ทึ่งทั่วไทย : "พระที่นั่งวิมานเมฆ" พระที่นั่งที่สร้างด้วยไม้สักทองที่ใหญ่ที่สุดในโลก

ท่ามกลางสวนร่มรื่นกลางกรุง ภายในพระราชวังดุสิต มีอาคารหลังหนึ่งที่เปี่ยมด้วยเรื่องราวแห่งอดีตและความทรงจำของแผ่นดิน อาคารหลังนั้นคือ “พระที่นั่งวิมานเมฆ” พระตำหนักไม้สักทองทั้งหลังที่ใหญ่ที่สุดในโลก และเป็นพระที่นั่งถาวรองค์แรกในพระราชวังดุสิต อันเป็นสัญลักษณ์แห่งยุครุ่งเรืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5

พระที่นั่งวิมานเมฆถือกำเนิดขึ้นจากพระราชดำริของรัชกาลที่ 5 ที่ทรงมุ่งหมายให้เป็นที่ประทับพักผ่อนภายในสวนดุสิต พระราชวังน้อยกลางกรุงที่พระองค์ทรงโปรดให้สร้างขึ้นเพื่อเป็นสถานที่ว่าราชการและผ่อนพระอิริยาบถในบรรยากาศสงบร่มรื่น แต่เดิมนั้น พระที่นั่งองค์นี้มิได้สร้างขึ้นใหม่ทั้งหมด ทว่ามีต้นกำเนิดมาจาก “พระที่นั่งมันธาตุรัตนโรจน์” ซึ่งเดิมประดิษฐานอยู่ที่พระราชวังจุฑาธุชราชฐาน บนเกาะสีชัง จังหวัดชลบุรี เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นว่าพระราชวังที่เกาะสีชังไม่สะดวกต่อการใช้สอย พระองค์จึงโปรดให้รื้อพระที่นั่งองค์นั้นออกเป็นชิ้นส่วน และนำกลับมากรุงเทพฯ เพื่อประกอบสร้างขึ้นใหม่ในบริเวณสวนดุสิต พร้อมพระราชทานนามใหม่ว่า “พระที่นั่งวิมานเมฆ” ซึ่งมีความหมายงดงามประดุจวิมานลอยอยู่บนท้องฟ้า

ตัวอาคารของพระที่นั่งวิมานเมฆสร้างขึ้นด้วยไม้สักทองทั้งหลัง งามสง่าด้วยสถาปัตยกรรมแบบตะวันตกสมัยพระนางเจ้าวิกตอเรีย ซึ่งรัชกาลที่ 5 ทรงได้รับแรงบันดาลใจมาจากการเสด็จประพาสยุโรป พระองค์ทรงนำความประณีตของศิลปะยุโรปมาผสมผสานกับความอ่อนช้อยแบบไทยได้อย่างกลมกลืน พระที่นั่งมีลักษณะเป็นอาคารสามชั้นรูปตัวแอล และมีส่วนที่เป็นหอแปดเหลี่ยมสูงสี่ชั้นซึ่งใช้เป็นห้องบรรทม ภายนอกประดับด้วยลวดลายฉลุไม้ที่ละเอียดงดงาม ซึ่งเรียกกันว่า “ลายขนมปังขิง” เป็นศิลปะตกแต่งแบบวิกตอเรียนที่ให้ความรู้สึกอ่อนโยนและวิจิตรบรรจง

เมื่อก้าวเข้าสู่ภายในพระที่นั่ง จะสัมผัสได้ถึงความงามที่ละเอียดอ่อนยิ่งกว่า ภายในประกอบด้วยห้องจำนวนมากถึงเจ็ดสิบสองห้อง แต่ละห้องมีโทนสีเฉพาะตัว ไม่ว่าจะเป็นสีฟ้า สีเขียว สีงาช้าง สีชมพู หรือสีลูกพีช ทุกห้องสะท้อนรสนิยมและความประณีตของรัชกาลที่ 5 และพระราชวงศ์ในสมัยนั้น ภายในจัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ส่วนพระองค์ เครื่องราชูปโภค และสิ่งของที่ทรงนำกลับมาจากการเสด็จประพาสยุโรป สิ่งละอันพันละน้อยเหล่านี้ช่วยบอกเล่าประวัติศาสตร์ของยุคแห่งการเปลี่ยนผ่าน — จากสยามประเทศที่ยังคงขนบธรรมเนียมแบบโบราณ สู่ชาติที่เปิดรับโลกตะวันตกด้วยพระปรีชาญาณและสายพระเนตรอันยาวไกล

หลังจากการเสด็จสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระที่นั่งวิมานเมฆได้ปิดเงียบลงอย่างสงบ อาคารที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นที่ประทับและสถานที่แห่งความรื่นรมย์ของกษัตริย์นักปฏิรูป ค่อย ๆ กลายเป็นเพียงอาคารร้างที่ใช้เก็บพัสดุของราชสำนัก และเงียบงันอยู่นานหลายสิบปี จนกระทั่งถึงปีพุทธศักราช 2525 ซึ่งตรงกับวาระสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ครบ 200 ปี สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถในขณะนั้น ได้ทรงมีพระราชดำริให้บูรณะพระที่นั่งวิมานเมฆขึ้นใหม่ เพื่อเป็นการอนุรักษ์มรดกทางสถาปัตยกรรมอันทรงคุณค่าของชาติ และเพื่อให้เป็นพิพิธภัณฑ์เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้ประชาชนได้เรียนรู้และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ

พระที่นั่งวิมานเมฆหลังจากนั้นจึงกลับมามีชีวิตอีกครั้ง ในฐานะพิพิธภัณฑ์ส่วนพระองค์ที่เปิดให้ประชาชนได้เข้าชมความงามของศิลปะและข้าวของในยุครัชกาลที่ 5 อีกทั้งยังเป็นสถานที่ที่ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสใกล้ชิดถึงพระอัจฉริยภาพและพระราชจริยวัตรของพระมหากษัตริย์ผู้ทรงนำพาสยามให้ก้าวทันโลก

ปัจจุบัน พระที่นั่งวิมานเมฆตั้งอยู่ในบริเวณพระราชวังดุสิต อยู่ภายใต้การดูแลของสำนักพระราชวัง การเปิดให้เข้าชมอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามพระราชพิธีหรือการบูรณะตามกาลเวลา แต่ไม่ว่ากี่ปีจะผ่านไป พระที่นั่งวิมานเมฆยังคงเป็นสัญลักษณ์แห่งยุคทองของรัชกาลที่ 5 เป็นอนุสรณ์แห่งความงาม ความรู้ และความรักในแผ่นดินของพระมหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ และยังคงยืนหยัดอยู่ท่ามกลางกรุงเทพมหานครในฐานะวิมานแห่งประวัติศาสตร์ ที่เล่าขานเรื่องราวของความรุ่งโรจน์ของสยามให้สืบเนื่องไปชั่วกาล.

 : ภาพถ่าย GETTY IMAGES