ่นดินไทย

พระแสงขรรค์ชัยศรีจึงมิใช่เพียงอาวุธในตำนาน หากเป็นสัญลักษณ์แห่งสติปัญญา ความกล้าหาญ และความชอบธรรมที่สะท้อนถึงหัวใจของสถาบันกษัตริย์ไทยมาตลอดหลายศตวรรษ จากนครวัดสู่นครธม จากสุโขทัยสู่กรุงศรีอยุธยา และจากกรุงศรีอยุธยาสู่กรุงรัตนโกสินทร์ พระแสงขรรค์ชัยศรียังคงเป็นดั่งสายใยแห่งศรัทธาและประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของแผ่นดินไทยไว้อย่างงดงาม

ขอบคุณ ภาพและเรื่องราวจาก website เรือนไทย และ Wikipedia