วันหมดอายุบนน้ำดื่มบรรจุขวดบอกอะไรเรา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หยิบน้ำดื่มจากชั้นวางแล้วพลิกดูคอขวด หลายคนคงเคยเห็นวันที่พิมพ์ไว้ และอดสงสัยไม่ได้ว่า น้ำเปล่าจะหมดอายุไปได้อย่างไร ในเมื่อมันไม่ได้บูดเหมือนนมหรือน้ำผลไม้

น้ำที่ยังปิดผนึกและผ่านการผลิตอย่างถูกสุขลักษณะไม่ได้เปลี่ยนเป็นน้ำเสียทันทีเมื่อข้ามวันบนฉลาก แต่วันที่นั้นก็ไม่ได้ใส่มาแบบไม่มีความหมาย เพราะสิ่งที่ผู้ผลิตรับรองคือ คุณภาพของน้ำดื่มทั้งขวด ภายใต้สภาพการเก็บที่กำหนด ไม่ใช่เฉพาะโมเลกุลของน้ำล้วน ๆ

ไม่ได้เป็น “วันตายของน้ำ” หรือ “วันตายของขวด” เพียงอย่างเดียว

คำอธิบายของกองอาหาร อย. ระบุว่า ผู้ผลิตกำหนดอายุสินค้าโดยศึกษาอาหารในภาชนะพร้อมจำหน่ายตามอุณหภูมิและระยะเวลาที่กำหนด ทั้งด้านกายภาพ เคมี จุลินทรีย์ และการรับรู้ทางประสาทสัมผัส เช่น กลิ่นและรสชาติ

กับน้ำดื่มบรรจุขวด ตัวน้ำ ภาชนะ ฝา ระบบปิดผนึก และวิธีเก็บจึงเป็นชุดเดียวกัน ขวด PET ไม่ได้มีนาฬิกานับถอยหลังแล้วปล่อยสารอันตรายในวันถัดจากวันหมดอายุทันที แต่เมื่อเก็บนานขึ้น โดยเฉพาะในสภาพร้อน คุณสมบัติของบรรจุภัณฑ์และโอกาสที่สารบางชนิดจะเคลื่อนย้ายลงสู่น้ำอาจเปลี่ยนไปได้

ความร้อนสำคัญกว่าการดูวันที่อย่างเดียว

งานวิจัยเกี่ยวกับขวด PET พบว่าอุณหภูมิและระยะเวลาเก็บมีผลต่อปริมาณแอนทิโมนีที่ตรวจพบในน้ำ แอนทิโมนีเป็นสารที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการผลิต PET ในงานทดลองหนึ่ง การเก็บที่อุณหภูมิห้อง 25 องศาเซลเซียสเป็นเวลา 3 เดือน ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญของระดับแอนทิโมนี แต่การให้ความร้อนที่ 50 องศาเซลเซียสทำให้ระดับที่วัดได้เพิ่มขึ้น

จุดที่ควรจำจึงไม่ใช่ “น้ำขวดเก่าทุกขวดอันตราย” แต่คือ อย่าปล่อยน้ำขวดไว้ในรถที่ร้อนจัด กลางแดด หรือใกล้แหล่งความร้อนเป็นเวลานาน เพราะเป็นสภาพที่ไม่ตรงกับการเก็บรักษาปกติที่ผู้ผลิตใช้ประเมินอายุสินค้า

แล้วไมโครพลาสติกล่ะ?

มีงานวิจัยที่พบไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกทั้งในน้ำประปาและน้ำดื่มบรรจุขวดจริง แต่การพบอนุภาคไม่ได้แปลว่าเกิดจากขวดเสื่อมเพราะเลยวันหมดอายุเสมอไป และยังไม่ควรสรุปว่าแค่พบแล้วจะก่ออันตรายต่อสุขภาพทันที สำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ ระบุว่าหลักฐานปัจจุบันยังไม่แสดงว่าระดับไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกที่ตรวจพบในอาหารและน้ำก่อความเสี่ยงต่อสุขภาพมนุษย์

เรื่องนี้ยังมีช่องว่าง เพราะวิธีตรวจอนุภาคขนาดเล็กมากยังไม่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ผลจากแต่ละการศึกษาจึงเปรียบเทียบกันตรง ๆ ได้ยาก การเล่าว่า “น้ำหมดอายุเพราะเต็มไปด้วยไมโครพลาสติก” จึงไกลเกินหลักฐานที่มีอยู่

ถ้ามีน้ำขวดเลยวัน ควรทำอย่างไร

• ถ้ายังปิดสนิท เก็บในที่เย็น แห้ง และพ้นแสงแดด คุณภาพอาจไม่ได้เปลี่ยนทันทีในวันถัดมา แต่ผู้บริโภคไม่มีเหตุผลให้คาดหวังว่าผู้ผลิตยังรับรองคุณภาพอยู่

• อย่าดื่มหากขวดบวม ยุบผิดปกติ รั่ว ฝาเสียหาย น้ำขุ่น มีตะกอน มีกลิ่นหรือรสแปลก

• ถ้าขวดเคยถูกทิ้งไว้ในรถร้อนจัดหรือโดนแดดนาน ควรเปลี่ยนขวดใหม่ แม้วันที่บนฉลากจะยังไม่ผ่าน

• หลังเปิดแล้ว ควรปิดฝาให้สนิทและดื่มให้หมดโดยเร็ว เพราะความเสี่ยงจากการปนเปื้อนหลังเปิดขวดเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

สรุปคือ วันที่บนขวดน้ำไม่ได้บอกว่าน้ำเปล่าบูดตามปฏิทิน และไม่ใช่เส้นแบ่งที่ทำให้ขวด PET กลายเป็นพิษทันที มันคือขอบเขตเวลาที่ผู้ผลิตประเมินและรับรองคุณภาพของผลิตภัณฑ์ทั้งชุด การเก็บให้พ้นความร้อนและตรวจสภาพขวดก่อนดื่ม จึงมีประโยชน์กว่าการดูวันที่เพียงอย่างเดียว