ทำไมชาวโทราจาจึงนำร่างญาติออกมาแต่งตัวใหม่? รู้จักพิธีมาเนเน

ถ้าคุณคิดว่าการไปเยี่ยมหลุมศพเป็นเรื่องน่ากลัวแล้ว ลองนึกภาพครอบครัวที่กลับไปหาญาติผู้ล่วงลับ ทำความสะอาดร่างและเปลี่ยนเสื้อผ้าให้ใหม่ สำหรับชาวโทราจาบางชุมชนบนเกาะสุลาเวสี ประเทศอินโดนีเซีย นี่คือพิธี มาเนเน ที่สืบทอดกันมา

1. ชาวโทราจา: ดูแลผู้ล่วงลับก่อนพิธีศพ

ในพื้นที่ภูเขาของสุลาเวสี บางครอบครัวเก็บร่างญาติไว้ที่บ้านเป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปี ก่อนจัดพิธีศพ ระหว่างนั้นคนในบ้านอาจพูดคุยและนำอาหารมาให้ ราวกับญาติยังอยู่ร่วมบ้าน

ก่อนพิธีศพ พวกเขาเรียกผู้ล่วงลับว่า to makula’ หรือ “คนป่วย” เพราะในความเชื่อของครอบครัว วิญญาณยังอยู่ใกล้บ้าน การรอจัดงานศพยังเปิดเวลาให้ญาติเดินทางกลับมาและให้ครอบครัวเตรียมค่าใช้จ่ายสำหรับพิธี (National Geographic)

2. พิธีมาเนเน: กลับไปดูแลญาติที่สุสาน

หลังพิธีศพ ความผูกพันนั้นก็ยังไม่จบ ในพิธี Ma’nene บางครอบครัวกลับไปยังสุสานของบรรพบุรุษ นำร่างออกมาทำความสะอาด เปลี่ยนเสื้อผ้า และดูแลที่ฝังศพ บางครอบครัวถ่ายภาพร่วมกับญาติผู้ล่วงลับด้วย

พิธีนี้จัดเป็นครั้งคราวตามธรรมเนียมของแต่ละครอบครัวและชุมชน รายงานภาคสนามระบุว่าบางแห่งทำทุก ๆ สองสามปี โดยมีการจัดพิธีในเดือนสิงหาคม จึงไม่ควรสรุปว่าชาวโทราจาทุกแห่งต้องขุดร่างขึ้นมา ทุก 3 ปี (National Geographic)

3. แล้วเรื่องศพลุกเดินกลับบ้านล่ะ?

อีกเรื่องที่มักถูกเล่าคู่กับพิธีมาเนเนคือ “ปลุกศพให้เดินกลับบ้านเอง” แต่เรื่องนี้ไม่ใช่ขั้นตอนของพิธีมาเนเน และยังไม่มีหลักฐานที่ตรวจสอบได้รองรับว่าเกิดขึ้นจริง จึงควรแยกเรื่องเล่านี้ออกจากธรรมเนียมการดูแลร่างญาติที่มีการบันทึกไว้

ทำไมเขาไม่กลัว? สำหรับครอบครัวที่ทำพิธี การนำร่างญาติออกมาดูแลไม่ใช่การปลุกคนตาย แต่เป็นโอกาสที่คนในบ้านจะกลับมาพบกันและระลึกถึงผู้ที่จากไป จากมุมของเรา ภาพนั้นอาจดูน่ากลัว แต่จากมุมของพวกเขา มันคือการบอกว่า “เรายังรักและคิดถึงนะ ไม่เคยลืม” (National Geographic)